Dr. Alişan Özdemir
Bu yazıda, yararcılık (utilitarianism) akımı filozoflarından İngiliz John Stuart Mill’in Özgürlük Üzerine (On Liberty) adlı yapıtında açıkladığı görüşleri irdeleyip toplumların durumu ve geleceği üzerine görüş önereceğim.
Liberallere yüklenen “Birey her şey, toplum hiçbir şey” görüşü de Marxistlere yüklenen “Toplum her şey, birey hiçbir şey” görüşü de yanlıştır. Bireye de topluma da yeterli önem veren optimum görüş doğrudur. İnsan tekleri ile toplumu birbirinden ayrı tutmak, geçeği çarpıtan bir eylemdir. Bireyler gelişmeden toplum gelişemez, toplum gelişmeden bireyler gelişemez. Birey ile toplum, birlikte düşünülmesi gereken bir ikili kategoridir.
Marxistler, toplumsal değişme ve gelişme üzerinde çok duruyor. Ama tarihin eşzamanda, dahası temel olarak, insanın değişmesi ve gelişmesinin tarihi olduğunu unutmayalım. Homo Sapiens öncesi insan ırklarından başlarsak, ilk insanların özelliklerinin hayvanlığa (özellikle maymunlara) çok yakın olduğu biliniyor. Gittikçe ormanlarda yaşayan hayvanlardan farklılaşmışlar, hayvansılıktan uzaklaşmışlar. Hayvansı ilk insanlara beşer (ilkel insan) dersek, homo sapienslere hayvanlıktan uzaklaşaduran insan, gelecek çağ insanlarına hayvanlıktan bütünüyle ayrılmış kişi (üst insan) diyebiliriz. Çoğu düşünür gibi, insanlarında sürü oluşturma özelliğinin devam ettiği kanısındayım. Çoğu düşünür (hümanistler, dindarlar dışında) insanların henüz hayvansı özellikleri üzerinden tümüyle atamadığı görüşündedir. Bu görüşe katılıyorum ve Mill’in de bu görüşte olduğunu görüyorum. Yine de insanlığa saygıyla şu görüşleri ileri sürmüş: “İnsanların mutlak olgunluğa erişemedikleri gerçeğinden hareketle, düşünce farklılıklarını nasıl olumlu karşılıyorsak, farklı yaşama biçimlerinin varlığını da normal karşılamak ve bir hak olarak kabul etmek gerekir.” Mill, Humboldt’un şu görüşünü örnek almış: “İnsanın amacı, bütün gücüyle tutarlı ve bütünlük gösteren bir varlık olmaya doğru gelişmedir.”
Mill’in 19. Yüzyıla ilişkin (Marx’ın yüzyılı) şu saptaması bence bugün de geçerli: “Görünüşe bakılırsa bir ulus, belli bir süre için ileri düzeyde bir ulus olabilir; ancak sonra durur. Peki böyle bir ulus ne zaman durur? Bu sorunun yanıtı çok açıktır: Bireyselliği bir yana bıraktığı zaman.” Gerçekten de “vatan, millet, Sakarya” sloganıyla milliyetçiliği ve devleti öne çıkarmaya başlayan, toplumu iki kampa bölen yönetimlerde bireyler susturulur, savaşlarda kurban olarak verilir. “Birey” olan insanlar yani aydınlar, gazeteciler, protestocular, vb. susturulur, ezilir; sürü insanlarına dokunulmaz. İnsanlar arası çatışmalar devlet kurumlarının kötü yönetilmesinden ileri gelir. “Bu kurumlar ayakta kaldıkça da bu durum kaçınılmazdır.” Mill, “doğruluk, zulme daima galip gelir” sözünü yanlış bulmuş. Gerçekten de “Tarih zulüm tarafından susturulmuş doğruluk örnekleri ile doludur.”
Mill, bireysel özgürlüğe çok önem vermiş. Ona göre özgürlük; başkalarını mutluluktan yoksun bırakmadan, mutlu olma çabalarına engel olmadan, kendi iyiliğini kendi bildiği yolla arayabilmektir. Birey ve toplum yaşamı açısından en önemli özgürlük, düşüncelerini, özellikle eleştirilerini korkmadan açıklayabilme özgürlüğüdür. Düşüncelerini açıkladı diye kimse suçlanmamalı, yargılanmamalıdır. Burada Voltaire’e yüklenen sözü anımsayalım: “Söylediklerinizin hiçbirini kabul etmiyorum; ama düşündüğünüzü söylemek hakkınızı ölene dek savunacağım.” Ne yazık ki, yaşanan sosyalizm uygulamalarında bireylerin özgürlüğü, hele eleştirilerini açıklama özgürlüğü hiç tanınmadı. Mill’in öngörüsü gerçekleşti, bu toplumlar gelişemedi ve yıkıldılar. Varolan çoğu sosyalist-komünist partilerde farklı görüşte olanlar hemen uzaklaştırılıyor ya da üyelikten atılıyor. Sağcı, tutucu, faşist partilerde ve hükümetlerde durum benzerdir, anlatmaya gerek yok.
“Bir devletin değeri, sonuçta o devleti oluşturan bireylerin değerlerinin toplamıdır.” diye yazmış Mill. Bundan esinlenerek, “Bir toplumun değeri, bireylerinin değerlerinin toplamıdır.” diyebiliriz. Bireylerin düşünsel gelişmelerindeki yararı, yönetme kolaycılığına kaçarak arka plana atan hükümetler, iyi amaçlar için olsa bile halkı itaatli araca çevirip sürüleştirme çabasındadır. Sürüleşen insanlarla büyük işlerin başarılamayacağı bilinmelidir.
