Erdoğan Filistin’in Dostu Değildir

Yazan: AIDAN SIMARDONE

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın İsrail’i kınayan ateşli açıklamaları cesur görünebilir, ancak Türkiye’nin İsrail ile ticari ilişkileri farklı bir hikaye anlatıyor. Nihayetinde Erdoğan’ın kabadayılığı, tabanı arasında eriyen desteği desteklemeye yönelik alaycı bir girişim.

Gazze’de devam eden katliamın ortasında Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, İsrail’i terörist devlet olarak nitelendirmek ve İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu’nun savaş suçlusu olarak yargılanmasını talep etmek gibi cesur açıklamalarıyla dünya liderleri arasında öne çıkıyor. Türkiye’nin Ortadoğu’nun en büyük ülkelerinden biri olduğu düşünüldüğünde, Filistinliler için Türkiye’nin İsrail’den uzaklaşması önemli bir gelişme olacaktır. Ancak bu, Erdoğan’ın ilk kez bu kadar sert bir dil kullanması değil.

2010 yılında Gazze’ye yardım götüren bir gemide sekiz Türk vatandaşı öldürüldüğünde Erdoğan bunu devlet terörü olarak kınadı, İsrail ile diplomatik ilişkileri kesti ve İsrail’in Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından yargılanması çağrısında bulundu. Bu sert tutumlara rağmen iki ülke arasındaki ticaret hızlandı. Birkaç yıl sonra, İsrail ve Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de birlikte petrol ve gaz aramaları ile her şey affedildi.

Erdoğan tam bir demagog – statükoyu korurken kurulu düzene meydan okuyan açıklamalar yapıyor. Erdoğan’ın İsrail’e yönelik kınamaları şiddetin arttığı dönemlere denk gelme eğiliminde. Ancak halkın öfkesi azaldığında, her zamanki gibi işine geri dönüyor.

Gergin Bir Arkadaşlık

İsrail ile Türkiye arasındaki gerilim İsrail’in 1948’deki bağımsızlığına kadar uzanmaktadır. Türklerin çoğunun Filistin yanlısı olması ve Türkiye’nin Siyonizm karşıtı devlet ve gruplarla ilişkilerini sürdürme arzusu nedeniyle Türkiye sık sık İsrail aleyhinde açıklamalar yapmaktadır. Ancak Batı’nın bölgedeki hakim etkisi, Türkiye’nin söylemine rağmen İsrail ve Türkiye arasında yakın bir ortaklığı sürekli olarak teşvik etmiştir.

Başlangıçta Birleşmiş Milletler’in 1947 Filistin Bölünme Planı’na karşı çıkan Türkiye, 1949 yılında İsrail’in bağımsızlığını tanıyan ilk Müslüman çoğunluklu ülke oldu. Soğuk Savaş devam ederken Türkiye, Batı’nın yanında yer alarak NATO’ya katıldı. 1967’deki Altı Gün Savaşı’nın ardından İsrail’i kınamasına rağmen Türkiye, diplomatik ilişkilerini kesmeyen tek Müslüman çoğunluklu devlet olarak öne çıktı. Birçok Orta Doğu ülkesi ilişkilerini kesip İsraillilerin girişini yasaklarken, Türkiye-İsrail ticareti ve turizmi gelişti. Ancak Türkiye, bölgesel ve yerel eleştirilerden kaçınmak için bu ilişkileri genellikle gizli tuttu.

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Batı’nın Orta Doğu’daki etkisi artmış ve Türkiye ile İsrail arasında bir zamanlar gizli olan ilişki kamuoyunun dikkatini çekmiştir. 1990’larda iki ülke arasındaki silah ticareti arttı ve iki ülke ortak askeri tatbikatlar yaptı.

Erdoğan’ın Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) 2002’de seçimleri kazandığında ve ertesi yıl Erdoğan başbakan olduğunda her şey değişecekmiş gibi görünüyordu. AKP’nin Türkiye’nin köklü laikliğine meydan okumasıyla birlikte, bazıları daha İslami bir siyasete doğru kaymanın İsrail’e karşı daha büyük bir muhalefetle sonuçlanacağına inanıyordu.

Ancak Amerika’daki muhafazakârların Hıristiyanlığı savunduklarını iddia edip ilkelerine ihanet etmeleri gibi, Erdoğan’ın İslam’ı siyasete taşıma iddiası da pek bir şey değiştirmedi. Erdoğan başlangıçta İsrail başbakanı Ariel Şaron ile görüşmeyi reddetti. İsrail’in İkinci İntifada’ya verdiği tepkiyi devlet terörü olarak kınadı ve Filistinlilerin durumunu İspanyol Engizisyonu sırasındaki Yahudilere benzetti. Ancak bu söylemlere rağmen İsrail ile askeri teçhizat ticareti ve ortak askeri tatbikatlar devam etti. İkinci İntifada’nın sürdüğü beş yıl boyunca Türkiye’nin İsrail’e ihracatı iki kattan fazla arttı. İkinci İntifada sona erdiğinde Erdoğan derhal bir işadamları heyetini Başbakan Şaron’la görüşmeye götürdü.

