FAŞİZMİ YENİDEN DÜŞÜNMEK- tartışma

Trump, Orban, Erdoğan, Milei ve benzerlerine faşist demek ne kadar ciddidir?

Bertolt Brecht şöyle demişti: “Faşizme karşı olup da kapitalizme karşı olmayanlar, barbarlığı doğuran barbarlığa ağlayanlar, biftek yemek isteyip de ineğin kesilmesini istemeyenlere benzer.” Böylece Alman yazar, gerçek bir anti-faşist mücadelenin, faşizmin kaynağı olan kapitalizmin yıkılmasını gerektirdiğini açıkça ortaya koymuştu.

Faşizmin yenilgisinin ve Sovyetler Birliği’nin zaferinin 80. yılında, anti-faşist savaşçıları anmak adına bu kavramı yeniden düşünmek ve değerlendirmek gerekir; çünkü birçok kişi onu sadece “gerici” görülen politikaları eleştirmek veya itibarsızlaştırmak için hatalı biçimde kullanmaktadır. Bu tür bir kullanım, emperyalizm ya da asalak kapitalizm çağında, her kapitalist hükümetin esasen devrimci dönüşüme karşı çıktığı için gerici olduğunu gözden kaçırır.

On yıllardır faşizmin geri döndüğünü iddia edenler olmuştur. Ancak bu iddia yanlıştır, faşizm kavramını basitleştirir, sorumsuzlukla politik kafa karışıklığına yol açar ve Sovyetler Birliği ile Avrupa halklarının bu burjuva egemenlik biçimi altında çektiği barbarlığı küçümser. Burjuva hükümetler, “ilerici” siyasi gündemi benimsemiyor diye faşist mi olur? Kapitalizmin “insanileştirilmesi” siyasetini izlemiyor diye faşist mi sayılırlar?

Bir hükümeti ya da bazı siyasi figürleri faşist olmakla suçlamak, kendilerini “ilerici” ya da “keynesçi” olarak sunan burjuva politikacıların işine yarar; oysa onlar da aynı şekilde tekellerin çıkarlarını temsil eder. Bu bakış açısı, faşizm kabul edilemez olsa bile, “ilerici” tonlara sahip bir kapitalist hükümetin tolere edilebileceğini ima eder. İşte bu noktada Brecht’in sözü yeniden anlam kazanır: Faşizme karşı mücadele, başka bir kapitalist hükümet biçimini teşvik ederek mi yürütülmeli, yoksa doğru yol kapitalizmin tümden yıkılması mıdır?

Son dönemlerde, bazı hükümetlerin baskıcı uygulamaları faşizm olarak adlandırılmıştır. Oysa burjuva devleti doğası gereği bir baskı aracıdır. Keza bazı devletlerin yayılmacı politikaları ve halkların sömürülmesi faşizmle özdeşleştirilmiştir, ancak bunlar emperyalist dinamiğin parçasıdır ve faşizme özgü değildir. Faşizm kavramı, aynı zamanda ırkçı politikalarla da özensizce ilişkilendirilmektedir; oysa ırkçılık, 19. yüzyıldan itibaren kapitalist ülkelerin sömürgeci yayılmacılığının bir aracıydı.

Faşizm kavramının çarpıtılması, Hannah Arendt’in de içinde yer aldığı ve faşist hükümetlerle Sovyetler Birliği’nin sosyalist demokrasisini aynı kefeye koyan “totalitarizm” kavramını teşvik eden ideolojik akımlara da dayanmaktadır. Bu kavramın, antisovyetik propaganda kampanyalarına dayanarak gündeme gelmesi, Polonya, Ukrayna, Litvanya, Gürcistan, Letonya ve Slovakya gibi ülkelerde komünist faaliyetlerin yasaklanması için burjuvazi tarafından araçsallaştırılmıştır. Ancak bu durum, bu ülkelerde faşizmin yükselişte olduğu anlamına gelmez; çünkü anti-komünist siyaset burjuva hükümetlere özgü bir niteliktir.

