İŞÇİ SINIFININ ÖZNE KRİZİ- M. Taş

Tarihte ilk kez, küresel boyuttaki bir ekonomik çöküş, proletaryanın özne krizinin zirvede olduğu bir döneme denk geldi. Aşırı sağın zemin kazandığı bağlam budur.

Bu özgül kombinasyon, reformistlerin ve anti-kapitalistlerin bu sürece karşı çıkabilecek bir alternatif yaratma olanaklarını engelledi. Ekonomik kriz işçi sınıfının, dağılmasını, güvencesiz olmasını, siyah, göçmen, LGBTQI, Kürt, ve Arap gibi parçalara bölünmesine yol açtı. Kendisinin de bir parçası olduğu bu sosyal hareketleri, bir sınıf ittifakında göreceğine, acısını suçlamaya dönüştürerek gerici faşist karşı kampa sürüklendi.

Kapitalizmin istikrar dönemlerinde: genel refah, ücret artışı, tavizler, tam istihdam talepleri artar. Bu koşullar altında, devrimci krizler ortaya çıkmaz, çünkü subjektif faktörün yani emekçi sınıfların politik örgütlülüğün zrvede olmasının yanı sıra, toplumun bir çöküş ve gerileme dönemine girmiş olmasını gerektirir. Bu nedenle “Sol kapitalizmin krizlerini her zaman dikkatle” analiz eder.

Birinci Dünya Savaşı’nın yarattığı ekonomik, sosyal ve politik kriz Rus Devrimi’ni tetikledi; Portekiz sömürge egemenliğinin krizi Karanfil Devrimi’ne yol açtı; Latin Amerika askeri diktatörlüklerinin krizi, 1980’lerde Güney Amerika’da birkaç demokratik devrime yol açtı ve dolayısıyla “kıtadaki sol güçlerin büyümesini ve toplumda kök salmasını sağladı. Bu anlamda, kriz = devrim olasılığı şeması, sermayenin her türbülansı karşısında solun hayal gücüne kazınmıştır: nihayet sıra bize geldi”.

Sorun şu ki, bu şema önemli bir gerçeklik faktörünü görmezden geliyor. Solun dilinden düşürmediği onu zafere ulaştıracak “tepedekilerin yönetememesi ve alttakilerin yönetilmek istememesi” günümüzde  yeterli değildir. Bu Leninist formül, “krizin kendisini tanımlamaya hizmet eder, ancak sorununun çözümüne katkı yapmaz. Bir devrimin zafere ulaşması için, “kitlelerin eylemlerinde belirli bir artış ve yığınların benimsediği bir program gerekir”. Bu program ancak ve ancak devrimci sol örgütlerinin bir cephesi tarafından sağlanabilir. Başka bir deyişle, devrimci bir krizin olumlu çözümü temelde öznel bir faktöre bağlıdır.

Radikal sol gruplar, bu “öznel faktörü, aktif bir devrimci çekirdeğin basit varlığı olarak yorumladı. Küçük bir yoldaşlar grubunun veya partinin kitleler tarafından değerinin anlaşılması ve ortaya koyduğu programın kabullenilmesi yeterlidir. Bu yüzeysel analiz yapan 12 Mart öncesi gruplar; TİKKO, THKP/C, PARTİZAN ve bazı küçük Troçkist gruplar vardı. Günümüzde ise İşçi sınıfından kopmuş yüze yakın sol grup dahil edilebilir. Bunlardan bazıları; EMEP, TKP, SOL Parti, TKHP ve diğerleri.

Bu görüşe göre, bir devrimcinin temel niteliği siyasal birikimi ve zekâsı değil, yalnızca kararlılığıdır. Bu küçük devrimci örgütün hain, revizyonist ve reformist önderliklerin gerçek karakterini kitlelerin anlayabileceği varsayımından hareket eder.

Buna karşılık, aynı radikal sol, liderliği, programı, anlamı, geçmişi ve stratejisi ne olursa olsun, gerçekleşen herhangi bir mücadele veya ayaklanma sürecini eleştirmeksizin desteklemeye hazır. Onlara göre kitleler haklıdır, çünkü yığınların sahneye çıkışı tek belirleyici faktördür.

Son yıllardan dersler

Halk kitlelerinin direncini dar perspektiften gören bu vizyon son otuz yılda çöktü. En azından SSCB’nin sona ermesinden ve neoliberalizmin zaferinden bu yana, kitleler ciddi nesnel sonuçları olan derin bir öznel krize sürüklendiler. “Sosyalizm fikri gözden düşmüş ve siyasi ufuktan tarihsel ufka geçmiştir.” Bu, kitlelerin artık sol örgütleri doğal ve açık “alternatifler” olarak görmediği ya da sosyalizmi takip edilmesi gereken bir amaç olarak görmediği anlamına gelir. Öznel kriz o kadar büyük ki, sadece sosyalizmin/komünizmin fikirleri değil, Aydınlanmanın fikirleri de sorgulanıyor: akıl, insan onuru, bilim, kültür.

Her “pozisyon savaşında” aşırı sağ, solun güçlerini siyaset sahnesinin merkezinden uzaklaştırmayı başarıyor. 2000’li yıllardan sonra Latin Amerika’da yönetime gelen ilerici hükümetlerin ve Syriza (Yunanistan) ve PODEMOS (İspanya) gibi partilerin başarısızlıkları solun kan kaybına neden oldu. Otuz yıl önce bu hayal bile edilemezdi ve ancak proletaryanın öznel kriziyle açıklanabilir. SSCB yıkılmadan önce, kitle mücadelesi büyük ölçüde solun lehineydi ve onun doğal alanıydı. Bugün, proletaryanın kafa karışıklığı ve aynı zamanda solun önemli bir bölümünün doğrudan mücadele alanını terk etmiş olması nedeniyle, aşırı sağ bu süreçte kendini dayatması kolaylaştı.

1930’larda mavi yakalı bir işçi olmak neredeyse anti-faşist olmakla eş anlamlıydı. Faşizm, küçük burjuvazi ve köylülük arasında yoğunlaşmıştı. Bugün faşizm sınıfımızın içindedir. Sağa alan açan şey, proleter öznelliğin krizidir. Bu yüzden durum 1930’lardan çok daha zor ve sonuç daha kötü olabilir.

–Henrique Canary, La crisis subjetiva de la clase trabajadora, Jacobin , jul 2024

About Mehmet Tas

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com