Aralarında Gustavo Petro’nun olduğu 25 Latin Amerikalı yazar ve politikacı ortak bir açıklama yaparak ABD’nin, Venezuela’ya saldırısını değerlendirdi. Dünyanın hızla “küresel Filistinleşme” sürecine sürüklendiğini belirten aydınlar önemli değerlendirmeler yapmaktadır, okuyalım ve paylaşalım.
—
Venezuela’ya yönelik son saldırı ve Beyaz Saray’ın tek taraflı kararıyla Devlet Başkanı’nın kaçırılmasının ardından, farklı ülkelerden akademisyenler, sanatçılar ve siyasetçiler, dünyanın hızla bir “küresel Filistinleştirme” sürecine sürüklendiğine dikkat çekerek Küresel Güney’in vicdanına sesleniyor.
Bugün Venezuela’da yaşananlar ne bir anomali ne de uluslararası düzenin beklenmedik bir sapmasıdır. Aynı şekilde, belirli bir hükümete karşı verilmiş geçici bir tepki ya da yalıtık bir diplomatik gerilim olarak da okunamaz. Bu, Latin Amerika’nın acı bir kesinlikle tanıdığı tarihsel bir mantığın bir kez daha sahneye çıkışıdır: “uygar dünya” için geçerli olan kuralların hiçbir skandal yaratmadan askıya alındığı, şiddetin sanki doğal bir hakmış gibi uygulandığı bir “vahşi sınır” muamelesi görme mantığıdır.
Tam kapsamlı ekonomik abluka, mal varlıklarına el koyma, örtülü askeri operasyonlar, açık müdahale tehditleri ve kaçırmalar; Monroe Doktrini’nin ve Ulusal Güvenlik doktrinlerinin yeni bir versiyonu olarak sunulmakta, ancak gerçekte bir asır önce Üçüncü Reich’ın ileri sürdüğü “yaşam alanı” mitini andırmaktadır. Bunlar uluslararası sistemin sapmaları değil; söz konusu Küresel Güney ve özellikle Latin Amerika olduğunda, sistemin tarihsel işleyişinin bir parçasıdır.
3 Ocak’ta yaşananlar ise yeni bir eşiği temsil etmektedir. Bu yalnızca bilindik uygulamaların tekrarı değil, her türlü hukuka karşı sergilenen küstah bir cezasızlık gösterisi ve günümüzdeki “dünyanın Filistinleştirilmesi”nin teyididir. Savaş ilanı olmaksızın gerçekleştirilen ve kamuoyuna bir güç gösterisi olarak sunulan Venezuela egemenliğinin ihlali, uluslararası düzeni askıya almadı; onu gereksiz ilan etti. Daha önce diplomatik örtmecelerin, hukuki muğlaklıkların ya da insani gerekçelerin devreye girdiği yerde, bu kez gücün kendisinin meşruiyet için yeterli olduğu açıkça ilan edildi. Sergilenen şey bir aşırılık değil, tüm dünyaya yönelik bir tahakküm pedagojisiydi. Hükümetlerin adları değişir, ideolojik sözlükler güncellenir, ahlaki bahaneler geri dönüştürülür; ama senaryo aynı kalır. Latin Amerika bir kez daha ibretlik cezalandırma, siyasal deney ve korku pedagojisi için uygun bir alan olarak sunulmaktadır.
Bölgenin tarihi şaşırmayı imkânsız kılacak kadar açıktır. Askerî işgaller, uzun süreli işgaller, darbeler, vekâlet savaşları, ekonomik ambargolar, sabotajlar, kaçırmalar ve sistematik medya şeytanlaştırmaları; son iki yüz yıldır her türlü siyasal özerklik, toplumsal yeniden dağıtım ya da doğal kaynaklar üzerinde egemenlik girişimine eşlik etmiştir. Bunlar hiçbir zaman münferit hatalar ya da düzeltilebilir aşırılıklar olmadı; dünyanın hiyerarşik bir tasavvuruna dayanan, bazı halklara “kader manifestosu” adına hukukun tamlığını, diğerlerine ise sürekli istisnayı reva gören kalıcı bir politikanın parçasıydı.
Latin Amerika’yı “vahşi sınır” olarak düşünmek, dayatılan bir kimliği kabullenmek değil; onu bu şekilde inşa eden emperyal bakışı teşhir etmektir. Bu emperyal bakış yalnızca “kullanılabilir” topraklar üretmez; aynı zamanda insani hiyerarşiler de yaratır. Hangi hayatların yas tutmaya değer olduğunu, hangi şiddetlerin skandal sayılacağını ve hangilerinin “tali zarar” olarak yönetilebileceğini belirler. Uluslararası düzen yalnızca çatışmaları düzenlemez; duyarlılıkları dağıtır, kayıtsızlıkları meşrulaştırır ve sessizlikleri örgütler. Bu nedenle saldırı füzelerle değil, kabul edilemezi kabul edilebilir, görünmeyeni görünmez kılan bir dilin normalleştirilmesiyle başlar. Küresel Güney’e yönelik şiddeti doğallaştıran, yerel uzantıların suç ortaklığıyla işleyen, çatışmaları ırksallaştıran ve stratejik çıkarlar söz konusu olduğunda uluslararası hukukun ilkelerini utanmadan askıya alan bir bakış söz konusudur. Başka coğrafyalarda suç, savaş eylemi ya da egemenliğin açık ihlali sayılacak olanlar burada “önlem”, “baskı”, “önleyici operasyon” ya da “istikrar yardımı” olarak adlandırılır. Bir noktadan sonra, barbarlık açıkça itiraf edilmiştir ve demokrasinin eski bahanesi artık cazibesini yitirmiştir. Geriye, efendilerin ve tüccarların özgürlüğü, korku ve kölelerin ahlakı kalmıştır.