Düşünce açıklamaya tanıdığı özgürlüğü, Mill eyleme geçen düşünceye özdeş ölçüde tanımamış. Başkalarına, çevreye, topluma zarar verecekse, o eylem engellenmeli, hukukun gerektirdiği ölçüde cezalandırılmalıdır. Ama “yalnızca kendisini ilgilendiren konularda kendi düşündüğü ve istediği gibi davranırsa; düşünce özgürlüğünü zorunlu kılan bu düşünceleri, yarar ve zararı kendisine ait olmak üzere, engellenmeksizin hayata geçirme özgürlüğünü de gerektirdiğini kabul etmek gerekir.”
Mill’in önerdiği yönetim biçimi, Aristoteles’in salık verdiği yönetim biçimine yakın. Halkın yetkisinin kısıtlamasına karşı olan popülist anlayışı yanlış bulmuş. Çünkü; “Halkın iradesi, pratik hayatta halkın en etkin olan ve sayıca en çok olan kesiminin iradesi anlamına gelmektedir. Böyle olduğu için, halkın çoğunluk olmayı başararak veya kendisini çoğunluk olarak kabul ettirerek iktidarı elinde bulunduran kesimi, öbür kesim üzerinde baskı uygulayabilir.” Bu olgu, Platon-Aristoteles çağında görülmüştür, temsili demokrasilerin hepsinde durum böyledir. Bu nedenle, merkezi meclisin karar alma, yasa çıkarma işlemleri ve hükümetlerin yürütme yetkileri kısıtlanmalı, birtakım kurallara bağlanmalıdır. Mill’in saptadığı gibi, “Çoğunluk, insanlığın şimdiki gidişinden memnun olduğundan (zaten bu gidişi sağlayan kendisidir), var olanın korunmasının herkes için iyi olduğunu düşünür.” Yenliklere, gelişmeye karşı tutucu tutum takınır. Mill’in korkunç bulduğu tutum, bireyin özgürce eyleme yeteneğinin, çoğunluğun gündeminde hiç yer bulamaması; üstelik, bireysel özgürlüğü, kendilerinin toplum için iyi varsaydıkları uygulamaları zorlaştıran bir etken olarak görmeleridir. Bunların bireysel beğenileri yoktur, sürü biçiminde davranırlar. Oysa, “İyi gelişmiş insanlar, ancak bireyselliğin gelişmesi ile ortaya çıkabilirler. İnsan ile ilgili bir durumdan söz ederken, ancak bu durum insanı en iyi olana en çok yaklaştırır.”
Mill, iktidarın gücünün artırılmasını sakıncalı bulmuş. Hükümete verilecek her yeni görev ve yetki, ondan iyilik bekleyenler aracılığıyla, nüfuzunun yaygınlaşmasına yol açacaktır. Bu da halk arasında çeşitli emeller peşinde koşan insanların gitgide hükümetin ya da iktidar partisinin dalkavukları olmasını sağlar. Buna karşılık, her şeyin devlet tarafından kendileri için yapılmasını bekleyen, kendiliğinden bir şey yapmaya alışmamış olan halk da başlarına gelen her kötülükten devleti sorumlu tutar. Ancak, devletin ekonomik gücü olmayınca, yöneticiler elinde despot aygıta dönüşme şansı da olmaz. Ayrıca, “Bireyselliğin yararları göz önüne alındığında, yerel işleri yerel halkın yönetmesinin en uygun olduğu söylenebilir.”
Mill, eğitime önem vermiş. “İnsanların gençliklerinde, doğruluğu kanıtlanmış insani deneyimlerden yararlanmasını sağlayacak bir eğitim-öğretimden geçmelerinin önemini ve gerekliliğini kimse yadsıyamaz.” Ancak, eğitimin tümüyle hükümetin elinde olmasını asla istememiş. Günümüzde de gördüğümüz gibi, güçlü hükümet, halkın bilinçlenmesini istemez, ideolojisi doğrultusunda davranacak, düşünmeye alışmamış bir sürü oluşturmaya çalışır. Eğitim düzeyinde, gelir açısından ve çalışma koşullarında farklar oluşmasını sürekli kılar. Bu da insanların yönetim, partiler, sorunlar ve çözümler konusunda doğru tutum almasını engeller. Dağdaki çoban ile kentteki işçinin benzer bilinç, görüş ve tutumda olması zordur. Mill’e göre, demokrasi nispi temsil sistemine dayalı olmalı, ancak herkese niteliğine göre oy hakkı vermelidir: “İlkokul mezununun bir oy hakkı olacaksa, üniversite mezununun beş oy hakkının olması gerektiğini söyleyebiliriz.” Mill’in önerisi, çoğunluğun seçimlerde aşırı sağcı, popülist, otoriter partileri iktidara getirdiği koşullarda, biraz etkili olabilir, ama uygulanabilir mi, zor.
Geleceğin toplumu için öneriler
İnsan değişip gelişirken toplum da değişiyor, gelişiyor. Önümüzde nasıl bir toplum olacağını belirlemeden önce nasıl bir insanlık olacağını, bireylerin nasıl olması gerektiğini belirlemeliyiz. Ki bu da insanlığın evrimi doğrultusunda, sürü üyesi olmak istemeyen, kendi usunu kullanmasını bilen erdemli kişidir. Geleceğin toplumu, “kişi”nin oluşmasını sağlayacak biçimde olmalıdır.
