Marksizm Sözlüğü, sf.582-83, Yordam kitap.
“Marx, siyasi doğasının bir göstergesi olarak komünizmi her zaman işçi sınıfının siyasi bir eğilimi olarak düşünüyordu: Felsefenin Sefaleti ve Manifesto, devrimci mücadeleye siyasi bir nitelik atfetmişti. Lenin bu nokta üzerinde ısrarla duracaktı (Toplu Yapıtlar 19, 120). Ama bu bakış, Manifesto’dan Ne Yapmalı?’ya
Gelindiğinde, proletaryanın örgütlenme yoluyla birliğine indirgeniyor, bu da proletaryanın bilinçli ve örgütlü kesimi ile amorf kitle arasındaki kopukluğu yeniden gündeme getiriyordu. Günümüzde, bu görüşlerin bir kriz yaşamasının nedeni, II. ve III. Enternasyonal’in mirasçısı olan büyük partilerin işçi mücadelelerinin siyasi önderliğini üstlenmelerine rağmen, onlara devrimci bir çıkış yolu gösterememeleridir ve bu kriz, bu partilerin artık ayak bağı oluşturup oluşturmadıklarını sorgulanmasını gerektirmektedir.
Yine de, Marx’ın Komün, Lenin’in Sovyetler, Gramsci’nin işçi konseyleri üzerine düşünceleri gibi işçi deneyimlerinin teorileştirilmesi, komünizmin, artık emeğe el konulmasının gerçekleştiği ekonomiye üreticiler tarafından el konulmasının siyasi pratiği olarak anlaşılan doğrudan demokrasi için mücadele ile özdeşleştirilmesi, bu eğilimin bambaşka bir tanımına yöneliyordu. Komün’ün dersi şöyleydi:
“Gerçek sırrı şudur: Komün, üreticiler sınıfının mülk sahipleri sınıfına karşı verdiği mücadelenin sonucu olan, gerçek bir işçi sınıfı hükümeti ve emeğin ekonomik Özgürleşmesinin gerçekleşmesini sağlayan nihayet bulunmuş bir siyasi formdu.”
(Fr. Sınıf Mücadeleleri, 67) Lenin, artık emeğin üreticiler tarafından sahiplenilmesi olarak komünizmi ve Sovyetler hareketinde doğrudan demokrasinin siyasi pratiğini yeniden keşfedecekti. Ama, iki komünizm anlayışı arasındaki karşıtlık, biri ötekine göndermede bulunan iki pratik olan örgütlenme ve doğrudan demokrasi arasındaki karşıtlık, Lenin’de aşılamayan tarihsel bir çelişki olarak kalacaktı.
Artık, komünizmin işçi mücadelesinin bağrında öyle hazır beklediğini, çözümün sorunun terimlerinden kendi kendine ortaya çıkacağını düşünmekten vazgeçmek gerekiyor. Komünizm siyasi bir eğilimse, mücadele hareketlerinin her bağlamda onun güncelliğini nasıl yeniden ürettiğini araştırmak gerekiyor.
Marx’ın yaptığı işi, hiç durmadan yeniden yapmak gerekiyor.”
Komünizm ve Demokrasi ilişkisi üzerine-1
Marx ve Engels’in demokrasi düşüncesi konusundaki düşüncelerini irdeleyen August Nimtz’in kitabının sonuç bölümünün son beş sayfasını sitemizde paylaşmıştık. Yazarın da belirttiği ve benim de katıldığım şekliyle, sınıf mücadelesinin bu iki teorisyenin, teoride ve siyasal mücadele içinde, gerek ‘Burjuva Demokrasisi’, gerekse (daha sınırlı da olsa) Lenin’in ‘Yeni Demokrasi’, Marx’ınsa ‘Gerçek Demokrasi’ demeyi tercih ettikleri şekliyle, burjuva demokrasisinin biçimsel özelliğini aşan ve ona devrimci-proleter özelliğini veren, yani öz’ünü açığa çıkaran bu yaklaşımları, sadece kavramsal, düşünsel bir yaklaşım değil, asıl olarak stratejik bir yaklaşımdır ve düşündüğümüzden çok daha değerlidir.
