Okulda tarihi büyük adamların hikayesi olarak öğreniriz: krallar, generaller, imparatorlar. Kleopatra’nın süt banyosu yaptığını öğrendiğimi hatırlıyorum. Öğretmen bize sütü kimin ürettiğini ve kaç yoksul çocuğun süt eksikliği nedeniyle yetersiz beslenmeden muzdarip olduğunu hiç söylemedi. Bize Napolyon’un 1812’de Rusya’ya gittiği anlatıldı. Bunun sonucunda kaç Rus köylüsünün ya da üniformalı kaç Fransız köylüsünün öldüğü bize söylenmedi.
Komünist Manifesto, önemli olanın milyonların eylemi olduğunu açıkça ortaya koymaktadır:
Şimdiye kadar var olan tüm toplumların tarihi, sınıf mücadelelerinin tarihidir. Hür ve köle, patrisyen ve pleb, lord ve serf, lonca ustası ve kalfa, tek kelimeyle, ezen ve ezilen, birbirlerine sürekli karşı durdular, kesintisiz, şimdi gizli, şimdi açık bir mücadele sürdürdüler, her seferinde ya toplumun genelinin devrimci bir şekilde yeniden yapılandırılmasıyla ya da mücadele eden sınıfların ortak yıkımıyla sonuçlanan bir mücadele.
Kapitalizmde çalışanlar üretim araçlarına sahip değildir ve üretim araçlarına sahip olanlar da çalışmazlar. Kapitalizmde üretim toplumsaldır. İşçiler çok sayıda işçiyi kapsayan büyük birimlerde – fabrikalar, demiryolları, hastaneler – çalışırlar. Üretim toplumsaldır ama mülkiyet toplumsal değildir. Mülkiyet bireylerin, kapitalist şirketlerin ya da devletlerin elindedir.
Her bir üretim biriminde planlama vardır. Ancak sermayenin farklı birimlerini koordine edecek bir plan yoktur. Volkswagen’de araba basına bir motor, araba basına bir gövde, araba basına dört tekerlek (ya da yedekte bir tane daha) üretilir; üretimin farklı yönleri arasında koordinasyon vardır. Ancak Volkswagen’in üretimi ile General Motors’un üretimi arasında hiçbir koordinasyon yoktur. Planlama ve anarşi kapitalizmde aynı madalyonun iki yüzüdür.
Kapitalizmi, kendisinden önce gelen feodalizm ve onu takip edecek olan sosyalizm ile yan yana koymakta fayda vardır.
Feodalizmde bireysel üretim ve bireysel mülkiyet vardı. Sosyalizmde ise toplumsal üretim ve toplumsal mülkiyet olacaktır.
Feodalizm altında, ne tek bir birimde ne de ekonominin bütününde herhangi bir planlamadan söz edemezsiniz. Sosyalizmde planlama ekonominin her birimi ve bir bütün olarak ekonomi için geçerli olacaktır.
Kapitalizmin muazzam dinamikleri ve üretkenliği nedeniyle, anarşinin var olduğu aynı anda, bolluğun ortasında yoksulluk olgusuyla karşı karşıyayız. Binlerce yıl boyunca insanlar yeterli yiyecek olmadığı için aç kaldılar. Kapitalizm, insanların çok fazla yiyecek olduğu için açlıktan öldüğü tek toplum sistemidir. Amerika Birleşik Devletleri’nde tahıl taşımak için özel tekneler inşa ediyorlar ve bu teknelerin dibini açıp tahılı batırarak fiyatını yüksek tutabiliyorlar.
Yoksulluk ve zenginlik tarihte hiç olmadığı kadar aşırı biçimlere bürünüyor. Yapılan hesaplamalara göre 58 multi milyarder, insanlığın yarısının gelirine eşit bir servete sahip. İnsanlığın bu yarısına sadece yoksullar değil, görece varlıklı olanlar da dahildir.
