CUMHURBAŞKANLIĞININ MEŞRUİYETİ KALMAMIŞTIR: TÜRKİYE’DE SEÇİMLERİN ÇÖKÜŞÜ (2015–2025)- M. Taş

Seçimler modern demokrasilerin meşruiyet kaynağıdır. Siyasal iktidarın el değiştirmesinin, toplumsal rızanın ölçülmesinin ve temsilin tesis edilmesinin temel aracıdır. Türkiye’de ise 2015’ten 2025’e uzanan on yıllık süreç, seçimlerin bu asli işlevlerini kaybettiğini; siyasal rekabetin yerini otoriter konsolidasyona bıraktığını göstermektedir. Bu makale, Türkiye’de seçimlerin geçerliliğini sorgulamakta, iktidarın seçimleri nasıl bir meşruiyet ritüeline indirgediğini incelemektedir.

2015: Kaybedilen Seçim ve Şiddet Sarmalı

7 Haziran 2015 seçimlerinde iktidar partisi AKP, Meclis çoğunluğunu kaybetti. Bu sonuç, Türkiye’de iktidarın demokratik yollarla değişebileceğine dair güçlü bir işaretti. Ancak kısa süre içinde patlayan Suruç ve Ankara katliamları, kent kuşatmaları ve güvenlikçi politikalar, siyasal alanı olağanüstü koşullara sürükledi. Aynı yıl yapılan 1 Kasım seçimleri, bu atmosferde iktidarı yeniden AKP’nin eline verdi. Böylece seçim, demokratik değişimin değil, olağanüstü yöntemlerle geri alınmış bir zaferin aracına dönüştü.

2016: Darbe İçinde Darbe

15 Temmuz 2016’daki darbe girişimi, Türkiye’nin yakın tarihindeki en sarsıcı olaylardan biridir. Darbe bastırıldı; ancak ilan edilen OHAL ve çıkarılan KHK’lar, “darbe içinde darbe” işlevi gördü. Bu süreçte on binlerce kamu görevlisi tasfiye edildi, seçilmiş belediyelere kayyum atandı, siyasal muhalefet sistematik baskı altına alındı. Böylece seçimlerin anlamı, devletin güvenlik aygıtlarının gölgesi altında aşınmaya başladı.

2017 Referandumu: Seçim Güvenliğinin Çöküşü

16 Nisan 2017’de yapılan anayasa referandumu, seçim hukukunun temel ilkelerini sarsan bir dönüm noktası oldu. Yüksek Seçim Kurulu’nun kararıyla yaklaşık üç milyon mühürsüz oy geçerli sayıldı. Bu müdahale, halk oylamasının sonucunu belirleyecek ölçüde etkili oldu. Siyasal sistemin başkanlık rejimine dönüşmesi, seçim güvenliğinin tartışmalı hale geldiği bir süreçte gerçekleşti.

19 Mart 2025: Sivil Darbe

2025’e gelindiğinde, seçilmiş temsilcilerin yetkilerini ortadan kaldıran adımlar atıldı. 19 Mart’ta yaşanan gelişmeler, demokratik meşruiyeti fiilen askıya alan bir “sivil darbe” niteliği taşıdı. Yasama organının işlevsizleşmesi ve yürütmenin mutlak denetimi, seçimlerin siyasal sonuç üretme kapasitesini neredeyse yok etti.

3 Eylül 2025: CHP’ye Kayyum

3 Eylül’de Cumhuriyet Halk Partisi’nin İstanbul İl yönetiminin görevden alınarak yerine kayyum atanması, muhalefet partilerinin de doğrudan tasfiye edilebileceğini gösterdi. Sulh Ceza mahkemeleri ve Yüksek Seçim Kurulu, bağımsız kurumsal kimliklerini yitirerek iktidarın siyasal operasyonlarının taşıyıcısı haline geldi. Bu gelişme, sadece seçim güvenliğini değil, seçimlere katılım hakkını da tartışmalı hale getirdi.