Yaşadığımız bu çağda Sosyalist sistemin içine düştüğü bunalımda en önemli payın, devrimci ve komünistlerin Demokrasi düşüncesi ile olan sorunlu ilişkisinde olduğunu düşünüyorum. Bu açıdan bu yazının derinlikli ve içselleştirilerek okunması yararlı olacaktır. Tabi ki kitabın tamamının okunması, Marx ve Engels’in ‘demokrasi konusunda’ki düşüncelerini ve bu düşüncelerin sınıf mücadelesi içindeki yerini saptamak açısından daha doğrudur.
Demokrasi Savaşçıları olarak Marx ve Engels-August Nimtz, sf.426-430, Yordam Kitap
“20. Devlet iktidarının kaldırılması, başta Marx, bütün sosyalistlerin kendilerine saptadıkları amaçtır. Bu amaca ulaşılmadıkça, gerçek demokrasi, yani özgürlük ve eşitlik,
olanaksızdır. Oysa, salt sovyetik ya da proleter demokrasi pratik olarak bu amaca götürür, çünkü o, emekçi yığınlar örgütlerini, durmadan ve zorunlu olarak, devlet yönetimine katarak, her türlü devletin tam yok oluşunu hazırlamaya hemen başlar.”
Lenin, Burjuva Demokrasisi ve Proletarya Diktatörlüğü, sf.138
Komünist Enternasyonal’in 1.Kongresinde Konuşmadan. Pravda 1919
“Eğer liberalizmi demokrasiden ayıran derin sınıf kökenlerinin bilincine varmazsa, eğer bu bilinci yığınlar içinde yaymazsa, (yani eğer demokrasi düşüncesini Liberalizm ile eşitlerse, liberalizme teslim ederse-abç) eğer liberalizmin “halkın özgürlüğü” davası karşısındaki ihanet ve yalpalamalarını böylece etkisizleştirmeyi öğrenemezse, Rus demokrasisi bir adım bile ilerleyemez. Bu koşul yerine gelmedikçe, kurtuluş hareketinin başarılarından söz etmek istemek boşunadır.”
Ayni yer, sf.51, Liberalizm ve Demokrasi Arasında Boşanma. Pravda 1913
“Engels aleni olarak demokrasinin, komünizmin çağdaş formu olduğunu ilan etmişti.”
“Marx ve Engels, 1846 yılının ilk aylarında bir Komünist Yazışma Komitesi kurarak, tüm Avrupa’daki komünistler arasında bir ağ oluşturmaya karar vermişlerdi. Grubun Brüksel’deki merkez ofisinden komünizm kuramı ve siyasal iktisat üzerine genelgeler ve raporlar dağıtılmasını planlıyorlardı. Alman devletleri ile Avrupa’nın diğer bölgelerinde bulunan temsilciler de kendi bölge sınırları içerisindeki olaylar hakkında malumat toplayacaktı. Söz konusu ağda çoğunlukla anadili Almanca olan komünistler yer alsa da temaslara mümkün olduğunca uluslararası bir boyut katmak için büyük bir çaba harcanıyor; İngilizlerle ilişkiler kuruluyor, Paris’in en büyük sosyalist düşünürü ve Marx’ın oldukça yakından tanıdığı Pierre-joseph Proudhon, üyeliğe çağrılıyordu. Bütün çaba, delegeleri bir araya getirecek ve siyasi program tasarılarına zemin sunacak bir kongre düzenlemeye yönelikti. Kimi zaman komünistlerin katılacağı bir kongre olması gerektiği düşünülüyor; kimi zamansa demokratların da katılabileceği bir kongre tasarısı gündeme geliyordu. Bir başka görüş de bu türlü bir ayrımın gereksizliğine dikkat çekiyordu. Engels aleni olarak komünizmin, demokrasinin çağdaş formu olduğunu ilan etmişti. Kongre katılımcılarının sadece Almanlar olup olmayacağı ya da Avrupa’nın farklı uluslarından da temsilcilerin katılıp katılmayacağı kesinleşmemişti. Kardeş Demokratlar bu projenin içine girdiğinde ve organizasyonun temelini teşkil ettiğinde -ki 1847’deki durum kesinlikle buydu- kongre, uluslararası ve demokratik bir boyut kazanmıştı.9″
JONATHAN SPERBER
Karl Marx , 19. Yüzyılda Yaşanmış Bir Hayat sf,153 (Biyografi, İletişim yay.)