Feodalizmde feodal bey, serfleri feodal beyin hayatını daha iyi hale getirmenin bir aracı olarak sömürür ve baskı altında tutar. Marx’ın ifadesiyle, “Feodal beyin midesinin duvarları, serflerin sömürülmesinin sınırlandırılmasıdır.” Ford’u işçilerini sömürmeye motive eden şey tüketime olan ilgisi değildir. Eğer durum böyle olsaydı, kapitalistlerin yükü az olurdu. Ford uluslararası alanda 250.000 işçi çalıştırmaktadır. Eğer her işçi artı değer olarak günde 1 dolar verseydi, bu Ford sahiplerinin yaşaması için yeterli olurdu. Sadece bu da değil. Ekonominin dinamizmi herhangi birinin tüketim dinamizminden çok daha büyük olduğu için, işçiler üzerindeki yük zaman içinde azalırdı. Ancak sömürünün nedeni kapitalistin tüketimi değil, sermaye birikimidir. Ford, General Motors ile rekabette ayakta kalabilmek için fabrikalarını tekrar tekrar yeniden düzenlemek ve daha fazla sermaye yatırımı yapmak zorundadır. Kapitalistler arasındaki rekabet anarşisinin diğer yüzü, her kapitalist birimde işçilerin altında ezildiği zulümdür.
Her yerde bize devletin toplumun üzerinde yükseldiği, devletin ulusu temsil ettiği söylenir. Komünist Manifesto, devletin egemen sınıfın bir silahı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır:
Modern devletin yürütme organı, tüm burjuvazinin ortak işlerini yöneten bir komiteden başka bir şey değildir.
Marx başka bir yerde devletin “silahlı insan toplulukları ve onların aksesuarları” – ordu, polis, mahkemeler ve hapishaneler – olduğunu yazar.
Marx da orduyu “katliam endüstrisi” olarak adlandırmıştır ve ordu gerçek endüstriye bağımlıdır. Üretici güçler yıkıcı güçleri belirler. Ortaçağda köylünün bir atı ve tahta sabanı varken, şövalyenin de bir atı (daha iyisi) ve tahta bir kılıcı vardı. Birinci Dünya Savaşı’nda milyonlar orduya seferber edildiğinde, diğer milyonlar da silah, mermi vb. üretmek için sanayiye seferber edildi. Bugün bir parmak bir düğmeye basıp binlerce dollar’i yurtdışına transfer edebilirken, başka bir düğmedeki bir parmak Hiroşima’da 60.000 kişiyi yok edebilir. Katliam endüstrisi ve sanayi ele bir eldiven gibi oturuyor.Ordunun sosyal yapısı da toplumun sosyal yapısını yansıtır. Eğer orduda generaller, albaylar varsa ve bunlar erlere kadar iniyorsa, fabrikada da müdür, ustabaşı, işçi vardır. Bir hiyerarşi diğer hiyerarşiye uyar.
Kapitalistleri mülksüzlestirmek için isçi sınıfı siyasi iktidarı ele geçirmelidir. Ancak Marx’a göre işçiler mevcut devlet aygıtını basitçe alamazlar çünkü mevcut devlet kapitalizmin hiyerarşik yapısını yansıtır. İşçiler bu hiyerarşik devlet aygıtını parçalamalı ve yerine daimi ordunun, daimi bürokrasinin olmadığı, tüm memurların seçildiği ve görevden alınabildiği ve hiçbir temsilcinin temsil ettiği işçilerden daha fazla kazanmadığı bir devlet kurmalıdır. Marx bu sonuca, işçilerin tam da bunu başardığı 1871 Paris Komünü’nü izledikten sonra varmıştır. Komünist Manifesto şöyle der:Daha önceki tüm tarihsel hareketler azınlıkların hareketiydi ya da azınlıkların çıkarları içindi. Proleter hareket, muazzam çoğunluğun çıkarları doğrultusunda, muazzam çoğunluğun kendi bilincine sahip, bağımsız hareketidir.
Marx neden bir devrime ihtiyacımız olduğunu açıkladı: egemen sınıf zorlanmadıkça servet ve iktidardan vazgeçmeyecek; işçi sınıfı da devrim olmadan “yüzyılların pisliğinden” kurtulamayacak.
Kapitalizm işçileri hem birleştirir hem de böler. İş, konut ve benzeri şeyler için rekabet etmek işçi sınıfını böler; patronlara karşı mücadele etmek ise işçileri birleştirir. Azami birlik ve devrimin kalbi kitlesel grevdir. Devrim tek gecelik bir olay değil, işçilerin iktidarı fiziksel olarak almasıyla sonuçlanan grevler, gösteriler ve benzeri bir süreçtir.
