Hareket hâlindeki çelişki

Emeğin üretici güçleri gelişmek için “dışarıdan bir mahmuz ve kırbaca ihtiyaç duydukları sürece”, sermaye üretici güçlerin gelişmesinin bir koşuludur. Sermaye, emeğin üretici güçlerinin gelişmesinin kalıcı biçimi değildir. Üretici güçlerin gelişmesinin belli bir aşamasında, sermaye aşılması gereken bir engel haline gelir:

“Sermayenin bakış açısından, sermayeden önceki üretim aşamaları üretici güçlere vurulmuş çok sayıda boyunduruk gibi görünür. Oysa, sermayenin kendisi doğru olarak anlaşıldığında görülür ki, sermaye, üretici güçler gelişmek için dışarıdan bir mahmuz ve kırbaca ihtiyaç duydukları sürece üretici güçlerin gelişmesinin bir koşuludur. Sermaye, aynı zamanda, üretici güçlerin dizginidir. Sermayenin disiplini, üretici güçlerin gelişmesinin belli bir aşamasında, tıpkı loncalar vb. gibi gereksizleşir ve külfet haline gelir.” (K. Marks, Grundrisse, 1857-1858, çev. Martin Nicolaus, İng., s. 415.)

Marks, üretici güçleri geliştirici eğilimle, üretici güçlerin gelişmesini baskılayıcı eğilimin sermayenin çelişkili yapısı içinde birbirini nasıl engellediğini şöyle anlatır:

“Sermaye hareket hâlindeki çelişkinin ta kendisidir. Çünkü bir yandan, emek zamanını (değerin kaynağını – YZ) en aza indirmek için bastırırken, öte yandan emek zamanını zenginliğin tek ölçüsü ve kaynağı olarak vazeder. Sermaye emek zamanını, artı biçimi (artı-emek zamanı – YZ) çoğalsın diye gerekli biçimiyle (gerekli emek zamanı – YZ) azaltır. Böylece artı-emeği, giderek büyüyen ölçekte, gerekli emeğin bir koşulu (bir ölüm-kalım meselesi) hâline getirir. Bir yandan, bilimin ve doğanın bütün güçlerini, aynı zamanda, toplumsal iş birliğinin ve toplumsal ilişkilerin bütün olanaklarını, harcanan emek zamanından nispeten bağımsız bir zenginlik yaratımı için seferber eder. Öte yandan, böylece yaratılan bu dev toplumsal güçleri, emek zamanı ile ölçmeye ve onları hâlihazırda yaratılmış değerlerin değerini korumanın dar sınırları içine hapsetmeye çabalar.” (K. Marks, Grundrisse, 1857-1858, çev. Martin Nicolaus, İng., s. 706.)

Sermaye kâr peşinde koşarken üretici güçleri bilinçsizce geliştirir ama “hâlihazırda yaratılmış değerlerin değerini korumanın dar sınırları içine hapsetmeye” çalışarak geliştirir. O zaman sermaye, gelişmeyi değer ve kâr cenderesine hapsetmeye çalıştığı için, üretici güçlerin özgürce gelişmesini engellemiş olur. Sermaye, üretici güçlerin gelişmesine değil, fakat özgürce serpilip gelişmesine engeldir.

Kapitalizmde üretici güçlerin gelişmesi, ancak sermayeye kâr sağladığı ölçüde ve bu sınırlılıkla boğuşarak ilerler. Sermaye düzeninde yeni teknolojilere, ancak ekstra kâr sağlama ihtimali varsa yatırım yapılır. Kâr kitlesinin azalma riski varsa yeni teknolojiler üretime sokulmaz.

Sermaye, kendi altını oymakta olduğu için, bilgi yoğun teknolojileri ne tam anlamıyla geliştirebilir ne de tam anlamıyla kullanabilir. Bilgi yoğun teknolojilerin coşkunca gelişmesinin önündeki sermaye engelinin kaldırılması, ancak bütün dünya mülksüzlerinin birleşip dünyanın gidişine el koymasıyla mümkündür.

About yusuf zamir

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com