İnsanlar bolluk ve huzur içinde iyi yaşamak, mutlu olmak ister. Bir azınlık dışında bugün çoğunluğun elinde olmayan isteklerdir bunlar. Bu istekleri gelecek toplumun, tüm insanları özgür ve eşit yaparak karşılaması istenir. Yoksullukta eşitliği ve özgürlüğün kısıtlanmasını kimse istemez (belki çok yoksul ve açlık sınırının altında olanlar, lümpenler ister). Sosyalistler, kapitalist üretim ilişkilerinin üretici güçlerin gelişmesine engel olma koşullarının, eşzamanda insanlığın gelişmesine ve dolayısıyla toplumun gelişmesine de engel olduğunu göz önünde tutmalıdır. Sosyalist toplum, üretici güçlerin gelişmesinin önünü açarken bireylerin gelişmesinin önünü de açmalı ve dolayısıyla toplumun da. Sosyalist toplumun gelişmesi ne zaman durur? Bireyselliği bir yana bıraktığı zaman.
Büyük eşitsizliğin olduğu günümüz toplumları, temsili demokrasi ile yönetilmektedir. Seçim oyunlarıyla oluşan çoğunluk yönetimi, azınlıkta kalan halk kesimini baskı altına alırken kapitalistlere hizmet etmektedir. Merkezi hükümetin gücü ve yetkileri artırılmaktadır. Buna karşılık, sosyalist toplumda devlet benzeri örgütlenme olmamalı, doğrudan demokratik örgütlenme olmalıdır. Toplumu ilgilendiren kararlar tabanda, en küçük toplum biriminde (sokak, mahalle, köy) alınmalıdır. Bu kararların tavana (ilçe, il, bölge, merkez) iletilerek uygulanması sağlanmalıdır. Değişik düzeydeki yürütme kurullarının uygulama sorumluluğu olmalı, ama kararları değiştirme, yeni kararlar alma yetkisi olmamalıdır.
Devrimciler bir zorlukla karşı karşıya: toplumun çoğunluğu “tutucu sürü insanlarından” oluşuyor, ”kişiler” az. Devrimciler “insan”lara dayanarak hem kişi oluşumunun önünü açacak hem toplumu değiştirecek. Demek ki, sosyalist partiler şimdiden insanları kişileştirme çabasını da başlatmalıdır

FACEBOOK TARTIŞMALARINDAN
Hasan İyi
(3) Komünizm, özel mülkiyetin insanın kendini yabancılaştırması olarak pozitif olarak aşılması ve dolayısıyla insan özünün insan tarafından ve insan için gerçek olarak sahiplenilmesi olarak; komünizm, dolayısıyla insanın toplumsal (yani insan) bir varlık olarak kendisine tam dönüşü olarak – bilinçli olarak gerçekleştirilen ve önceki gelişmenin tüm zenginliğini kucaklayan bir dönüş. Bu komünizm, tam gelişmiş bir natüralizm olarak hümanizme eşittir ve tam gelişmiş bir hümanizm olarak natüralizme eşittir; insan ile doğa ve insan ile insan arasındaki çatışmanın gerçek çözümüdür – varoluş ile öz, nesnelleşme ile kendini doğrulama, özgürlük ile zorunluluk, birey ile tür arasındaki çekişmenin gerçek çözümüdür. Komünizm, çözülmüş tarih bilmecesidir ve kendisinin bu çözüm olduğunu bilir.
||V| Tarihin tüm hareketi, tıpkı onun [komünizminin] gerçek oluşum eylemi – ampirik varoluşunun doğum eylemi – gibi, dolayısıyla, onun düşünen bilinci için, onun oluşumunun kavranmış ve bilinen sürecidir . Oysa henüz olgunlaşmamış komünizm, özel mülkiyete karşıt kopuk tarihsel olgular arasında kendisi için tarihsel bir kanıt – halihazırda var olanın alanında bir kanıt – arar, tarihsel süreçten tek tek evreleri koparır ve bunlara tarihsel soyunun kanıtları olarak dikkati çeker (özellikle Cabet, Villegardelle, vb. tarafından sertçe sürülen bir hobi atı). Bunu yaparak, bu sürecin çok daha büyük bir kısmının kendi iddiasıyla çeliştiğini ve eğer hiç var olmuşsa, tam da geçmişte olmasının gerçeklik iddiasını çürüttüğünü açıkça ortaya koyar .
Tüm devrimci hareketin hem deneysel hem de teorik temelini zorunlu olarak özel mülkiyetin hareketinde, daha doğrusu ekonominin hareketinde bulduğunu görmek kolaydır .
Bu maddi , hemen algılanabilir özel mülkiyet , yabancılaşmış insan yaşamının maddi algılanabilir ifadesidir . Onun hareketi – üretim ve tüketim – şimdiye kadarki tüm üretimin hareketinin, yani insanın gerçekleşmesinin veya gerçekliğinin algılanabilir ifşasıdır. Din, aile, devlet, hukuk, ahlak, bilim, sanat, vb. yalnızca belirli üretim biçimleridir ve onun genel yasası altına girerler. Özel mülkiyetin insan yaşamının sahiplenilmesi olarak olumlu aşılması , bu nedenle tüm yabancılaşmanın olumlu aşılmasıdır – yani insanın dinden, aileden, devletten, vb. insani , yani toplumsal varoluşuna geri dönmesidir. Dini yabancılaşma, bu haliyle yalnızca bilinç alanında, insanın iç yaşamında meydana gelir ; ancak ekonomik yabancılaşma gerçek yaşamın yabancılaşmasıdır ; bu nedenle onun aşılması her iki yönü de kapsar. Çeşitli halklar arasındaki hareketin başlangıç aşamasının, halkın gerçek tanınmış yaşamının bilinçte mi yoksa dış dünyada mı daha fazla kendini gösterdiğine – daha ideal veya gerçek olmasına – bağlı olduğu açıktır . Komünizm başlangıçta ( Owen ) ateizmle başlar; ancak ateizm ilk başta komünizm olmaktan uzaktır ; aslında, bu ateizm hala çoğunlukla bir soyutlamadır.