Bir başka siyasi iddia da, parlamentonun ve (burjuva) demokrasinin ortadan kaldırılmasının faşizmin yükselişi olduğudur. Bu da yanlıştır, çünkü burjuva diktatörlüğü, faşist olmadan da burjuva demokrasisini askıya alabilir. Marksist Ortodoks görüşe göre demokrasi soyut değil, sınıfsal bir nitelik taşır: ya burjuva demokrasisidir ya da proletarya demokrasisi.

Peki, faşizmin özü nedir? Faşizm, yükselişte olan devrimci güçlere karşı burjuvazinin başvurduğu en uygun siyasal biçimdir; yani içteki sınıf düşmanının bastırılmasının aracıdır. Aynı zamanda faşizm, kapitalist devletlerin birbiriyle olan çıkar çatışmalarında da, halk güçlerinin burjuva çıkarlarla kitlesel uyumunu sağlamak için kullanılmıştır.

Bugün, burjuva devletleri yıkıp sosyalizmi kurmak isteyen devrimci güçlerin yükseldiği bir dönemden geçmiyoruz. Dolayısıyla burjuvazinin, şu anda faşizmi bir yönetim biçimi olarak kullanmaya ihtiyacı yoktur.

Faşizme karşı nasıl mücadele edilmesi gerektiği de yeniden düşünülmesi gereken bir başka noktadır. Uluslararası komünist hareketin tarihsel deneyimi, faşizmle mücadelede “halk cephesi” taktiğini önermiştir. Bu taktik, komünistlerin “ilerici” burjuva güçlerle iş birliğini içerir.

Ancak bu iş birliği, komünistleri sosyalist hükümetler kurmaya yaklaştırmamıştır; tam tersine, bu taktik radikal dönüşüm arzularının silikleşmesine ve sosyalist demokrasinin stratejik hedefinin, faşizme karşı “ehven-i şer” olarak burjuva demokrasisinin korunmasına evrilmesine yol açmıştır.

On yıllardır faşizmin yükselişini yanlış bir şekilde ilan edenler, halk cephesi taktiğinin ne kadar doğru ya da yanlış olduğunu sorgulamaya yanaşmadan, tarihi bir tiyatro gibi tekrarlamak istemektedir. Bugün de, kapitalizmin yıkılmasını hedefleyen devrimci örgütlerin, burjuvazinin “daha az gerici” kesimleriyle iş birliği yapması gerektiğini savunmakta ve böylece sosyalist toplum özlemini erteleyip, burjuva demokrasisini savunmaya çağırmaktadırlar. Böylece gerçek sol olan antikapitalist güçler, kapitalist hükümetlere boyun eğmek zorunda kalmaktadır.

Bugün, komünist hareketin yükselişi söz konusu değildir ve burjuvazinin buna karşılık faşizmi seferber etmesi gerekmemektedir. O hâlde, Trump, Bolsonaro, Milei ve benzerlerini faşist olarak nitelendirmek ne kadar ciddidir? Daha da önemlisi, kapitalizmin yıkılmasını isteyenler açısından Bolsonaro’ya karşı bir “ilerici” burjuva hükümetini desteklemek, ya da Trump’a karşı Biden’ın safında yer almak ne kadar doğrudur?

Brecht’in de dediği gibi, devrimci toplum dönüşüm programını bir tür hükümeti sürdürmek uğruna ertelemek ve devrimcilerin faşizm karşıtı mücadelede başlıca müttefiklerinin burjuva güçler olduğunu düşünmek, büyük bir yanılgı ve saçmalıktır. Bu, faşizme karşı savaşmak için kapitalizme karşı savaşmamayı savunmaktan farksızdır.

Ángel Chávez Mancilla, La Jornada, 23 Mayıs 2025

SORULAR 

Yukardakı metin üzerinde tartışmayı derinleştirmek amacıyla, Yapay Zekanın desteği ile aşağıdaki soruları hazırladım.

Faşizm Nedir, Ne Değildir?