İki Yüzlü Diplomasi

Erdoğan bir yandan İsrail ile ilişkilerini geliştirirken bir yandan da Suriye ile bağlarını onarıyordu. Eski düşmanlar olan Türkiye ve Suriye 2004 yılında bir serbest ticaret anlaşması imzaladı. Erdoğan İsrail ile yakınlaşmanın Türkiye’yi rakipleri İsrail ve Suriye arasında bir arabulucu konumuna getireceğini ve böylece Türkiye’yi Ortadoğu’da bir lider olarak konumlandıracağını umuyordu.

İsrail 2006’da Lübnan’ı işgal edip 2008 ve 2009’da Gazze’yi kuşattığında bu umutlar söndü. Bir kez daha, sert söylemler eşliğinde İsrail ile sıcak ilişkiler askıya alındı. Ancak Erdoğan’ı en çok rahatsız eden şey ölüm ve yıkım değil, Türkiye’nin diplomatik imajına verilen zarardı. Olayların ardından Erdoğan, “İsrail’in Gazze’yi bombalaması Türkiye Cumhuriyeti’ne saygısızlıktır. Suriye ile İsrail arasında barış görüşmeleri planlıyorduk.” Buna rağmen Türkiye ile İsrail arasındaki ticaret gelişmeye devam etti.

Değişim potansiyeli taşıyan bir yıl varsa o da 2010’dur. O yılın Mayıs ayında, insani yardım taşıyan altı sivil gemiden oluşan Gazze Özgürlük Filosu, İsrail’in Gazze’ye uyguladığı ablukayı kırmaya çalıştı. Hedeflerine ulaşamadan İsrail donanması gemilere saldırdı ve on kişiyi öldürdü. Ölenlerden sekizi Türk vatandaşı, biri de Türk kökenli bir Amerikalıydı.

Erdoğan öfkeli görünüyordu. “İsrail’in Gazze’ye insani yardım götüren gemilere yaptığı bu kanlı katliam her türlü laneti hak ediyor” dedi. İsrail’in “mutlaka ve her şekilde cezalandırılması” gerektiğinde ısrar etti. Türkiye ilk kez İsrail büyükelçilerini sınır dışı ederek İsrail’in de karşılık vermesine yol açtı.

Türkiye’nin İsrail’i izole etme konusunda diğer Orta Doğu ülkeleriyle aynı çizgiye gelebileceği görülüyordu. Ancak filo baskınını takip eden bir yıl içinde İsrail’in Türkiye’ye ihracatı yüzde 50 oranında arttı. Erdoğan’ın söylemi tırmandıkça ticaret de arttı. Erdoğan 2013 yılında Siyonizmi insanlığa karşı işlenmiş bir suç olarak tanımladı. O yıl, o zamana kadarki ikili ticaretin zirvesine işaret ediyordu. Bu açıklamadan bir ay sonra İsrail ve Türkiye ilişkileri normalleştirme sürecini başlattı. Başbakan Benjamin Netanyahu, İsrail’in filodaki Türk vatandaşlarını öldürmesi nedeniyle özür diledi. Bundan sonra diplomatik ilişkiler gelişmeye devam etti.

2016 yılında mağdur ailelere tazminat ödenmesi ve ilişkilerin yeniden tesis edilmesi için bir anlaşmaya varıldı. Filistin için bir zafer gibi görünen bu anlaşma, Türkiye’nin Gazze ve Batı Şeria’ya insani yardım ve altyapı yatırımı yapmasına da olanak sağladı. Ancak bu, Türkiye ile İsrail arasındaki milyarlarca dolarlık ikili ticaretin yanında sönük kaldı. Türkiye 2016 yılında İsrail’in en çok ihracat yaptığı dokuzuncu ülke oldu.

Anlaşmazlıklar devam etti. 2018’de Türk Dışişleri Bakanı İsrail’in Uluslararası Ceza Mahkemesi’ne götürülmesini savundu ve Erdoğan İstanbul’da Filistin ile dayanışma mitingleri düzenlenmesi çağrısında bulundu. Ancak muhalefet lideri Muharrem İnce’nin de gözlemlediği gibi bu mitingler hiçbir şeyi değiştirmedi: “İsrail mallarını boykot ettiniz mi? Hayır. İsrail ile anlaşmaları iptal ettiniz mi? Hayır.”

