SİBER KOMÜNİZM, İNSANLIĞIN GELECEĞİ-M. Taş

SİBER KOMÜNİZMİN SOYAĞACI (2)

Ekonomi politiğin eleştirisini modern bilgi ve kontrol teorileriyle açıklamaya geçmeden önce sibernetik kavramını netleştirmek gerekiyor. “Sibernetik”, bir gemiyi “yönlendirmek” veya “yönetmek” anlamına gelen Yunanca kybernao fiilinden gelir.

Siber komünizmin “soy ağacı”, komünizm ve sibernetik gibi nispeten farklı iki kavramın tutarlı bir şekilde bir araya geldiğinin hikayesidir. Birincisi Marksist solda iyi bilinir. Karl Marx ve Friedrich Engels tarafından sistematize edilen Birinci İşçi Enternasyonal’inden bu yana, işçi hareketinin politik ifadesini temsil eden akım. Kapital’de analizi yapılan ekonomi politiğin eleştirisinden başlar. Bu eserinde Marx, kapitalist kurumların; piyasalar, para, fiyatlar, kârlılık teşviklerinin yapısını, sistem içi yasalarla nasıl çalıştığını analiz ederken, aynı zamanda ekonominin demokratik bir şekilde planlanmasını ve bu yasaları kırabilecek devrimci siyasi programın gerekliliği belirmiştir.

Öte yandan sibernetik, ikinci Dünya Savaşı için uçaksavar tasarımında ilk adımlarını atan ve sinirbilim veya ekoloji gibi alanlarda yenilikçi yaklaşımlar sergileyen pekiştirilmiş disiplinler arası bir çalışma alanıdır. Nasıl ki canlılar çevreden duyular yoluyla bilgi alır, beyne iletilerek onu işler ve verimli kararlar alabilmek için kavramsallaştırırsa, sibernetik de giriş sinyalleriyle başlar, bir çıkış sinyali üretir ve birey ile çevresi arasında bir kontrol sistemi olarak modellenebilecek bir davranışlar sistemi sağlar.

Pek çok kişi tarafından disiplinin babası olarak kabul edilen Norbert Wiener, sibernetiği “ister makinede ister hayvanda olsun, kontrol ve iletişim teorileri alanı” olarak tanımlar.

Geçen yüzyılda Claude Shannon’ın bilgi teorisi ve Alan Turing’in Turing makinesi teorileri bulunmasaydı, bilgisayarların gelişimi imkansız olurdu. Shannon, bilginin iletilmesi ve depolanması için mekanizmaların geliştirilmesine izin veren bir teorik araçlar cephaneliği sağladı. Turing, herhangi bir hesaplanabilir matematiksel işlevi adım adım kodlama olasılığını gösterdi. Ayrıca, söz konusu mevcut bilgisayarların temellerini oluşturduğunu da gösterebildi.

Bu yaklaşımlardan etkilenen William Ross Ashby  ve diğer yazarlar, bilgi teorisi ile karmaşık sistemlerin kontrolü arasında belirli ilişkiler olduğunu gösterdi. Wiener, bilginin yanlış anlaşılması ve yanlış kullanılmasına anti-kapitalist bir söylemle karşı çıkar. Ticari ilişkilerin bilgiyi yanlış kullandığını, çünkü bunların ortak çabanın ürünü olan ve sonunda tüm insanlığı etkileyen keşifleri ve tekno-bilimsel buluşları dönüştürdüğünü düşünür. İlerici düşünürler bunun “kapitalist toplumun keskin bir eleştirisi” anlamına geldiğini açıklamakta geç kalmadılar.

Sibernetik analizin sosyalist amaçlarla uygulanması çok uzun sürmedi. Kapitalist piyasalar ve şirketler, arızalı kontrol sistemler olarak tarif edilir oldu.

Polonyalı ekonomist Oskar Lange, Wiener’i temel alarak ekonomik sorunlara dair yeni bir anlayış geliştirdi. Avusturya Okulu ile yaptığı polemikte Hayek, Lange’nin şirketler arası rekabete ihtiyaç duymadan ürünlerin fiyatlarını hesaplamak için kullanmayı amaçladığı bilgisayarların “dijital versiyon” olduğunu ima ederek onun “neoklasik sosyalizm” önerisini eleştirmeye çalışmıştır.

Lange, bu argümanı tersine çevirerek, piyasanın sadece istatistiksel bilgiler ve deneme yanılma dinamikleri aracılığıyla sosyal etkileşimler yoluyla denklem sistemlerini çözen nevi şahsına münhasır bir bilgisayardan başka bir şey olmadığını savundu. Yukarıda bahsedilen Turing makinalarının geliştirilmesiyle tutarlı bir ifade: “merkezi olmayan bir program” olan pazar, herhangi bir evrensel Turing makinesinde gerçekleştirilebilecek olana eşdeğer olmalıdır. Bu şekilde, nasıl çalıştığını açıkça anlarsak, aynı şeyi ve çok daha fazlasını yapabilen bir geri bildirim mekanizmasını, yeniden üretebiliriz.

İngiliz Stafford Beer, Ashby piyasa ekonomisinin kendiliğinden ortaya çıkan ihtiyaçları ve sosyal girişimleri kârlı ve çökmekte olan sınırlar içinde sınırlamak zorunda kaldığına dikkat çekti. Her ikisi için de sosyalist planlama, tüm ekonomik bilgilere şeffaf erişime sahip olma, kârlılık amacı olmaksızın, vatandaşların ihtiyaçlarına anında tepki verebilme ve uzun vadeli hesaplamalar yapma konusunda öngörülü bir yeteneğe sahip olma özellikleriyle piyasalardan çok daha ileriddedir.

Bu yaklaşımların en göze çarpan tarihsel-politik sonuçları şunlardı: 1) Víktor Glushkov’un SSCB’deki OGAS’ı, 2) Halk Cephesi’nin Şili’deki Cybersyn de Beer ve 3) «ekonomik coğrafya » Leonid Kantorovich ve Nikolai Veduta’nın çalışmaları. Birincisi, Novosibirsk Enstitüsü’nü yöneten kişi. ikincisi çok daha az bilinir. Her ikisi Sibirya bozkırını kentleştirirken geliştirdikleri ekolojik duyarlılık nedeniyle ilgi çekmiştir.

Devam edecek ;

TARTIŞMAYA AÇILAN SİBER SOSYALİST MODEL

About Mehmet Tas

Check Also

UKRAYNA-RUSYA BARIŞ MEKTUBU-çeviri

Şili Devlet Başkanı Sayın Gabriel Boric Font’a hitaben yazılmış mektup Sayın Gabriel Boric Font, Şili …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com