“Bugün faşizm kavramı sıkça sağcı otoriter figürlerle özdeşleştiriliyor. Ancak Chávez, bu kullanımın kavramı sulandırdığını savunuyor. Faşizm, tarihsel olarak yalnızca baskıcılık değil, aynı zamanda devrimci tehdide karşı sermaye sınıfının örgütlü yanıtıdır. Bu oturumda, faşizmin sınıfsal özüyle bağını koparan yorumların nasıl politik yanlış anlamalara yol açtığını tartışacağız.”

 Soru 1: Faşizm terimi, sağ popülist liderler için kullanıldığında kavramı güçlendirir mi, yoksa muğlaklaştırır mı?

Kapitalist Baskı ve Faşizm Arasındaki Ayrım

“Kapitalist devlet aygıtı yapısal olarak baskıcıdır. Ancak Chávez’e göre bu durum onun faşist olduğunu göstermez. Faşizm, özel bir tarihsel ihtiyaçla –devrim tehdidi karşısında burjuvazinin açık diktatörlüğüyle– ortaya çıkar. Peki, günümüz otoriter rejimlerinde bu özgül niteliği gerçekten görebiliyor muyuz?”

Soru 2: Kapitalist otoriter rejimler ile faşist yönetimler arasındaki fark nedir? Günümüzde bu ayrımı nasıl kurabiliriz?

🏛️İttifaklar ve Halk Cephesi Stratejisi

“Tarihsel olarak halk cephesi taktiği, faşizme karşı kitleleri seferber etme açısından başarılı görülmüş; ancak devrimci hareketler açısından ciddi tavizlere yol açmıştır. Chávez, bu taktiğin yeniden üretilmesinin, sosyalist hedefleri erteleme tuzağı olduğunu söylüyor. Günümüzde böylesi iş birlikleri hâlâ gerekli mi, yoksa yeni bir yol mu çizilmeli?”

Soru 3: İlerici burjuva kesimlerle iş birliği, devrimci strateji için bir zorunluluk mu yoksa bir sapma mı?

📈 Günümüzde Faşizmin Nesnel Koşulları Var mı?

“Chávez’in temel tezi şu: Faşizm, yükselen devrimci hareketleri bastırmak için uygulanır. Eğer böyle bir devrimci tehdit yoksa, faşizm neden gelsin? Bu bağlamda, günümüzün krizleri ve otoriter eğilimleri bir ‘faşizm’ biçimi mi, yoksa burjuva yönetiminin başka biçimleri mi?”

Soru: 4 Bugün burjuvazinin faşizme yönelmesini gerektirecek bir devrimci tehdit var mı?

✊ Anti-Faşist Mücadelede Stratejik Yönelim

“Brecht’in dediği gibi, faşizme karşı olup kapitalizme karşı olmamak, kendi çelişkisini içinde taşır. Chávez, devrimci programın ertelenmesini eleştiriyor. Bu oturumda, antifaşist mücadelenin devrimci bir stratejiye nasıl eklemlenmesi gerektiğini ve kapitalizmin sınırları içinde kalan ‘demokrasi savunusunun’ nereye kadar gidebileceğini tartışacağız.”

Soru 5: Gerçek bir anti-faşist mücadele kapitalizmle uzlaşmadan yürütülebilir mi?

About Mehmet Tas

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

3 comments

  1. Emeğinize sağlık. Özellikle bu paylaşımı bizlerle paylaştığınız için. Chavez’in sorulara verdiği yanıtın tümüne katılıyorum. Günümüzün sol maskeli Burjuva Demokratları Faşizme karşı yığınların önüne, Emperyalizm Çağında artık gericileşmiş, asalaklaşmış, çürümüş bir sınıfın, çürümüş
    Demokrasisini Burjuvazi Demokrasisini koyarak, onları Bir Başka Dünyanın var olması ile varlık bulacak olan Proleter Demokrasi hedefinden uzaklaştırmışlardır. Kapitalizm tarihsel sınırlarına gelmiş dayanmıştır. Kendini Ekonomik ve Siyasal olarak üretememektedir. Bu nedenle de daha baskıcı, daha totaliter Egemenlik biçimlerine başvurmaktadır. Artık, Burjuva Demokrasisi ile Faşizm arasında ki sınırlar iyicene daralmıştır. Artık hep söylediğimiz RIZA ile SÖMÜRME dönemi sona ermiş, yerini SOPA ile SÖMÜRME dönemine bırakmıştır. Bu durum, Faşizm ve Burjuva Demokrasisi dışında, yeni egemenlik biçimlerini gündeme taşımıştır.

