SELSAM’A GÖRE SINIF SAVAŞI ve SOSYALİZM

User Rating: Be the first one !

Howard Selsam’ın çok eski olan bu kitabını yeni okudum (Din, Bilim ve Felsefe – İzdüşüm Yayınları, 1976. Felsefe Nedir adlı kitabı bu adla çevrilmiş). “Tarih ve Özgürlük” başlıklı son bölümünü görüş açıcı buldum. Birkaç örnek vereceğim:

1- Marx’ın temel çelişki (üretim ilişkileri-üretim güçleri) kavramıyla ilişkili olarak şunu yazmış; “(Marx ve Engels) Tarihin yönünün, temel olarak, üretim güçlerinin ve araçlarının gelişimiyle, diğer bir deyişle, insanın yalnız tüketmek için değil, yaşam koşullarını sürekli iyileştirmek için de gereksediği malları üretme yeteneğinin gelişimiyle belirlendiğini gördüler.” Böylece konu soyutluktan çıkıyor, somutlaşıyor: yaşam koşullarını iyileştirmek. Ekliyor, “Marx’ın bulduğu ‘insanlığın politika, bilim, din, sanat, vb. ile ilgilenmeden önce yiyip, içmesinin, barınmasının ve giyinmesinin gerektiği’ olgusu idi.” Bunlar temel ihtiyaçlardır.

Toplumlar tarihiyle (komünal topluluklar dışı) ilgili olarak, çağımızda geçerli olan şunu yazıyor: “Fakat kendi kendine bu çelişki tarihi ilerleten güç değildir. Varolan ekonomik süreci denetleyen sınıfa karşı mücadeleye giren bir ekonomik sınıfın insanları aracılığıyla ortaya çıkar.” Temel çelişkinin görünen yüzü sınıf savaşıdır. Sonra şu açıklamayı ekliyor: “Kısaca, tarihi ilerleten güç toplumsal ya da daha iyi tanımlarsak sınıfsal güçlerdir ve tarihsel değişim kendi gereksinimlerini karşılamaya çalışan ekonomik sınıfların bu mücadelesi aracılığıyla gerçekleştirilir.” Bu cümlede her sınıfın kendi ihtiyaçlarını karşılamaya çalıştığı vurgusu önemlidir.

2- Selsam’ın Marx yorumu, “sınıf savaşı” sloganını ayakları üstüne oturtuyor. Marxistler’in dillerinde bu slogan soyut, efsanemsi, idealist bir kavram olarak duruyor (Marx ve Engels’i Marxistlerden ayrı tuttuğumu bir daha belirteyim). Köleler ve serfler, salt yüce bir amaç için mücadele etmediler. İşçiler de şövalye ruhlu kahramanlar değil. Bu yönetilen ve sömürülen sınıflar, toplumsal ürün ve gelirden daha çok hak almak istediler. Çünkü, üretim araçlarının mülkiyetini elinde tutan egemen sınıflar toplumsal ürünün çoğunu elde etmek ister ve elde ederken, çalışan sınıflar çok azını elde edebiliyor. Yani sınıf savaşı, sözcüğün tam anlamıyla çıkar savaşından başka bir şey değildir. Burjuvazi de derebeylerine karşı çıkar savaşına girmişti.

Sınıf savaşında, egemen olmayan sınıf yüksek etik ve politik ilkeler öne sürmüştür, kendisini haklı göstermek için. Kuşkusuz hakları da vardı. Burjuvazi derebeylerine karşı özgürlük ve demokrasiden yana olmuştur. Burjuvaziye karşı da işçi sınıfı yandaşı aydınlar eşitliği savunmuştur. Ancak, sınıf savaşının özü çıkar çatışmasıdır. Bugün görüyoruz, işçilerin derdi daha yüksek ücret almaktır, sosyalizmi kurma yönünde istekler ileri sürmüyorlar.