Dolayısıyla ateizmin hayırseverliği ilk başta yalnızca felsefi, soyut bir hayırseverliktir; komünizmin hayırseverliği ise hem gerçektir hem de doğrudan eyleme yöneliktir .
Olumlu olarak iptal edilmiş özel mülkiyet varsayımı üzerine insanın insanı –kendisini ve diğer insanı– nasıl ürettiğini gördük; nesnenin, bireyselliğinin doğrudan tezahürü olarak, aynı anda diğer insan için kendi varoluşu, diğer insanın varoluşu ve bu varoluşun kendisi için nasıl olduğunu gördük. Bununla birlikte, aynı şekilde, hem emeğin malzemesi hem de özne olarak insan, hareketin hem çıkış noktası hem de sonucudur (ve tam da bu gerçekte, çıkış noktasını oluşturmaları gerektiğinde, özel mülkiyetin tarihsel zorunluluğu yatar). Dolayısıyla toplumsal karakter, tüm hareketin genel karakteridir: tıpkı toplumun kendisi insanı insan olarak ürettiği gibi, toplum da onun tarafından üretilir . Etkinlik ve haz, hem içeriklerinde hem de varoluş tarzlarında , toplumsaldır : toplumsal etkinlik ve toplumsal haz. Doğanın insani yönü yalnızca toplumsal insan için vardır; çünkü ancak o zaman doğa onun için insanla bir bağ olarak –diğeri için varoluşu ve diğerinin kendisi için varoluşu olarak– ve insan gerçekliğinin yaşam öğesi olarak var olur. Ancak o zaman doğa, onun kendi insan varoluşunun temeli olarak var olur . Ancak burada onun için doğal varoluşu olan şey onun insan varoluşu haline gelmiştir ve doğa onun için insan olmuştur. Böylece toplum insanın doğayla tam birliğidir – doğanın gerçek dirilişidir – insanın tutarlı doğalcılığı ve doğanın tutarlı hümanizmidir.
||VI| Toplumsal etkinlik ve toplumsal haz, hiçbir şekilde yalnızca doğrudan toplumsal etkinlik ve doğrudan toplumsal haz biçiminde var olmaz, ancak toplumsal etkinlik ve toplumsal haz, yani diğer insanlarla gerçek doğrudan ilişkide ortaya çıkan ve doğrulanan etkinlik ve haz, toplumsallığın böyle doğrudan bir ifadesinin etkinliğin içeriğinin gerçek karakterinden kaynaklandığı ve hazzın doğasına uygun olduğu her yerde ortaya çıkacaktır .
Ama bilimsel olarak aktif olduğumda , vs. – başkalarıyla doğrudan topluluk içinde nadiren gerçekleştirebildiğim bir etkinlik – o zaman etkinliğim toplumsaldır , çünkü onu bir insan olarak gerçekleştiririm . Etkinliğimin malzemesi bana yalnızca toplumsal bir ürün olarak verilmez (düşünenin etkin olduğu dil bile öyledir): kendi varoluşum toplumsal etkinliktir ve bu nedenle kendimden yaptığım şeyi, toplum için ve toplumsal bir varlık olarak kendimin bilinciyle yaparım.
Genel bilincim, yaşayan biçimi gerçek topluluk, toplumsal yapı olan şeyin yalnızca teorik biçimidir , ancak günümüzde genel bilinç gerçek yaşamdan bir soyutlamadır ve bu nedenle ona düşmanlıkla karşı koyar. Genel bilincimin etkinliği , bir etkinlik olarak, bu nedenle aynı zamanda toplumsal bir varlık olarak teorik varoluşumdur.
Her şeyden önce, “toplum”u bireye karşı bir soyutlama olarak tekrar varsaymaktan kaçınmalıyız. Birey toplumsal varlıktır. Yaşamının tezahürleri -başkalarıyla birlikte yürütülen toplumsal yaşam tezahürlerinin doğrudan biçiminde görünmese bile- bu nedenle toplumsal yaşamın bir ifadesi ve onayıdır. İnsanın bireysel ve tür-yaşamı farklı değildir , ne kadar -ve bu kaçınılmazdır- bireyin varoluş biçimi türün yaşamının daha özel veya daha genel bir biçimi olsa da veya türün yaşamı daha özel veya daha genel bir bireysel yaşam olsa da.
İnsan , tür bilincinde gerçek toplumsal yaşamını doğrular ve düşüncede gerçek varoluşunu basitçe tekrarlar; tıpkı türün varlığının tür bilincinde kendini doğruladığı ve düşünen bir varlık olarak genelliği içinde kendisi için var olduğu gibi.
İnsan, ne kadar özel bir birey olursa olsun (ve onu bir birey ve gerçek bir bireysel toplumsal varlık yapan tam da bu özelliğidir), aynı zamanda bütündür – ideal bütündür – hayal edilen ve deneyimlenen toplumun kendisi için öznel varoluşudur; tıpkı gerçek dünyada hem toplumsal varoluşun farkındalığı ve gerçek zevki olarak hem de yaşamın insan tezahürünün bir bütünü olarak var olduğu gibi.
Düşünme ve olma bu nedenle kesinlikle ayrıdır, ama aynı zamanda birbirleriyle birlik içindedirler.
