Venezuela genelindeki hedeflere yönelik hava saldırısı ile Maduro ve eşinin kaçırılması, ülkeyi savunmasızlık ve belirsizlik içine sürüklemiş durumda. Kontrolden çıkmış bir Başkan Trump, kıta tarihini daha önce bilinmeyen bir alana taşımış bulunuyor.
1. Eşi Benzeri Olmayan Bir Saldırı
Güney Amerika tarihinde eşi benzeri olmayan bir olayla karşı karşıyayız: Amerika Birleşik Devletleri, bölgede ilk kez bu tür bir askerî eylem gerçekleştirmiştir. Orta Amerika ve Karayip adalarında geçmişte müdahaleler yaşanmış olsa da, alt kıtada böylesi bir işgal ya da askerî operasyon hiç yaşanmamış, hele ki bir devlet başkanının ABD tarafından kaçırılması asla görülmemiştir.
ABD’nin Güney Amerika’da bu tür bir askerî operasyon gerçekleştirmesi ve bir devlet başkanını kaçırması tarihte ilk kez yaşanmaktadır.
Bu durum, Başkan Donald Trump tarafından yeniden yorumlanan Monroe Doktrini’nin radikalleştiğini ve kalıcı hale gelmiş gibi göründüğünü ortaya koymaktadır. Bu ise bölgede sol hükümet deneyimlerinin fiilen tasfiyesi anlamına gelmektedir. Böylece, yalnızca bu yüzyılın ilk 25 yılında Latin Amerika’da ilerici hükümet dalgalarının temsil ettiği radikalleşme, bağımsızlık ve egemenlik anlayışı değil, geçen yüzyılda askerî rejimler ve sosyal demokrat hükümetler tarafından uygulanan millileştirme politikaları da hedef alınmaktadır.
2. Bu Operasyonun Temel Hedefi Venezuela Petrolüdür
Trump’ın 3 Ocak öğleden sonra yaptığı açıklamayla birlikte, Venezuela’ya müdahaleyi sürdürme niyeti açıkça teyit edilmiştir. Amaç, petrol endüstrisini kontrol etmek ve yeniden yapılandırmak, dahası Venezuela petrolünün “sahibi” olduğunu ilan etmektir. Bu operasyonun temel hedefi Venezuela ham petrolüdür. Bu yeni bir durum değildir; yeni olan, bunun askerî araçlarla ve doğrudan uygulanmış olmasıdır. Daha önce bu tür hedeflere siyasî süreçlere müdahale yoluyla ulaşılmaya çalışılıyordu.
Bu yönetimin karşısında olan şey bir “komünist hükümet” değildir; “demokrasi açığı”, “seçim usulsüzlüğü” ya da “insan hakları” gibi konularla da ilgilenmemektedir. Söylemin merkezine “uyuşturucu kaçakçılığı” yerleştirilmiştir; bu iddia hiçbir zaman kanıtlanmamıştır. Asıl mesele, 1975’te chavizm tarafından değil, Demokratik Eylem Partisi ve dönemin Devlet Başkanı Carlos Andrés Pérez tarafından hayata geçirilen petrolün millileştirilmesi modelidir.
Bu operasyonun temel hedefi Venezuela petrolüdür. Yeni olan, bunun siyasî müdahalelerle değil, askerî yollarla gerçekleştirilmiş olmasıdır.
Bu eleştiri yalnızca Venezuela’ya değil; Latin Amerika’da hem askerî rejimler hem de sosyal demokrat hükümetler tarafından yürütülen tüm millileştirme ve kamulaştırma süreçlerine yöneltilebilir. Hatta Washington’un yeni siyasal odağı haline gelen “Amerika” kapsamında Grönland ya da başka herhangi bir bölgeye de uzanabilir. Yaklaşımın ne denli gerici olduğu buradan anlaşılmaktadır.