“Demokrasi mücadelesinin proletaryayı sosyalist devrimden saptırabileceğini ya da bunu gizleyip, gölgeleyeceğini vs. düşünmek radikal bir hata olacaktır.
Tersine, TAM DEMOKRASİ uygulamayan muzaffer bir sosyalizm olamayacağı gibi, proletarya da çok yönlü, tutarlı ve devrimci bir demokrasi mücadelesi vermeden burjuvaziye karşı zaferi için hazırlanamaz”
(“The Socialist Revolution and the Right of Nations to Self-Determination” [1916], 22:144).
Yeniden Lenin, sf.256’da dipnot
Demokrasi
Komünizm ve Demokrasi ilişkisi üzerine-1
“Marx’ın demokrasi taraftarlığı, proleter demokrasisi için parti hareketi olarak ortaya çıkmaktadır ve ondan insanın kendini gerçekleştirmesini ve kurtuluşu beklemektedir. “Demokrasi bugün komünizmdir ( … ) Demokrasi proleter ilkedir” -Friedrich Engels’in denklemi düşünceyi bu noktaya getirdi.” (Engels 1959: 612).
M.G.Schmidt-Demokrasi Kuramlarına Giriş sf.105
“Marx’ın erken dönem yazılarında, Yahudi Sorunu’nda ve Hegel’in Hukuk Felsefesini Eleştirisi’nde demokrasi, kavram olarak değilse bile tema olarak merkezi bir rol oynar. İlk dönemde Marx’ın düşünsel uğraşının her aşamasında, yani ilkin sol Hegelcilik döneminde, sonradan sol Hegelcilerden kopmasında ve ekonomi politiği keşfetmesinde ve proletarya devrimi fikrini geliştirmesinde bu kavramın önemi bir etkisi olmuştur. Bu bağlamda demokrasi kavramı, hem bir ideal olarak hem de mevcut hareketin adı olarak komünizm fikrinin geliştirilmesinde rol oynuyor. Öyle ki Marx komünizmi bir ‘gerçek demokrasi’ olarak kurguluyor.”
Marx ve demokrasi, Alev Özkazanç
2
Komünizm ve Demokrasi ilişkisi üzerine-2
“Hegel’in hukuk ve devlet felsefesine yönelik genellikle yanlış anlaşılan eleştirisinde Marx’ın 1843’den itibaren çözmeye koyulduğu şey de budur. Kreuznach müsveddesinde şöyle yazar: “Politika düşüncesi ile demokrasi düşüncesi birbirine sımsıkı bağlı gibidir.” Tocqueville demokrasiyi devletle (“demokratik devletle”) ilişkilendirirken, genç Marx “hakiki demokraside siyasal devlet(in) ortadan kalktığı”nı öne sürer. Böylece devletin sönümlenmesi teması çok erken bir tarihte ortaya çıkar. “Hakiki demokraside” siyasal devletin ortadan kalkacağını ileri sürmek, ne siyasal olanın toplumsal olanda eriyip gitmesi ne de siyasal anın evrenselin kavrayıcı biçimi içinde birikmesi demektir: “Demokraside hiçbir an, kendisine rücu etmeyen bir anlam kazanmaz: Her an gerçekten yalnız topyekün demos’un anıdır.” Bu durumda politika, arabuluculuk denen stratejik sanat gösterecektir kendini.