  2. Sn. Mehmet Taş bu uzun yazıyı paylaştığın için seni kutluyorum. Elimde olsa kendini devrimci, komünist tanımayanlara okutmak isterdim. Çünkü kavramlar bizlerin yollarını aydınlatan hedefe varmamız da yol gösterici olan vaz geçilmez yol arkadaslarımızdır. Faşizmi bundan daha akılcı nesnel tahlil eden bir yazıya rastlamamıştım çoktandır. Selamlar.

  3. konu elzem fasizmin yeniden tanimi? güncellenme ihtiyaci olunmasi icinden gecdigimiz kaotik süreclerde ilgili polirtik zorunluluklarin sonucudur. devrim ve devrimci durum niyetlerden bagimsiz izlenen taktik ve hamlleler dogrudan icinde bulundugumuiz kosullar ve örgütlü gücün icerdigi programatik talepleri göz alindiginda
    günümüzdeki finaskapitalin icinde bulundugu sosyo ekonomik kaotik durum geleneksel fasizim olmasada kendisini simdiki zamana güncellemis formatla cikma egilimini oldughunu görüyoruz küresel ve bölgesel dinamiklar icin bu yol daha keskin uygulanirken fasizmin formatin atildigi merkezlerde cok inceltilmis uygulamalarini hazirlandigi yasiuyoruz orta dogu dogu avrupa afrika ve latin afrikada bölge ülkelerin vesayati olarak baginmli ve yari bagimli ülkleler bu hegonomik güc merkezlerin belirledigi uyguladigi savaslar olarak fasizmin acik tehtidi tam yada dogrudan fasizmin tehtiti alrtinda gümdemimizi olusturmaktadir suriye kürdistan fiistin ukrayna afikada vs vs demem oki devrimci güclerin bursuva ikdidarini tehtit ettigi durumlara fasizmin varligini sartina baglamak fasizmin klasik tarihsel ögretisi ile örtüsüyorken günümüzde olup biten süreci anlamaktan uzaklasmis bir intiba birakti diger tartaftan halk cephesi gibi taktik politik hatlarin olusmasi tamamen politik güücünüzün zoirunluluklariile ilgili oldugu buradaki sürecijn devrimci güclerin yine kosullar tarafindan belirmeyen degil belirnen olmasi ile ilgili bir sorundugu bu durumun asilmasi gerekdigi devrimci sürecin bizzat pratik süreci yüreten dinamiklarin deneme yanilma amprigi icinde ögrenecegi cözümlerin hazir bir formülü olmadigin karsimaiza cikacak her yeni sorunsalin yine o sorunun icinde yattigi dinamigi icinde ele alinmalidir gecmisin tarihsel deneyimleri ögrenecek cok sey derler olacakdir dedigim gibi gecmis icinden geldigi artik kendisinin eskisi olmadigi yeni formati ile bizi kendisine dayatsada gecmisin refleksleri yeniden tekrarlama egilimi oldugu bununda zorunluluklar icinde ortaya cikdigini elbet de bilm ek zorundayiz ama hic bir sey eskisi gibi kendisini tekrarlama lüksü olmadigini insnalik tasiriihi yasadiklari ile deneyimlemis durumda bu finaskapital icinde gecerli ancak günümüz politik güclerin yapacagi keskin hataslar ve tekrarlar finaskapitali kuskuisis cesaret verecekdir finas kuruluslarin arada bir afallamasi devrimnci güclerin haralari ilede dogru orantuilidir

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com