3. Bölgede Siyaset Yapma Biçimi Değişiyor
Üçüncü kritik nokta, bundan sonra chavizm ile birlikte tüm sol hareket ve liderliklerin karşı karşıya kaldığı açmazdır. Seçici ve cerrahî “çekip alma” operasyonları artık kaçınılmaz bir risk haline gelmiştir. Venezuela Hükümeti ve Ordusu, tüm unsurlarıyla seferber edilmiş, tam alarm durumundayken; yirmi yılı aşkın süredir bu tür saldırılara hazırlanmış ve güçlü uluslararası müttefiklere sahip olmasına rağmen, birkaç dakika süren bir operasyonla en üst düzey liderinin kaçırılmasını engelleyememiştir. Bundan sonra bunu kim engelleyebilir? Bu, bölgede siyasal haritayı ve mücadeleci siyaset yapma biçimini kökten değiştiren son derece somut bir risktir.
Trump’ın petrol bölgeleri üzerinde bir tür “protektora”dan söz etmesinin ardından, Delcy Rodríguez devlet-ulusu “kurtarmaya” yönelik müzakerelere açık bir tutum sergilemektedir.
Bu yönde ilk adımı Devlet Başkan Yardımcısı Delcy Rodríguez atmıştır. Rodríguez, Başkan Nicolás Maduro’nun alıkonulmasını ve ABD hava kuvvetlerinin bombardımanını kınamış; ancak aynı zamanda müzakere seçeneklerini açık tutmuş, halkı sükûnete çağırmış ve kontrolsüz bir seferberliğe yönelmemiştir. Chavizmin bazı kesimlerinin talep ettiği gibi, Venezuela petrolünün ABD’ye satışının (örneğin faaliyetlerini sürdüren Chevron üzerinden) engellenmesi ya da ülkedeki ABD şirketlerine ve vatandaşlarına yönelik saldırılar gibi bir söylem radikalleşmesi yaşanmamıştır.
Bu tutum sayesinde Rodríguez, chavist kurumsallığa bağlı bir söylemle hükümetin kontrolünü sürdürmüş; Trump’ın petrol bölgeleri için “protektora”dan söz etmesiyle ciddi risk altına giren devlet-ulusu kurtarmaya yönelik müzakerelere kapıyı açık bırakmıştır.
4. En Beklenmedik Operasyon
Maduro’ya yönelik saldırı ve operasyonun ardından tamamen beklenmedik bir tablo ortaya çıkmıştır. Hiçbir analist, Maduro’nun ya da başka bir chavist liderin, işgalci ordunun hiçbir kayıp vermeden, büyük çaplı işgallere veya meşhur “yan hasarlara” gerek kalmaksızın, cerrahî operasyonlarla kaçırılabileceğini öngörmemiştir.
Maduro’nun kaçırılması saldırganlar açısından hiçbir yıpranma ya da kayba yol açmamıştır. Hollywood filmlerinde görülebilecek türden, son derece etkili ve başarılı bir yöntem.
Chavizm, kitlesel bir işgale ve “gerilla savaşına” hazırlanmıştı; ancak yaşanan senaryoya değil. Maduro’nun ayrıca Muammer Kaddafi ya da Saddam Hüseyin gibi, kaçıp sığınabileceği, yüksek destek gördüğü bir “güvenli bölgesi” de yoktu. Onlar, en azından birkaç hafta direnebilmiş ve bu da uzun vadede işgalciler için bir yıpranma yaratmıştı. Maduro’nun kaçırılması ise saldırganlar açısından hiçbir kayıp ya da yıpranma doğurmamıştır. Daha önce yalnızca Hollywood filmlerinde görülen türden “temiz” bir operasyon gerçekleştirilmiştir. Bu olay, küresel ölçekte eşi benzeri olmayan bir dönüm noktasıdır: Bir devlet başkanının, sivil halk üzerindeki etki en aza indirilerek son derece temiz bir biçimde çekip alınması.
Bugün Venezuela alarm durumundadır ve son derece kırılgan bir denge içindedir. Ancak operasyonun tamamlanmasının ardından Donald Trump, yeni müdahalelere ya da ek askerî konuşlanmalara gerek olmadığını açıklamıştır. Rodríguez, ülkeden ayrıldığına dair söylentilere rağmen durumu kontrol altına almaktadır. Venezuela’nın geleceğine ilişkin beklentiler ise çelişkilidir: ABD Venezuela’yı işgal etmemiştir, ancak artık hayal gücünde neler yapabileceği bilinmektedir.
Ociel Alí López, El Salto
Sosyolog, siyaset analisti, Venezuela Merkez Üniversitesi öğretim üyesi
Caracas (Venezuela), 3 Ocak 2026
