11. Tez

Filozoflar dünyayı yalnızca çeşitli biçimlerde yorumladılar; oysa sorun onu değiştirmektir.

Marx’ın bir kâğıda not ettiği, ama yayımlamadığı “On Bir Tez”, Kapital’den daha ünlü. Herhalde keskin ve özdeyişsel oldukları için. Özellikle 11. Tez’i, herkes biliyor, Marxistlerce yinelenip duruyor. Araştırdım, yaşarken yayımlanmış kitaplarında bu tezlerden herhangi biri yer almıyor. “2. Tez”i kesin doğru bulduğumu yazmıştım. Şimdi hepsinden ünlü olan “11. Tez”i çözümleyeceğim.

Tez, 2 cümlecik. Her cümleciği ayrı inceleyelim. 2. cümlecikten başlayalım:

“oysa sorun onu [dünyayı]) değiştirmektir” Dünya sürekli değişiyor, Doğa ve dolayısıyla insanlar evrim yaşıyor, toplumlar kendiliğinden dönüşüyor. Öyleyse “değiştirmek” ne demek, gerekli mi, ne zaman gerekli?

“Değişme”, kendiliğinden süregiden olaydır. “Değiştirme” ise insanların bilinçli, amaçlı eylemleriyle olur ve eylemler genellikle “devrim” olarak adlandırılır. Marx değiştirmeyi amaç olarak görmüş. Değiştirme sürekli, her zaman, her yerde olması gereken bir eylem midir? “Üretim ilişkileri üretici güçlerin gelişmesine” engel olmuyor, tersine yardım ediyorsa değiştirilmesi gerekir mi? Kuşkusuz gerekmez, dahası değiştirilemez de. Halk hoşnutsa, refah içindeyse yaşantısını değiştirmek ister mi? Kesinlikle istemez. Demek ki, değiştirme her zaman her yerde sorun olan, gerekli olan bir eylem değildir. Ancak, insanlar, yaşantılarının kötü olduğu zamanda ve yerde değiştirmeye girişebilir. Bir de üretici güçlerin gelişmesinin engellendiği zamanda ve yerde insanlar üretim ilişkilerini değiştirmek ister. Değiştirme ve devrim geçici eylemlerdir; asıl olan ve sürekli olan değişme=evrimdir.

Aslında ilk komünal topluluklardan köleci ya da feodal toplumlara geçişler değişmedir, değiştirme değil. İnsanlar bir amaç güderek, isteyerek, örgütlenerek değiştirme yapmamışlarıdır. Kimi komünal topluluklarda, uzun süren nicel değişiklerle, üretim ve toplum yavaş yavaş yeni biçimini almış, nitel olarak değişmiştir.

Feodalizmden kapitalizme geçiş değiştirmenin değil değişmenin başka bir örneğidir. Birleşik Krallık’ta, Hollanda’da, Almanya’da üretim ve toplum biçimi, tarih içinde yavaş yavaş değişmiştir. Yalnızca Fransa’da 1780’lerde insanlar düzeni değiştirme eylemine girmiştir. 1789, bu değiştirmenin en belirgin olduğu tarihtir. Öteki ülkeler için böyle bir tarih verilemiyor.

19. yüzyıl, Avrupa’nın toplumsal hareketlilik yaşadığı yüzyıldır. Eşzamanda, Aydınlanmanın ve akılcılığın devamı olan pozitivizmin çok etkin olduğu yüzyıldır. Pozitivizm, felsefeyi bir yana iterek, bilimin yardımıyla toplumların değiştirilebileceği, akılcı bir düzenin kurulabileceği görüşündeydi. Kuramları gerçekleşmedi. Toplumsal devinimin arttığı, pozitivist görüşlerin etkili olduğu bu yüzyılda, Marx da Dünya derken aslında toplumu değiştirmeyi önemli buluyordu. Aslında felsefenin bittiğini kabul ederek (Hegel de felsefenin kendi kuramıyla sona erdiğini söylemiştir); antropoloji, ekonomi, sosyoloji alanında bilimsel araştırmaya girişti. Kapital bu bilimsel araştırmanın ürünüdür. Ancak, Marx da kendi zamanında bir toplumu değiştirmeyi başaramadı.

Şimdi 1. cümleciği inceleyelim:

“Filozoflar dünyayı yalnızca çeşitli biçimlerde yorumladılar”, bütünüyle doğru, çünkü gerçeği yansıtıyor. Felsefe, tekil olay ve varlıklarla ilgilenmez, onlar bilimin konusudur. Felsefe genel-tümel olay ve kategorilerle ilgilenir. Her zaman ve her yerde geçerli küreselden de öte evrensel bilgiler üretir. Erdoğan’ın ya da neoliberalizmin politikasıyla ilgilenmez, bu tür konularla politika bilimi ilgilenir. Felsefe “politika nedir?” sorusuna yanıt arar. Kapitalist ya da feodal toplum biçimiyle ilgilenmez, bu tür konularla sosyoloji ilgilenir. Felsefe “toplum nedir?” der.

Her düşünce felsefi değildir. Bilimsel düşünce, sanatsal düşünce, dinsel düşünce, politik düşünce ve hatta gündelik düşünce vardır. Dolayısıyla her düşünen filozof, her düşünce felsefi değildir.

Felsefe, ideal toplum, evrensel ahlâk, doğru politika konusunda da önermeler geliştirir. Pek bilinmez, Platon, görüşlerinin uygulanması için epey çaba harcamış, hapse girmiştir. Filozof tek başına dünyayı (ya da toplumu) değiştiremez. Hele değiştirme için, devrim için strateji ve taktik önermez. Bu konu politika düşünürlerinin alanına girer. Filozof “değişme” gibi evrensel bir konuyla ilgilenir, ama değiştirme gibi münferit olaylarla ilgilenmez.

Sonuç:

Değiştirme, ortak özellikleri olan evrensel olaylardan değildir. İnsanlığın her zaman her yerde görevi olan eylemlerden değildir. Felsefenin konusu olamaz. Dolayısıyla filozofları dünyayı değiştirmemekle suçlamak yersizdir. Bu suçlama, geçmişin sosyalist ülkelerinde sanatçılara da yapılmış, ama başarısız olmuştur.
İdeal toplum (Ütopya, Atlantis, Güneş ülkesi, sosyalizm, komünizm) ilerici aydınların isteği, amacı olabilir. Aydınlar, insanları bu yönde mücadeleye yönlendirmeye çalışabilir. Ancak, filozofları, bilginleri, sanatçıları, vb. “Siz niçin bizim gibi davranmıyorsunuz? diye yermek saçmadır. Onlar yapıtlarında alanları ile ilgili yapıtlar verir, öte yandan bireysel olarak değiştirme eylemlerine isterse katılır.

 

About alisan ozdemir

Check Also

Dünya Solunun Güçlerini Birleştirmek: Aşırı Sağın Yükselişi ve Emperyalist Saldırılara Karşı Direniş – Çeviri

Dünya genelinde sol güçleri birleştirerek aşırı sağın yükselişine ve emperyalist savaşlara karşı mücadele etmek, 26–29 …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com