Ölüm, türün belirli bireye karşı sert bir zaferi gibi görünüyor ve onların birliğine aykırı görünüyor. Fakat belirli bir birey yalnızca belirli bir tür-varlıktır ve bu nedenle ölümlüdür.(K.MARX)
3 gün sonra
Alişan Özdemir
Hasan Iyi alıntının kaynağını yazar mısın?
3 d3 days ago
Hasan Iyi
Top contributor
Alişan Özdemir Karl Marx
Ekonomi ve Felsefe Elyazmaları 1844
Özel Mülkiyet ve Komünizm
3 d3 days ago
Hasan Kayım
Eline sağlık, J. S. Mill’i tanıtırken kendi düşüncelerini de belitmişsin.
Çok faydalandım teşekkür ederim.
Bende öz olarak devletin sönümlenmesini
Önemsyenleredenim, toplum mu birey mi sorusunun eksik olduğu kanısındayım.
İkisininde farklı işlevi var, gelişmiş bir birey aynı zamanda toplumunda bir parcasıdır.
Tplumun ve bireyin gelişimi ve özgürlüklerinin biri diğerinin önünü kesmeyen bir gerçeklik içinde ilerlemesi diye düşünüyorum.
Yazının sonunda devrimcilere vurgu yapmışsın, Dev. Partiler bireyin özgürleşmesi konusunda sınıfta kalanlardır aynı zamanda.
Sürü kültürü onlarda da hakim.
Yani bir tür cemaat tarikatlar.
Yani sorunu yaratanlar sorunu çözemezler diyorum.
3 d3 days ago
Safa Gursoy
Klasik liberalizmin babasi ancak birinci paylasim savasiyla sizlere ömur.
Alişan Özdemir
Safa Gursoy John Stuart Mill (20 May 1806 – 7 May 1873) İngiliz filozof, politik iktisatçı, politikacı ve memurdu. Ondan önce Jeremy Bentham vardı.
Safa Gursoy
Alişan Özdemir Evet Marxin gözunu acan adam,liberalizmin babasidir,yeni liberaller ihanet icindedir.Magna Carta deklerasyonunu modife ederek kayda gecmistir.
3 d3 days ago
Vahit Azazi
Top contributor
Marxta toplum birey icindir,birey toplum icin degildir.
2 d2 days ago
Mehmet Tas
Yazıda Marksistlerle liberaller arasındaki fark anlatılmış ancak Marx ve Mill’in özgürlükle ilgili görüş farklılıklarına hiç değinilmemiş.
Marx’ın özgürlük tanımına göre insanın bilinçli gelişimi arzu edildiği için özgürlük başlı başına bir amaç olarak görülmektedir. Komünizmde birey tam özgürlüğe kavuşacağından tüm toplumsal baskılardan kurtulur. Marx bu noktada liberallerden ve Mill’den çok daha ileridedir. Ona göre geleceğin eşit ve özgür toplumunda birey toplum çelişkisi birey özgürlüğünü kazanana, devlet ve toplum yönetiminin gereksiz olduğu zamana kadar devam eder. Öte yandan Mill’e göre ifade, örgütlenme ve eylem özgürlüğünün daha sonraki motivasyonları vardır: bunlar ilerleme için çok önemlidir. Ancak seçme özgürlüğü başlı başına bir amaçtır. Mill’de liberal demokrasi demokrasinin kaynağıdır, gerçek doğrudan demokrasi yoktur. Marx’ı Marksistlerden ve Mill’i liberallerden ayırmak önemlidir bence.
May be an image of 2 people
Sinan Abuzer Akdağ
(Mehmet Taşa ek olarak) ayrıca marksistlerin özgürlük anlayışı bahş edilen değil halkla birlikte kapitalizme var olan uzlaşmaz çelişkinin çözumü ve gerek bireyin gerek kitlelerin katilimlari sonrası gerçekleşen bir kazanımla gelen bir özgürlüktür , oysa liberalizmde durum tam tersidir kapitalizmin size çizdiği sınırlar kadardır. Kapsam da farklıdir Marks’ın anlayışında, çünkü insanlastirmayı da içerir.
Safa Gursoy
Sinan Abuzer Akdağ Uzlasmaz celiski?
Sag/Sol olarak, paris komununden buyana beyinlere isleniyor, peki gunumuzde durum nedir?
Gunumuzde sag/Sol ulus devletci,ulusal burjuvasi,isci sinifi el ele. Bu duruma kuresel sermaye seyirci kalamaz.
Hedefi hem kamu ,hem ulusal sermayeyi surundurmek dolaysiyla social ekonominin,dayanisma ekonomisinin,sosyalist ekonominin ilerleyisini durdurmaktir.
Gunumuzun uzlasmaz celiskisi “piyasa ekonomisi” ile sosyal ekomidedir.
Savaslar askeri ekonomiyi destekler ,sosyal ekonomiyi dagitir.
Örnek. Ukraina savasi ve tahil ihracati! Sovyetler cökmesine ragmen tahil uretimi 2014 te kadar kooperatiflerdeydi,önce devletlesti sonra özellesti.
Sinan Abuzer Akdağ
Top contributor
Safa Gursoy Tespitiniz de kapitalizmin başarısı işte… Kavramların içini boşaltma ve aralarındaki farkları flulaştırma.. Küresel sermaye seyirci kalmaz dediğiniz şey bizzat onların yarattığı ve sömürüyü daha rahatça yapmalarını sağlayan olgu… Küresellerin ilk yaptığı şey büyük ulus devletleri yıkıp yerine küçük etnik yapılardan oluşan devletcikle, ekonomiler ve kendilerinin uzantısı burjuvazi: Türkiye, Balkan ülkeleri, Arap Baharı ülkeleri, hatta Filistin vb. Tarihin en büyük kazancı ve kitlelerin sömürüsü 1970 lerden günümüze böyle gerçekleşmiştir ve bu nedenledir ki ABD ve EU Erdoğanı her türlü kaprisini çekip manevralarını görmezden geliyorlar… Yani sizin karşıtlar diye düşündüğünüz şeyler aslında aynı safın farklı renkleri… Bu arada ulusal sermayeden söz etmek büyük yanılgı.