Devrimin en önemli yönü işçi sınıfının ruhsal değişimleridir. Bir örnek vermek gerekirse. Çarlık döneminde Yahudilere sert bir şekilde zulmediliyordu. Yahudilere karşı pogromlar vardı. Özel izin olmadan iki başkentte, Petrograd ve Moskova’da yaşamalarına izin verilmiyordu ve bir dizi başka önemli kısıtlama vardı. Devrim geldiğinde: Petrograd Sovyeti’nin başkanı bir Yahudi, Troçki; Moskova Sovyeti’nin başkanı bir Yahudi, Kamenev; Sovyet Cumhuriyeti’nin başkanı bir Yahudi, Sverdlov; Kızıl Ordu’nun başı bir Yahudi, Troçki idi.
Lenin’e göre devrimin koşulları dört tanedir:
toplumun genel derin krizi;
İşçi sınıfı şu andaki gibi devam edemeyeceğini açıkça ortaya koyar;
Yönetici sınıf şimdiye kadar olduğu gibi yönetmeye devam edebileceğine dair güvenini kaybeder ve bu nedenle bölünüp kavga ederler ve
devrimci bir partinin varlığı.
Komünist Manifesto’dan yapılan yukarıdaki alıntıda Marx, sınıf mücadelesinin “ya toplumun genelinin devrimci bir şekilde yeniden kurulmasıyla ya da çatışan sınıfların ortak yıkımıyla sona erdiğini” yazmıştır. Bu sonuca Roma köleci toplumunun çöküş deneyimine dayanarak varmıştır. Spartaküs yenildi, köleler köle sahibi sınıfı devirmeyi başaramadı, toplum geriledi, köleler yok oldu ve yerlerini serflere, köle sahiplerinin yerini de feodal beylere bıraktı.
Engels aynı fikri, insanlığın karşı karşıya olduğu alternatiflerden sosyalizm ya da barbarlık olarak bahsederek formüle etti. Rosa Luxemburg bunu daha da geliştirdi. İkisi de barbarlık hakkında bizim bildiğimiz kadar çok şey bilmiyordu. Engels 1895’te öldü; Rosa Luxemburg ise Ocak 1919’da öldürüldü. Her ikisi de gaz odalarından, Hiroşima ve Nagazaki’den, Afrika’daki kitlesel açlıktan vs. haberdar değildi.
Naziler iktidarın kapısını çaldığında, Alman Sosyal Demokrat Partisi (SPD) liderleri Nazizme alternatifin statüko olduğunu düşünüyorlardı. Bu nedenle Mareşal Hindenburg’a cumhurbaşkanı olması için oy verdiler, çünkü Hindenburg bir Nazi değil muhafazakardı (30 Ocak 1933’te Hitler’i Almanya’nın başbakanı olmaya çağırdı). Sosyal Demokratlar, Bruening’in işçilerin koşullarını düşüren, morallerini bozan ve Nazilere yardımcı olan Olağanüstü Hal Kararnamelerini destekledi. Sendikaların “teorisyeni” Fritz Tarnow şöyle diyordu: “Kapitalizm hasta. Biz kapitalizmin doktorlarıyız.” Marx işçi sınıfının kapitalizmin mezar kazıcısı olduğunu söylemişti. Bir doktor ile mezar kazıcı arasında fark vardır. Doktor yastığı hasta adamın başının altına koyar; mezar kazıcı ise başının üstüne koyar.
Faşizm bir umutsuzluk hareketi, sosyalizm ise bir umut hareketi olduğu için, faşizmle mücadele etmek için sadece faşistlerle değil, umutsuzluğa yol açan koşullarla da mücadele etmek gerekir. Farelerle olduğu kadar farelerin çoğaldığı lağımlarla da savaşmak gerekir. Faşistlerle olduğu kadar faşizmi besleyen koşulları -işsizlik, kötü barınma, sosyal yoksunluk vb- yaratan kapitalizmle de mücadele etmek gerekir.
Bugün kapitalizmin çelişkileri, Marx 1883’te öldüğünde olduğundan çok daha derindir; derin kitlesel çöküşlerde, bir ülkede diğerine devam eden savaşlarda vb. ortaya çıkan çelişkiler. İşçi sınıfı bugün 1883’tekinden çok daha güçlüdür. Nitekim Güney Kore’deki işçi sınıfı, Marx öldüğünde dünyadaki toplam işçi sınıfından daha büyüktür. Ve Güney Kore dünyanın sadece on birinci ekonomisi. Bunlara Amerikalı, Japon, Rus, Alman, İngiliz vb. işçileri de eklediğinizde sosyalizm potansiyeli her zamankinden daha büyüktür.
