Değerden değer ötesine

Bilgi yoğun teknolojilerin değer ilişkisine dayalı üretimi çöküşe sürüklediğini tespit etmek, çağımızı çözümlemede anahtardır.

Bilgi yoğun teknolojiler emeğin üretkenliğini olağanüstü artırıyor, böylece canlı emeğe olan ihtiyaç azalıyor. Üretimde canlı emek kullanımı azaldıkça, canlı emeğin yatırılan sermayeye göre yarattığı artı-değer miktarı da azalıyor. Bu durumda kâr oranları düşüyor, sermaye birikimi yavaşlıyor.

Kapitalizmin bütün işleyişi değer ilişkisi üstüne oturur. Değerin işlevi, toplumsal emeği üretim dalları arasında paylaştırmaktır. Toplumsal emeği üretim dalları arasında paylaştırma işini, piyasa güçlerinin kontrol dışı işleyişi yerine, doğrudan doğruya komünal iradenin yapmasının nesnel koşulları bilgi yoğun teknolojik temelde doğuyor. Bilgi yoğun teknolojiler, değer ötesi üretimin insanlığın ufkuna girmeye başladığını müjdeliyor.

Marks, aşağıda, değerin ve ona dayanan ücretli emek – sermaye ilişkisinin çöküş mekanizmasını anlatıyor. Marks, bu anlatım içinde değer ötesi topluma da değiniyor:

“Canlı emeğin nesnelleşmiş emekle mübadelesi, yani toplumsal emeğin sermaye-ücretli emek çelişkisi biçiminde vazedilmesi, değer ilişkisinin ve değere dayalı üretimin nihai gelişme aşamasıdır. Doğrudan emek süresi kitlesinin, yani harcanan emek miktarının zenginlik üretiminde belirleyici faktör olması, değere dayalı üretimin önvarsayımıdır ve önvarsayımı kalır. Buna karşılık, büyük sanayi geliştikçe, reel zenginlik yaratımı, emek zamanına ve harcanan emek miktarına giderek daha az, ama emek zamanı sırasında harekete geçirilen mekanik unsurların (makinelerin – YZ) gücüne giderek daha çok bağımlı olmaya başlar. Emek zamanı sırasında harekete geçirilen bu unsurların üretimlerinde harcanan doğrudan emek zamanı ile bu unsurların muazzam verimlilikleri arasında hiçbir bağ yoktur. Bu unsurların muazzam verimliliği daha çok bilimin genel durumuna ya da bilimin üretime uygulanması demek olan teknolojinin ne derece ileri olduğuna bağlıdır. …

(Fikri akış buradan sonra değer-ötesi topluma geçiyor – YZ)

“İşçi artık, kendisi ile emek nesnesi arasına dönüştürülmüş bir doğa nesnesini bir aracı uzuv gibi sokmaz. İşçi, şimdi artık, kendisi ile -egemenliği altına aldığı- inorganik doğa arasına, sınai bir süreç hâline getirdiği doğa sürecini (doğa güçlerini insanın hizmetine koşan bilgi yoğun teknolojileri – YZ) sokar. İşçi artık, üretim sürecinin baş aktörü değildir. O artık, sürecin yanı başına geçmiş bir nezaretçidir. Bu dönüşümden sonra, üretimin ve zenginliğin ana dayanağı ne insanın harcadığı doğrudan emektir ne de çalıştığı süredir. Üretimin ve zenginliğin ana dayanağı, insanın kendi genel üretici gücünü, doğa bilgisini ve doğa üzerindeki egemenliğini kendi toplumsal varlığına mal etmesidir, kısacası, toplumsal bireyin gelişmesidir. Günümüzde zenginliğin dayandığı yabancı emek zamanı hırsızlığı, bizzat büyük sanayi tarafından yaratılan bu yeni temel karşısında pek zavallı bir dayanak görünümündedir.

“Doğrudan biçimiyle emek zenginliğin ana kaynağı olmaktan çıktığı anda, emek zamanı da zenginliğin ölçüsü olmaktan çıkar ve çıkmak zorundadır. Dolayısıyla mübadele değeri de kullanım değerinin ölçüsü olmaktan çıkmak zorundadır. Yığınların artı-emeği, genel zenginliğin gelişiminin koşulu olmaktan çıkar. Onunla birlikte, küçük bir azınlığın üretim sürecinde çalışmazlığı da insan zihninin evrensel güçlerinin gelişmesinin koşulu olmaktan çıkar.

“Böylece mübadele değerine dayalı üretim çöker ve doğrudan maddi üretim süreci, sefil ve antagonist biçimlerinden kendini kurtarır. Ondan sonra bireyler özgürce gelişme durumuna geçerler. Bundan böyle mesele, artı-emek zamanı yaratmak için gerekli emek zamanını düşürme meselesi değil, fakat toplumun gerekli emeğini minimuma düşürme meselesidir. Toplumun gerekli emeğinin minimuma düşürülmesine, herkese açık olan serbest zaman ve araçlar sayesinde herkesin sanatta, bilimde vb. gelişmeleri tekabül eder.” (K. Marks, Grundrisse, 1857-1858, çev. Martin Nicolaus, İng., s. 704-706.)