Bu bağlamda Venezuela bir istisna değil, genel bir provadır. Bir güç bu şekilde davranıp hiçbir etkili yaptırımla karşılaşmadığında, mesaj açıktır: istisna kural haline gelir. Bugün tekil bir vaka olarak tolere edilen şey, yarın operasyonel bir emsal olarak yerleşir. Uluslararası hukuk bir anda çökmez; sessizliklerin birikimiyle içi boşaltılır. Ne kadar ileri gidilebileceğinin, uluslararası toplumdan anlamlı bir tepki doğmadan nerede durulabileceğinin test edildiği bir senaryo söz konusudur. Bugün tolere edilen yarın emsal gösterilecektir.
Bunların hiçbiri, iç çatışmaları, demokrasiye dair derin tartışmaları ya da Latin Amerika ülkelerinin kronik toplumsal borçlarını inkâr etmek anlamına gelmez. Bunları reddedemeyiz; ancak bu gerilimlerin dış saldırıyı meşrulaştırdığını da kabul edemeyiz. Nitekim tarih, emperyal müdahalelerin bu ülkelerdeki toplumsal çatışmaların ve geri kalmışlığın en büyük yakıtı olduğunu defalarca göstermiştir. Hiçbir iç eleştiri bir işgali haklı çıkarmaz. Hiçbir siyasal anlaşmazlık bir halkın kolektif olarak cezalandırılmasını meşrulaştıramaz. Egemenlik bir erdem ödülü ya da dışarıdan verilen ahlaki bir sertifika değildir; toplumların kaderlerini müzakere masasının üzerinde bir silah olmadan belirleyebilmelerinin asgari koşuludur.
Bu tırmanış karşısında uluslararası toplumun önemli bir bölümünün tepkisi sessizlik, muğlaklık, diplomatik gevşeklik ve somut önlemlerin yokluğu olmuştur. Bu, şiddeti durdurmayı değil, yönetmeyi amaçlayan bir dildir. Saldırganı asla adlandırmayan, sorumlulukları dağıtan ve taciz edenle direneni aynı düzleme yerleştiren sözlerdir bunlar. Latin Amerika tarihi, büyük felaketlerin bombalarla değil, onları katlanılabilir kılan kelimeler ve bahanelerle başladığını öğretir. Saldırı normalleştirildiğinde, şiddet dirençle karşılaşmadan ilerler.
Bugün Venezuela’nın egemenliğini savunmak, bir hükümeti savunmak ya da iç tartışmayı kapatmak anlamına gelmez. Daha güçlü olanın çıkarlarına dayalı bir uluslararası düzen anlayışında savaşın yeniden meşru bir araç haline gelmesine karşı çıkmak anlamına gelir. Latin Amerika’nın kimsenin arka bahçesi ya da ön bahçesi olmadığını; bir kurban bölgesi ya da kimsenin “vahşi sınırı” olmadığını ilan etmektir. Aynı zamanda temel bir entelektüel sorumluluğu üstlenmek demektir: tarih bir kez daha başkalarının kanıyla yazılmadan önce tarihsel hafıza kaybını kırmak.
Çünkü bir saldırı karşısında susmak hiçbir zaman tarafsızlık olmamıştır. Tarih, nihayet konuştuğunda, yüzünü başka tarafa çevirenlere karşı nadiren hoşgörülü davranır. Kimileri için bunun bir önemi olmayabilir. Bizim için vardır.
Çeşitli yazarlar, Rebelion, 08/01/2026,
İmzacılar:
Abel Prieto (Küba)
Adolfo Pérez Esquivel (Arjantin)
Andrés Stagnaro (Uruguay)
Atilio Borón (Arjantin)
Aviva Chomsky (ABD)
Boaventura de Sousa Santos (Portekiz)
Carolina Corcho (Kolombiya)
Débora Infante (Arjantin)
Eduardo Larbanois (Uruguay)
Emilio Cafassi (Arjantin)
Federico Fasano (Uruguay)
Felicitas Bonavitta (Arjantin)
Gustavo Petro (Kolombiya)
Jeffrey Sachs (ABD)
Jill Stein (ABD)
Jorge Majfud (ABD)
Mario Carrero (Uruguay)
Óscar Andrade (Uruguay)
Pablo Bohorquez (İspanya)
Pepe Vázquez (Uruguay)
Ramón Grosfoguel (ABD)
Raquel Daruech (Uruguay)
Stella Calloni (Arjantin)
Víctor Hugo Morales (Arjantin)
Walter Goobar (Arjantin)