Uzlaşmaz çelişkin dün olduğu gibi bugünde Emek – Sermaye çelişkisidir…
Safa Gursoy
Sinan Abuzer Akdağ Uzgunum bu tur genellemeler bana hic cazip gelmiyor,ayrica cagdas dunyada karsiligi yoktur. sizin ifade buyurdugunuz uzlasmas celiski ulusal burjuvazi ile ulusal isci emekci siniflar arasinda degildir.bu iki element ayni madolyonun iki ayri yuzudur,bunlardan cacik olmaz..
Sinan Abuzer Akdağ
Top contributor
Safa Gursoy Üzgünüm ama benim de size cazip gelecek bir şeyler söyleme gibi bir çabam yok.. göle bir damla atıyoruz olur ya birilerine dokunur…
Genelde dünya, özelde ülke resmi yeterince net.. yorum herkesin sahip olabildiği perspektifin açısıyla ilgili…
Alişan Özdemir
Author
Moderator
@herkes Ben Marx ile Marxistleri birbirinden ayırıyorum. Marx, bir akım, bir ekol kurmayı amaçlamadı. Onun etkili pratik ve kuramını gören çok sayıda insan, onun görüşlerini ideolojileştirdiler, onu adeta 𝗽𝗲𝘆𝗴𝗮𝗺𝗯𝗲𝗿𝗹𝗲𝘀𝘁𝗶𝗿𝗱𝗶𝗹𝗲𝗿. Otorite sahibi insanlar, Marx’ın görüşlerine 𝗲𝗸𝗹𝗲𝗺𝗲𝗹𝗲𝗿 yaptı. Bu eklerle Marxizm doğdu. Marx’ın 𝘒𝘢𝘱𝘪𝘵𝘢𝘭’de yazdıklarının tümünü doğru bulurum, ama yapılan katkılar tartışmalıdır. Bu yüzden yeryüzünde 𝗰𝗼𝗸 𝘀𝗮𝘆𝗶𝗱𝗮 𝗠𝗮𝗿𝘅𝗶𝘇𝗺 bulunmaktadır.
Filozofların (düşünürlerin) çoğu 𝗶𝘆𝗶-𝗶𝗱𝗲𝗮𝗹 𝗶𝗻𝘀𝗮𝗻 𝘃𝗲 𝘁𝗼𝗽𝗹𝘂𝗺 konusunda kafa yormuş, kuram oluşturmuştur. Bazısı eskimiş, bazısı artık uygulanamayacak biçime gelmiş olabilir. Ama bunlardan yararlanmak 𝘂𝗳𝘂𝗸 açıcı olacaktır. Çünkü bizim iyi-ideal insan ve toplum kuramımız da bugün için varsayımsaldır.
Bu kısa yazıda tüm düşünürlerin önerilerini değerlendirmem olanaksızdı. Yalnızca bireye ve özgürlüğe vurgusuyla ilgimi çeken Mill’in görüşlerini ele aldım ve bunlarla ilgili olarak Marxistlerin görüş ve uygulamalarına yalnızca 𝗱𝗲𝗴𝗶𝗻𝗱𝗶𝗺. Derdim Marxist öneriler değildi.
Ayrıca, Marx “𝘴𝘶𝘯𝘶 𝘥𝘦𝘥𝘪, 𝘣𝘶𝘯𝘶 𝘥𝘦𝘥𝘪” de önemli değil. Marxistler ne diyor, nasıl uyguluyor? Marxist Otoritelerin yazılarında birey ve özgürlük konusunda ileri sürülmüş bir sav göremedim. Hepsi toplum ve eşitlik kavramlarını kullanıyor. Bunlara önem vermediklerinin kanıtı, 20. Yüzyıldaki uygulamalarda birey ve özgürlüğün 𝗲𝗻 𝗮𝗿𝗸𝗮 𝗽𝗹𝗮𝗻𝗮 atılmasıdır. Ortadan kaldırılması gereken devlet kurumu ve polis kuruluşları hiçbirinde sönümlenme sürecine girmedi, tersi oldu.
Benim bu yazıyla vurgulamak istediğim, insanlığın evrimi ve insan teklerinin (bireylerin) özgürlüğünün büyük önemidir, dikkatten kaçmaması gerektiğidir.
Safa Gursoy
Alişan Özdemir aynen katiliyoru,ayrica yazilana,cizilene her daim farkli yaklasimlar olmalidir da. Birde yasami boyunca isci hareketi icinde pratiginde oldugunu basa almamiz gerektigine inaniyorum. Basin,yayin,insatt,textil,gida is kollarinda ulusal örgutlenmelerden cok önce is kolu sendikalarin isbirligini,dayanismasina katkilar sunmustur. 1850 lerde olsa gerek belcikada insasi dusunulen alisveris merkezi grevinde uluslar arasi dayanisma eylem birligini kuzey,merkezi avrupa insaat,basin,textil,gida iscileri birlikteligi buyuk basaridir. Bu nedenlede sinir disi edilir.
Söz,eylem birligi isin puf noktasidir.
Bolsevikler gibi sendikalari,kooperatifleri,vakiflari devletlestirmek söz ve eylem birligi degildir.