Takip eden yıllarda Türkiye, büyükelçiliğini Kudüs’e taşıdığı için ABD’yi, İsrail ise Suriye’nin kuzeyini işgal ettiği için Türkiye’yi kınadı. Ayrılamayan bir çift gibi, iki ülke karşılıklı bağımlılıkları artarken sözlü olarak kavga ettiler. Türkiye, İsrail’in ithalatının üçte birini oluşturan çelik gibi hammaddeler için bir kaynak haline geldi. Erdoğan Siyonizmi kınarken, Türkiye İsrail silahları ve yerleşimleri için önemli bir malzeme sağlıyordu.

Resmi askeri işbirliği 2008 yılında sona ermiş olsa da, Türkiye İsrail’in askeri ihracatından faydalanmaya devam etti. 2020 yılında Türkiye’nin müttefiki Azerbaycan, Ermenilerin çoğunlukta olduğu Artsakh bölgesini etnik olarak temizlemek için askeri operasyonlara başladı. Erdoğan İsrail’i Orta Doğu’yu istikrarsızlaştırmakla suçlarken, Türkiye İsrail’in Ermenilerin katledilmesi için silah sevkiyatı yapmak üzere hava sahasını kullanmasına izin verdi.

2022’de hafıza kaybı baş göstermiş görünüyor. Erdoğan, Siyonizmi insanlığa karşı işlenmiş bir suç olarak damgalayan ve İsrail’in Uluslararası Ceza Mahkemesi’nde yargılanmasını savunan geçmiş açıklamalarını unutmuş görünüyordu. İsrail ve Türkiye liderleri Eylül 2022’de on dört yıl sonra ilk kez bir araya gelerek istihbarat paylaşımı da dahil olmak üzere savunma işbirliğini yeniden başlattılar. Bu yakınlaşmanın kesin nedenleri tartışmaya açık olsa da Doğu Akdeniz’deki petrol ve doğalgazdan faydalanmaya yönelik ortak ilgi itici bir güç olmuş olabilir. Erdoğan için mali çıkarlar ilkelerin önüne geçmiş gibi görünüyor.

İşler Değiştikçe …

Erdoğan’ın İsrail’e yönelik politikası değişmedi. Hamas 7 Ekim’de bir saldırı düzenlediğinde, Erdoğan’ın ilk tepkisi İsrail’i orantılı davranması konusunda uyarmak değil, Hamas liderliğini Türkiye’den kovmaya çalışmak oldu. İsrail’in Gazze kuşatmasına karşı muhalefet ortaya çıktığında Erdoğan bir kez daha İsrail’i kınadı, onu terörist bir devlet olarak damgaladı ve savaş suçlarının soruşturulması çağrısında bulundu. Bu durum hem İsrail hem de Türkiye’nin büyükelçilerini geri çağırmasına yol açtı.

Gazze’de devam eden kriz İsrail ile yakınlaşmayı durdurmuş olsa da ekonomik ilişkileri sona erdirmedi. Ticaret devam ediyor ve bu kez Erdoğan bundan kişisel olarak faydalanıyor gibi görünüyor. Yakın zamanda açılan bir soruşturma Erdoğan’ın oğlu Ahmet Burak Erdoğan’ı İsrail’e sevkiyat yapan gemilere sahip olmakla suçluyor. Eski başbakan Binali Yıldırım’ın oğlu gibi AKP’ye yakın diğer isimler de bu ticaretten faydalanıyor.

Ancak medyada yansıtılanın aksine, Türkiye-İsrail ilişkileri tam olarak bitmiş değil. France 24’ün manşeti “Erdoğan’ın konuşması nedeniyle Türkiye-İsrail ilişkileri paramparça”. Al Jazeera’nin bir diğer manşeti ise “Gazze savaşı çalkantılı İsrail-Türkiye ilişkilerini ‘derin dondurucuya’ itiyor”.

Ancak tarihin bize gösterdiği gibi, Erdoğan’ın statükoyu değiştirmek gibi bir niyeti yok. Resmi diplomatik ilişkiler inişli çıkışlı olsa da iki ülke arasındaki ticaret artmaya devam ediyor. Erdoğan, Filistin’in sadık bir savunucusu olmak yerine, Siyonist işgalin devam etmesi için gerekli malları sağlayarak İsrail’in refahına katkıda bulundu. Tıpkı daha önce olduğu gibi, İsrail’in Gazze’ye yönelik bombardımanı sona erdiğinde, Türkiye ilişkileri düzeltme çabalarına yeniden başlayabilir.

About Mustafa Aydın

Check Also

Geleneksel ve yeni solun gözüyle Ekim Devrimi- Mehmet Taş

Ekim’i yeniden düşünmek Ekim Devrimi, yaşandığı dönemin çok ötesine geçen tarihsel bir deneyimdir. Her kuşak, …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com