Marx’ta bu gençlik sezgileri, tahakküm ile kölelik arasındaki çatışmalı ilişkiye dair basitleştirilmiş bir görüş edinince hemencecik terk ettiği bir çılgınlık değildir. “Hakiki demokrasi” hiçbir zaman büsbütün unutulmuş değildir. Miguel Abensaur’a göre, hakiki demokrasi “saklı örtük boyut” olarak, gençlik metinlerini Paris Komünü’nü konu alan metinlere veya Gotha Programının Eleştirisi’ne bağlayan şey olarak sürdürür varlığını.”
Daniel Bensaid’in Daimi Skandal adlı makalesinden… (Demokrasi ne alemde, Metis yay. adlı kitabın içinde)
3
Komünizm ve Demokrasi ilişkisi üzerine-3
Bundan önceki alıntılarda Marx’ın demokrasi konusundaki yaklaşımında “gerçek-hakiki demokrasinin komünizmde vücut bulacağını görmüştük. Aşağıdaki alıntıda Lenin’in bu konudaki görüşünün çok farklı olduğunu görüyoruz. Lenin’e göre komünizmde devletin, sınıflarla birlikte sönümlenmesine demokrasininin eşlik edeceğine dair bir yaklaşım vardır. Bu tez -ve Marx’ın tezi- üzerine ‘karşılaştırmalı yöntem’ ile düşünmek gerekiyor.
“Farklı sınıflar var oldukça, saf demokrasiden değil, sınıf demokrasisinden söz etmek gerekecektir. Parantez içinde söylersek, ‘saf demokrasi’ sadece sınıf mücadelesinden ya da devletin yapısından hiçbir şey anlamayanlara özgün cahilce bir formül değil, tamamiyle içi boş bir formüldür, çünkü komünist toplumda dönüşen ve bir alışkanlık haline gelen demokrasi sönümlenecek ama asla ‘saf bir demokrasi’ olmayacaktır.” Lenin, Toplu yapıtlar 28, 250
(Lenin’e göre, komünizmde sınıfların nihai olarak ortadan kalkmasıyla, demokrasi de devletle eş zamanlı olarak sönümlenmelidir.)
Marksizm Sözlüğü, sf. 204 Yordam yay
“…demokrasiyi yerli yerine koyabiliriz artık: Halkların kendi kaderleri üzerinde söz sahibi oldukları varoluş biçimidir demokrasi. Devletin sönümlenmesi denilen ucu açık süreç anlamında, halka içkin politikadır. Ancak bugün yeniden ve ağır ağır icat edilen biçimleriyle komünist olduğumuz taktirde, hakiki demokrasi olma, dolayısıyla halkların tarihsel hayatında homojen insanlar olma şansımız olduğu açıkça görülüyordur öyleyse.” Demokrasi Ne Alemde, sf.23, Alain Badiou, Demokrasi Bayrağı isimli makale.
“Demokrasi, Ranciere için bir devlet biçimi değildir.
Demokrasi, ” ne bir yönetim biçimi ne de bir yaşam tarzı”dır; aksine “politika düşüncesini iktidar düşüncesinden ayırmayı varsayan siyasal öznelerin özneleşme biçimi” dir. Demokrasi “siyasal bir rejim” değil, “politikanın tam da inşası, kuruluşudur.”Aynı yer, Daniel Bensaid makalesi, sf.33 Ve sayfa 44 de,
Ranciere’e göre temsil “tam anlamıyla oligarşik bir biçimdir. Ta en başından beri ” demokrasinin tam tersi”dir. (Temsili demokrasi’deki çarpıtma burada açığa çıkar.Fe)
“Demokrasi mücadelesinin proletaryayı sosyalist devrimden saptırabileceğini ya da bunu gizleyip, gölgeleyeceğini vs. düşünmek radikal bir hata olacaktır. Tersine, tam demokrasi uygulamayan muzaffer bir sosyalizm olamayacağı gibi, proletarya da çok yönlü, tutarlı ve devrimci bir demokrasi mücadelesi vermeden burjuvaziye karşı zaferi için hazırlanamaz” (“The Socialist Revolution and the Right of Nations to Self-Determination” [1916], 22:144).
Yeniden Lenin, sf.256’da dipnot