Safa Gursoy
Lenin sizce Marxsist olsaydi,devlet adami olarak pragmatizmin batakliginda yuzermiydi?
Celal Alçamli
YORUMUNUZA KÜÇÜK BİR KATKI YAPMAK İSTİYORUM:
* – İFADENİZDE; “Ortadan kaldırılması gereken devlet kurumu ve polis kuruluşları hiçbirinde sönümlenme sürecine girmedi, tersi oldu.” diyorsunuz.
DOĞRUDUR. Tersi oldu. Ama tersi olmak zorundaydı.
ÇÜNKÜ; Uluslararası Kapitalist-Emperyalist sistem, bir yandan yaşanan reel sosyalizmi, diğer yandan ulusal ve sosyal kurtuluş mücadelesi vermeye çalışan coğrafyaların halklarını, öteki yandan ise din ve mezhepler üzerine kurgulamış olduğu, inançları birbirine çatıştırma ve kendisine pazar yaratma planlarını ve stratejisini sürekli bir tehdit unsuru olarak sürdürdüğü sürece, ne devletin, ne polisin, nede konvansiyonel silahları elinde bulunduran orduların sönümlenmesi mümkün mümkün değildir.
Onun için çarpık da olsa reel sosyalizmin yaşandığı ülkelerde devletin sönümlenmesine doğru gidebilmek mümkün olamamış, bilakis kapitalist-emperyalist blokun aşırı silahlanması, savaşlar çıkarması ve tehdit unsuru olarak varlığını devam ettirmesi nedeniyle SOSYALİST DEVLETİN sönümlenmeye doğru evrilmesini düşünmek dahi mümkün olamamıştır.
Kapitalist-Emperyalist blokun aşırı silahlanmalarının karşısında yenilmemek ve dengeyi koruyabilmek içinde başını Sovyetler Birliğinin çektiği sosyalist blok mecburen silahlanmak durumunda kalmıştır.
Bu silahlanmada özellikle Sovyetler Birliğinin ulusal ve sosyal kurtuluş savaşı veren ülkelerin halklarına vermiş olduğu EKONOMİK ve ASKERİ destekler sonucu ister istemez kendi halkının emeğinin ve üretilen değerlerinin başka ülke topraklarının halklarına aktarılmasına neden olduğundan, Sovyetler Birliğinin başını çektiği sosyalist ülkeler halklarının yaşam standartlarında yükselmeler yerine gerilemeler ortaya çıkmıştır.
Bu durum ise Sosyalizmden modern komünal topluma evrilebilme sürecini olumsuz etkilemiş, hatta ekonomik ve sosyal çürümeler sorunu meydana getirmeye başlamıştır.
Emperyalist ülkelerden gelen askeri, sosyal, siyasal ve ekonomik dış baskı ve tehditlerdeki artış, sosyalist ülkelerin kendi içinde baş gösteren ekonomik ve sosyal iç çelişkilerle birlikte değerlendirildiğinde, sosyalist ülkelerin neden ve nasıl çöktüklerini önemli ölçüde anlayabilmek mümkündür.
Bir diğer önemli nokta ise; devletin erime sürecine geçebilmesi ve sönümlenmesi, sivil halkın devletine dönüşebilmesi için en önemli şartlardın biri de, sınıfların da sönümlenmesi ve erimesidir.
Sınıfların mevcut olduğu toplumlarda bir baskı aracı olarak devlet mekanizması varlığını doğal olarak devam ettirmek durumundadır.
Bilindiği üzere köleci toplumda, feodal toplumda ve kapitalist toplumda sınıflar vardır.
Egemen sınıfların baskı aracı olarak devlet, ezilen sınıflar üzerinde baskı ve tahakküm aracı olarak varlığını sürdürür.
Sosyalist topluma ve Sosyalist Devlet yapısına gelince;
Kapitalizmin en üst aşaması olan emperyalizm aşamasından sonra başını işçi sınıfının çektiği, tüm toplumsal muhalefet güçlerinin sınıfsal bir devrimle sosyalizmi kurmaları, sosyalist devlet mekanizmasını oluşturmaları ve kapitalist-emperyalist sistemden devralınan bir takım olumsuz ve zararlı tortuları da maalesef bağrında taşır.
Örneğin; Burjuvazi sınıfı, sınıf bilinci olmayan lümpen işçiler, lümpen toplum kesimleri, çıkarcılar ve yalakalar
toplumu dini inanç temellerine dayanarak yönetmek isteyen laiklik karşıtı siyasal dincilerin kırıntıları sosyalist devrimin ilk aşamalarında kaçınılmaz olarak var olacaklardır.
İşte SOSYALİST DEVLET yapısında da kapitalist devlet yönetimi içinde kendilerine imtiyazlı birer yer edinmiş olan bu kesimlerin kontrol altına alınması, artık imtiyazlı bir sınıf veya toplumsal kesimler olmadıklarını onlara hatırlatmak için, işçi sınıfı gibi çalışan üreten ve kendisini sürekli yenileyerek geliştiren birer eşit yurttaş olmaları, itiraz etmeleri halinde baskıyla karşılaşmaları zorunluluğu vardır.
İşte tüm ve benzeri nedenlerle, Friedrich ENGELS; “SOSYALİZM, KAPİTALİZMDEN BİNLERCE KEZ DAHA DEMOKRATİKTİR” demiştir. Ancak TAM DEMOKRATİKTİR DİYEMEMİŞTİR.
İşte bunun nedeni; Sosyalizmin sınıflı bir toplum devleti olmasından kaynaklanmaktadır.
