Çağdaş dünyada aşırı sağın yükselişinden bahsederken, 2008 ekonomik krizine çok fazla vurgu yapılıyor. Bu çok mantıklı. ABD bankalarının yüksek faizli piramidinin çöküşünden kaynaklanan mali çöküş, dünya çapında neo-faşist güçlerin baş döndürücü bir tırmanışının tetikleyicisi olmuş gibi görünüyor. O zamandan beri, uluslararası sınıf mücadelesinin birçoğu, siyasi yelpazedeki en gerici güçlerin güçlenmesiyle sonuçlandı.
Özellikle gençler arasında küresel bir umut dalgası yaratan Arap Baharı, Mısır’da Müslüman Kardeşler’in katledilmesi ve ülkede Bonapartist bir rejimin yeniden kurulmasıyla, Libya’da Muammer Kaddafi’nin yargısız ve kanlı bir şekilde öldürülmesiyle ve görece müreffeh bir cumhuriyetin yabancı güçler ve “savaş baronları” tarafından kontrol edilen yarı-aşiret kökenli bir proto-devlete dönüşmesiyle sona erdi. Suriye’de neredeyse on yıl süren bir iç savaşa ve kısa ömürlü de olsa İslam Devleti tarafından teşvik edilen çakma bir halifeliğin kurulmasına yol açtı.
Avrupa Birliği’nin yavaş yavaş gerilemesi, göç kriziyle birleştiğinde, neredeyse seksen yıl sonra kıtanın kontrolünü ele geçirme çabalarını sürdüren Avrupa neo-faşizminin yükselişini destekledi. Başlangıçta önemli bir sol varlığa sahip olan Ukrayna’daki Maidan Meydanı ayaklanması, tarihsel Nazizmi normalleştiren ve açıkça faşist güçleri ülke ordusuna dahil eden bir rejim yarattı.
Brezilya’da Haziran 2013’te gerçekleşen ve başlangıçta solun da karşı çıktığı kitlesel protestolar, Dilma Rousseff’in görevden alınmasıyla darbe lideri Michel Temer’in iktidara gelmesine ve ardından faşist Jair Bolsonaro’nun seçim zaferine yol açtı. Amerika Birleşik Devletleri’nde, neo-faşist Donald Trump, geleneksel beyaz işçi sınıfının mutlak doğal adayıdır ve şimdi, Biden yönetiminin zayıf performansıyla birlikte, aynı zamanda gençlere ve siyah topluluğa karşı tehlikeli bir şekilde ilerlemektedir. Arjantin’de yüksek enflasyon ve yaşam standartlarındaki keskin düşüş, canavar Milei’yi uyandırdı. Türkiye’de 2016’da darbe içinde darbe yaparak iktidara oturan AKP-MHP otoriter-faşist koalisyonun Kürtler ve işçi sınıfı üzerinde oluşturduğu ağır baskılara paralel halkların kimliğini siyasi İslamcı milliyetçi söylemle değiştirerek militarizme/faşizme kapıları sonun kadar açtı.
Ancak bu analizde eksik olan bir şey var. Ne Türkiye’de ne de dünyada aşırı sağın darbelerle veya 2008 ekonomik krizi nedeniyle ilerlediği iddiası, sürecin sergilediği karmaşıklığa karşılık gelmiyor gibi görünüyor. Tarihte ilk kez bir ekonomik kriz patlak vermiyor. II. Dünya Savaşı’nın sona ermesinden bu yana; 1973’teki petrol krizi, 1970 ve 1980’lerdeki askeri darbeler, 1980’lerdeki borç krizi, 2000’deki “.com krizi” ve Türkiye’de 2015’teki siyasi kriz ve yaşanmakta olan ekonomik kriz gibi birçok finansal ve ekonomik çöküş yaşadık ve faşizm bir kez bile tarih sahnesine geri dönmedi. Neden dün değil bugün faşizm global bir tehdide dönüştü. Neden?