Seçimlerin Geçerliliği ve “Mutlak Butlan” Tartışması

Hukuken seçimler yapılmaya devam etmektedir; ancak siyasal açıdan seçimler işlevsizleşmiştir. Sandık, halk iradesini yansıtmak yerine iktidarın sürekliliğini sahneleyen bir ritüel haline gelmiştir. Hukuk terminolojisindeki “mutlak butlan” kavramı doğrudan seçimlere uygulanamaz; fakat benzetme yoluyla ifade etmek gerekirse, muhalefet partilerinin tasfiye edilmesi, seçim sürecini “yok hükmünde” kılmaktadır. CHP’ye kayyum atanması, seçim iradesinin geçersizleştiğini ve siyasal rekabetin sistem dışına itildiğini göstermektedir.

Cumhurbaşkanlığının Meşruiyeti

Seçimlerin özgür ve adil olmadığı koşullarda, cumhurbaşkanlığı makamı da meşruiyetini yitirmektedir. 2017’den itibaren tek adam rejimi biçiminde kurumsallaşan cumhurbaşkanlığı, 2025 sonrasında muhalefetin tasfiyesiyle daha da tartışmalı hale gelmiştir.

Bu meşruiyet krizinin yalnızca kurumsal değil, aynı zamanda kişisel bir boyutu da bulunmaktadır. Cumhurbaşkanı Erdoğan ve iktidarın en yakın ortağı Bahçeli, ileri yaşlarının yarattığı sağlık sorunları nedeniyle artık ülkenin 86 milyonluk nüfusunu yönetebilecek dinamizmden uzaktır. Siyasal liderlik, yaşlanma ile birlikte fiilen “kişisel kapasite krizi” yaşamaktadır. Bu durum, yönetme yetisinin seçmen karşısında değil, dar bir danışman kadrosunun içinde şekillendiğini göstermektedir. Seçilmemiş, siyasal sorumluluk taşımayan danışmanlar aracılığıyla ülke yönetiminin belirlenmesi, hem anayasal düzen açısından hem de demokratik meşruiyet bakımından sorunludur.

Bunun yanı sıra, Anayasa Mahkemesi’nin bağlayıcı kararlarının uygulanmaması ve Yüksek Seçim Kurulu’nun yetkisinin fiilen hiçe sayılması, hukuk devletinin temelini ortadan kaldırmıştır. İktidarın yargı içindeki sadık bir figür olan Akın Gürlek aracılığıyla CHP’yi içerden yıkma girişimleri, demokratik siyaset alanının yok edildiğini kanıtlamaktadır. Bu tablo, cumhurbaşkanlığının yalnızca seçim yoluyla değil, anayasal düzeni ve kurumsal dengeyi ihlal etmesi nedeniyle de meşruiyetini yitirdiğini göstermektedir.

Gelinen aşamada, nasıl ki belediyelere veya muhalefet partilerine kayyum atanarak seçilmişlerin iradesi gasp edilmişse, aynı mantıkla cumhurbaşkanlığı makamının da fiilen “kayyumlaştırıldığı” söylenebilir. Yürütme organının bir kişiden ve onun dar çevresinden ibaret hale gelmesi, makamın kendi içinden boşalmasına yol açmıştır. Bu nedenle, cumhurbaşkanlığı artık hukuken varlığını sürdürse de siyasal açıdan gayri meşru ve fiilen işlevsizleşmiş bir kurum haline gelmiştir.

….

2015–2025 dönemi, Türkiye’de seçimlerin demokratik bir mekanizma olmaktan çıktığını göstermektedir. Kayyum atamaları, mühürsüz oy skandalları, darbeler ve muhalefetin tasfiyesi, seçimleri geçersiz kılan bir otoriter konsolidasyon süreci yaratmıştır. Bugün Türkiye’de seçimler, iktidarın sürekliliğini onaylatan bir prosedür olarak varlığını sürdürmekte; ancak halkın iradesini yansıtan bir demokratik işlevi artık yerine getirmemektedir.

Türkiye’de yaşanan seçim erozyonu süreci göstermiştir ki tarihi seçmenler değil, örgütlü halklar yazdırır. Demokratik haklar sandıkta değil, grevlerde, barikatlarda, kriminalize edilmeye çalışılan eylemlerde kazanılır. Gerçek güç, kimin yöneteceğini seçmekten değil, yaşanılan haksızlıklara karşı direnerek alanları yönetilemez hale getirmekten geçmektedir. Ancak bu şekilde seçimlere yeniden saygınlık kazandırılabilir.

About Mehmet Tas

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com