Çünkü daha önceki sınıflı toplum devletlerinde anti demokratik, barbarca ve despotik bir baskı aracı olarak egemen sınıf tarafından kullanılan devlet, artık sosyalizm de İŞÇİ SINIFININ ve üretici sosyal katman ve bağlaşıklarının egemen olduğu. sömürücü bir sınıf olan BURJUVAZİ ÜSTÜNDE BASKI ve TAHAKKÜMÜN sürdüğü, herkesin ülke ekonomisinden eşit ve adil pay aldığı demokratik bir baskı aygıtına dönüşür.
ANCAK; Reel sosyalizmin yaşandığı ülkelerin çökmesini sadece DIŞ ÇELİŞKİYLE, İÇ ÇELİŞKİYLE ve SINIFLARIN SÖNÜMLENMEMİŞ olmasıyla anlatmak yetersizdir.
Bence reel sosyalizmin çöküşünün asıl nedeni, sosyalizmin temelleri atılırken TARİHİ ve SOSYOLOJİK gelişim sürecinin doğal sonucu olarak meydana gelmemiş olmasıdır.
FEODAL bir toplum olan Çarlık MONARŞİSİNİN hüküm sürdüğü 1917 Rusya’sında SOSYALİST bir DEVRİMİN meydana gelmiş olması, tarihi ve sosyal gelişim sürecinin kendi doğal mecrası içinde doğmamış olmasına, tarihi ve sosyolojik gelişim sürecinin bir zorlama ve dayatma sonucu ortaya çıkmış ve doğmuş olmasına bağlamak çok daha doğru olacaktır.
Oysa öngörülen TARİHSEL ve SOSYOLOJİK GELİŞİM SÜRECİ; “İLKEL KOMÜNAL TOPLUM, KÖLECİ TOPLUM, FEODAL TOPLUM, KAPİTALİST TOPLUM, SOSYALİST TOPLUM ve MODERN KOMÜNAL (komünist) TOPLUM” şeklinde üretim araçlarının gelişmesine bağlı olarak gelişen üretim ilişkilerinin toplumsal yapıyı belirlemesi ile yaşanan tarihi ve sosyolojik olaylarla bir üst toplum biçimine evrilerek gelişimine devam eden bir süreç olması gerekiyordu.
İşte bundan dolayıdır ki; Karl MARX, kapitalizmin en üst seviyesinde bulunan ve SANAYİLEŞMENİN zirvede olduğu İNGİLTERE, FRANSA gibi ülkelerde SOSYALİST DEVRİMLERİN yaşanacağını düşünüyordu.
Doğal olan da buydu.
Ancak Kapitalizmin geliştiği ve sanayileşmenin en üst seviyede olduğu INGİLTERE ve FRANSA gibi ülkeler yerine, kapitalizmi yaşamamış FEODAL bir toplum olan ÇARLIK RUSYA’sı monarşisinin egemen olduğu bir ülkede SOSYALİST bir devrim olması TARİHİ ve SOSYOLOJİK GELİŞİM SÜRECİNE AYKIRILIKLAR oluşturuyordu.
Rusya’da KAPİTALİZM yaşanmadan SOSYALİST bir devrim gerçekleşiyordu.
İşte bence asıl sorun burada, yaşanmamış tarihi ve sosyolojik toplumsal bir sürecin sancıları çok sonraları içten içe kendi kendisini kemirerek ve enfekte bir hal alarak, durdurulamaz bir bulaşıcı hastalık gibi toplumun ve ülkenin bütün uzuvlarına yayılmaya başlıyordu.
Ben bu olay; 40 yaşından sonra zamparalık yapanlar için kullanılan “40’ından sonra azanı teneşir paklar” sözüyle önemli benzerlik taşıyor.
Gençlik yıllarında muhafazakar bir toplumdan, aileden gelen aşırı baskı altında tutulanların çocukluklarını ve gençliklerini yaşayamamış olanların, 40’ından sonra ekonomik bağımsızlığa ve iyi bir maddi kazanca kavuşmalarıyla, kendi kabuklarını kırıp dışarı çıkan, dışında farklı bir dünya olduğunu fark edenlerin, 40’ından sonra ki yaşamlarını ÇARPIK, ÇURPUK yaşamaları gibi, REEL SOSYALİZM de yaşanmamış çocukluk ve gençlik dönemlerinin acısını GLASNOST (açıklık) dönemleriyle, yayından boşalmış çok hızlı ve çarpık bir şekilde yaşayarak, durdurulmaz bir şekilde PERESTROYKA (yeniden yapılanma) gibi yanlışlıklara saptılar.
Kısacası yaşanmayan bir tarihi ve sosyolojik dönem yaşanmaya başlamış oldu.
Mehmet Asaman
Celal Alçamli harika bir degerlendirme
Safa Gursoy
Celal Alçamli sosyalist devlet,sosyalist ekonomiye pazar hakimiyetini kendi bekasinin cok ama cok gerilerine itti ve sönumlendi,ayni gerekcelerlede prekapitalist devletletlerde sönumlendi cunku onlarda “serbest piyasa” yi yasatamadilar. Gunumuz kuresel sermaye,finans kapital kuresel pazarida ne ulusal saga nede ulusal sola ihtiyaci var! Gures dilinde sermaye arkadan daldi iki plan aliverdi.
Sonuc: BM,Guvenlik konseyleri,uluslararasi mekanizmalar,insan haklarindan, medeni hukuka kadar irza gecildi,meydan bos,sosyal ekonominin pazar payi buyumuyor,refah toplumlari kamu sektörundeki hirhizlari durduramayor,özel sektör vergi ödemiyor cark dönmuyor!
Hadi gel savasalim.