Türkiye halkları barış ve demokrasi gibi vazgeçilmez iki mücadeleyi birlikte vermenin tarihsel momentini yaşıyor. Tam bu momentte Abdullah Öcalan’ın çağrısına uyarak PKK 12. Kongrede kendini fesih etti ve 19 martta otoriter rejimin örgütlediği sivil darbeyle Ekrem İmamoğlu yargı eliyle tasfiye edilme süreci başlatıldı. İki gelişme birbirinden ayrı gibi görünse de, aslında Türkiye’nin geleceğini şekillendirecek barış ve demokrasinin ortak bir mücadele zemininde birleştirilmesine işaret ediyor.
Demokratik muhalefete baskı uygulayanlar barışın karşısına aşılması zor engeller örmek için gizli planlarını devreye sokmaktan geri durmayacaklar. Bu yüzden barış mı demokrasiye yoksa demokrasi mi barışa yol açacağı sorusu yaşamsal önemdedir.
Yazı barış ve demokratikleşme sürecinde beliren engelleri, kuşku ve belirsizlikleri dikkate alarak Türkiye’de derinleşen otoriter rejim koşullarında barış sürecinin yürütülme imkânlarını ve sınırlarını, demokratik değişim perspektifiyle ele almaktadır. Barış ve demokrasi arasındaki karşılıklı bağımlılığı tarihsel örneklerle analiz ederek Türkiye için bütünlüklü bir çözüm stratejisi önermektedir.
Türkiye’nin son yıllarda içine girdiği siyasal atmosfer, barış ve demokratikleşme gibi temel hedeflerin birlikte ele alınmasını zorunlu kılıyor. Bu yazı, otoriterleşmenin derinleştiği bir ortamda barış sürecinin olanaklarını ve sınırlarını, demokratik dönüşümle olan ilişkisi bağlamında irdelemektedir.
Barış ve Demokratik Değişim Arasındaki Diyalektik
Çatışma yaşayan toplumlarda barış süreci, yalnızca silahların susması değil; siyasal taleplerin meşrulaşması, ifade özgürlüğü, hukuk devleti ve demokratik temsiliyetin genişletilmesi gibi unsurları da içerir. Barış, bu anlamda demokratikleşme sürecini tetikleyebilir. Ne var ki otoriter rejimler, bu dinamikleri bastırarak barışı yalnızca bir “güvenlik sorunu” olarak görme eğilimindedir.
Otoriter Koşullarda Barış Süreci Yürütmenin Riskleri
Otoriterliğin egemen olduğu bir sistemde:
- Barış süreci şeffaf yürütülmez; kararlar dar bir iktidar çevresi tarafından alınır.
- Muhalefet ve sivil toplum dışlanır, katılımcılık askıya alınır.
- Süreç, iktidarın meşruiyetini artırmak ve rejimi tahkim etmek için araçsallaştırılabilir.
- Demokratik reformlar yerine, söylem düzeyinde “barış” ile yetinilir.
Bu durum, kısa vadeli bir çatışmasızlık sağlayabilir ancak kalıcı ve onarıcı bir barışın inşasını engeller.
Tarihsel Karşılaştırmalar
- Güney Afrika‘da barış, demokratik dönüşümle birlikte yürütülerek başarıya ulaşmıştır.
- Kolombiya‘da FARC ile yapılan barış anlaşması, demokratik güvencelerin eksikliği nedeniyle kırılgan kalmıştır.
- İspanya‘da Franco rejimi altında barış mümkün olmamış, ancak demokrasiye geçişle birlikte Bask sorununda ilerleme sağlanmıştır.
Bu örnekler, kalıcı barışın demokratik bir zeminde inşa edilebileceğini göstermektedir.
Güncel Durum: Otoriterliğin Derinleştiği Zemin
2025 itibariyle Türkiye: yargı bağımsızlığının ortadan kalktığı, medyanın büyük ölçüde denetim altına alındığı, muhalefetin baskılandığı, 19 Mart 2025’teki sivil darbe ile rejimin daha da merkezileştiği gibi koşullar altında barış süreci girişimlerine sahne olmaktadır. Bu bağlamda bir barış süreci başlatılsa dahi, demokratik güvenceler olmadan süreklilik kazanması mümkün değildir.
Umut Nerede? Sorusunun cevabı şu üç başlıkta toplanabilir: toplumda barış talebi halen güçlüdür, Kürt meselesinin bir “anayasal yurttaşlık” ve hak eşitliği sorunu olduğu daha geniş bir kesim tarafından kabul edilmektedir ve sivil toplum, muhalefet partileri ve Kürt siyasal hareketi arasında diyaloga dayalı bir demokrasi cephesi oluşabilir.
Bu dinamikler, otoriter sınırların zorlanabileceği bir demokratik dönüşüm zemini yaratabilir.
Sonuç: Çifte Strateji Gerekliliği
Otoriter rejimlerde barış süreci ancak demokratik değişimle birlikte yürütüldüğünde anlamlı ve kalıcı olabilir. Bu nedenle barış: toplumsallaştırılmalı, muhalefet ve sivil toplumun katılımıyla şeffaflaştırılmalı ve hukuki ve anayasal güvencelerle desteklenmelidir.
Dolayısıyla barış ve demokrasi birlikte düşünülmeli, “çifte strateji” benimsenmelidir: Hem silahlı çatışmanın sona erdirilmesi hem de anayasal demokratik bir rejimin inşası için eşzamanlı mücadele.
“Barış için demokrasi, demokrasi için barış” ilkesi, Türkiye’deki çözüm arayışları için temel bir referans noktası olarak önümüzde durmaktadır.

Barış kavramı tabi ki Demokrasi kavramından, sizin Demokrasiyi nasıl tanımladığınızdan bağımsız değildir. Kimin İçin Demokrasi sorusunu sormadan, bir Barış tanımı yapamazsınız! Barışın karşıtı SAVAŞI ortaya çıkarak koşulları, bu koşulların Emperyalist-Kapitalist Sistemden bağımsız olamayacağını görmeniz gerekir. Eğer BARIŞIN karşıtı SAVAŞLAR, Emperyalist Kapitalist Sistemden kaynaklanıyorsa, SAVAŞI ortadan kaldırmak, BARIŞI tesis etmek için, Emperyalist Kapitalist Sistemi ortadan kaldırmaya yönelik SAVAŞIM vermek gerekir.
Barış ile Savaş arasında ki diyalektik etkileşim bunu öngörür. O nedenle Komünistler, ZULME SÖMÜRÜYE KARŞI SAVAŞ, SAVAŞA KARŞI BARIŞ derler.