Marks, yukarıda kapitalizmin çöküşünü şöyle öngörüyor:

– Değere dayalı üretimin en ileri aşaması olan kapitalizmde, üretilen zenginliğin belirleyici faktörü harcanan emektir.

– Ancak, üretici güçler geliştikçe, zenginlik üretiminde harcanan emek miktarının önemi giderek azalmakta, kullanılan teknolojinin önemi ise artmaktadır.

– Bu süreç, en sonunda emek miktarının zenginlik ölçüsü olmaktan çıkacağı bir noktaya ulaşacak ve değere dayalı üretim çökecektir.

Sermayenin tarihsel mâzereti, üretici güçleri çarpık da olsa geliştirmesidir. O zaman soru şudur: Üretici güçler nereye kadar gelişmelidir ki, sermaye gereksiz hâle gelmiş olsun? Başka bir deyişle, insanın üretici güçleri ne düzeye ulaşmalıdır ki, doğrudan üreticiler ile üretimin maddi koşullarının yeniden birliğini sağlamanın nesnel temeli döşenmiş olsun?

Marks, yukarıda “büyük sanayi” kodlaması altında, sermayeden kurtuluşun temelini döşeyen üretici güçler düzeyini tarif ediyor. Bu anlatıma göre, sermayeden kurtuluşun temelini döşeyecek olan üretici güçler düzeyi, işçiyi üretim sürecinin yanı başındaki nezaretçi konumuna yükseltecek ve emek süresini olağanüstü düşürecek olan düzeydir.

Günümüzde hayatın her alanına giren bilgi yoğun teknolojiler, bu farklı nitelikteki üretici güçleri müjdeliyor. Sınıfsız toplumda robotlara, otomatize sistemlere nezaret edecek ve zihinsel emeğe yoğunlaşacak olan komünal üreticilerin, bugünkü sınıflı koşullarda işçi suretindeki prototipi doğuyor.

Bilgi yoğun teknolojiler sayesinde emek üretkenliği olağanüstü artıyor. Gittikçe azalan emek miktarıyla gittikçe artan miktarda ürün üretiliyor. Böylece tarihte ilk kez bolluğu üretmek, insanın kudreti dahiline girmeye başlıyor. Bilgi yoğun teknolojilerin ortaya çıkışı, değer ötesi toplumun ütopik bir kuruntu değil, fakat şimdiden pratiğin ufkuna giren akli bir öngörü olduğunu kanıtlıyor.

Ancak bilgi yoğun teknolojilerin bolluğu yaratma potansiyeli, kapitalizm altında işçiyi işsizliğe mahkûm eden sonuçlar veriyor. Bilgi yoğun teknolojilerin daha az işçiyle daha çok üretimi mümkün kılması, işçilerin “fazla”sını ücretli emek sisteminin dışına itiyor. Kapitalizm koşullarında emek üretkenliğinin artması, işçinin karşısına onu işsiz bırakan, açlığa mahkûm eden düşman bir güç olarak çıkıyor.

Emek üretkenliğindeki artışın kâr oranını düşürmesi sistem içinde telâfi edilemez hâle gelince, krizler devreye girer. Ansızın patlayan krizler, birikmiş değer kitlelerinin fazlasını silerek bozulan dengeyi bir süreliğine tekrar kurar. Krizler toplam sermayenin fazlasını iflâs ettirir. Böylece toplam sermaye, varlığını sürdürebileceği noktaya kadar zorla küçültülür. Ama krizler git gide daha da derinleşerek tekrarlanır ve en sonunda sermayenin çökeceği teorik eşiğe varır.

Bilgi yoğun teknolojiler geliştikçe, sermayeyi teorik sınırına doğru götüren süreç de ilerlemektedir. Bu süreç hem barbarlığa hem de değer ötesi topluma gidişi aynı anda içinde barındırmaktadır. Bu süreçte ya bütün dünya mülksüzleri birleşerek kendi faaliyetlerini kendi ellerine alırlar ya da insanlık mutlak bir çöküşe uğrar ve o zamana dek görülmedik müthiş bir yıkım gelir.

Komünal insanlık, ancak bütün dünya mülksüzlerinin bilinçli müdahalesiyle yaratılabilir. Komünal dünya, ancak onu yaratacak olan komünal bilinç doğarsa ortaya çıkacaktır. Eğer o kurucu bilinç oluşmazsa komünal insanlık da asla olmayacaktır.

İnsanın komünal insan olma yolunda ne kadar ilerleyeceği, her tarihsel menzildeki koşullar temelinde nasıl bir mücadele yürüteceğine bağlıdır. Başka bir deyişle, her nesil içinde belirdiği tarihsel koşullarla hesaplaşırken, ne kadar insan olma iradesi gösterirse dünya da komünal insanlığa o kadar yaklaşacaktır.

About yusuf zamir

Check Also

SOVINTERN, Solun Yeni Evi- Çeviri

Bu, dünyanın dört bir yanından, özellikle Latin Amerika ve Afrika’dan, ayrıca Avrupa ve Asya’dan sosyalist …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com