3- Kapitalizmden sonra sosyalizmin (komünizmin) geleceği kesin mi? Toplumlar tarihinden bu sonuç çıkmaz. Hele işçi sınıfının tarihten gelen efsanevi-idealist görevi hiç değildir. Ne köleler ne serfler sömürü olmayan toplum yaratabildi. Marx niçin sosyalizmi işçilere uygun gördü? Selsam’ın açıklaması şöyle:

Marx ve Engels, “Üretim araçlarının özel mülkiyetinin getirdiği kâr, rekabet bir yandan kapitalistleri makinelerini ve üretim süreçlerini sürekli geliştirmeye zorlarken öte yandan da ekonomik buhranlara ve kapitalizmin geliştirdiği üretim araçlarının kullanılmayan kapasitelerle çalışmasına yol açıyordu.” Buna karşı, “Yalnız sosyalizmin, yani üretim araçlarının toplumsal mülkiyetinin, üretim araçlarının gelişimini ve bu nedenle, bir bütün olarak insanlığın maddi ve kültürel gelişimini sürekli ve kesintisiz olarak daha ileri götürebileceği sonucuna vardılar. Çağdaş bir genelleme yaparak, tarihin yönünü insanın üretim güçleri üzerindeki artan egemenliğinde, yani daha az emek ile gittikçe daha fazla bolluk sağlayarak kendi geçim ve yaşam düzeyinin yükseltilmesi için gerekli araçları üretme yeteneğinde buldular.” Zaten sosyalizm (komünizm) onlardan önce insanlık için iyi toplum önerisi olarak ortaya atılmıştı.
Selsam’ın yazdığı gibi, “Toplumsal gelişmenin bir yönü olduğunu ileri süren diğer kişilerin aksine Marx ve Engels, incelemelerini mükemmel bir evreye ulaşan ve orada duran bir toplum düşüyle bitirmediler. Kapitalizmden sonra gelecek olan sosyalist toplumun niteliği üzerine ayrıntılı öngörülerde bulunmaya da çalışmadılar. Sosyalist toplumun mükemmel bir evreye ulaşıp, orada duracağını düşünmediler Aksine, gelecek evreler bizimkinden çok farklı olacağı için, tarihimizin şu andaki evresinde, onlara ilişkin kesin öngörülerde bulunmamızın olanaksız olduğunu düşündüler.”

Not: Bu uslamlamaya karşın, Selsam’ın “Marx ve Engels … işçi sınıfının tarihsel görevini başarmasına yardımcı oldular.” ve “İşçi sınıfının çıkarları tüm üretim makinelerinin toplumsallaştırılmasını ve böylece insanın insan tarafından sömürülmesine son vererek tüm toplumun özgürlüğe kavuşturulmasını gerektirir.” demesi terslik ve abartı oluşturuyor.

4- Stalin’i tutmam ve sevmem, ama Selsam’ın aktardığı Emil Ludwig ile görüşmesindeki görüşe katılıyorum: “Marksizm, önemli kişiliklerin tarihte önemli roller oynadığını ya da tarihin insanlar tarafından yapıldığını yadsımaz. Fakat, doğal olarak, insanlar tarihi kendi eğilimlerine ya da hayal güçlerinin akışına göre yapamazlar. Her yeni kuşak doğduğu zaman hazır, varolan belirli koşullarla karşılaşır. Eğer büyük adamların bir değeri varsa, bu sadece, bu koşulları doğru anladıkları ve onları nasıl değiştireceklerini bildikleri ölçüdedir. Eğer bu koşulları anlamayı başaramaz ve onları kendi eğilimlerine göre değiştirmeye çalışırlarsa kendilerini gülünç bir duruma sokarlar Onun ipin Marx’a göre, insanların kesinlikle koşullarla karıştırılmaması gerekliğini göreceksiniz. Tarihi yapan insanlardır, fakat ancak hazır buldukları koşulları doğru anladıkları ölçüde ve bu koşulları nasıl değiştireceklerini bildikleri ölçüde onu yaparlar.”

Bu görüşü, “reel sosyalizme” uygulayabiliriz. Kimilerinin istek ve eğilimlerine ya da hayal güçlerinin akışına göre yaptıkları girişimler; hazır, varolan belirli koşullara uygun değildi, başaramadılar. Koşulları anlamayı başaramayanlar ve kendi eğilimlerine göre değiştirmeye çalışanlar “gülünç duruma” düştüler.

5- İyimser bakıştan ötürü yanlışları savunma terslikleri de var Selsam’ın.

“Bu okulun [ekonomik belirlenimcilik] kişileri çevremizdeki dünyada yer alan her tarihsel olayın ve her eylemin, doğrudan doğruya kişinin ya da grubun mali çıkarlarından kaynaklandığını ileri sürerler. Bu varsayımda büyük bir doğruluk payı vardır ve oldukça akla yakındır. … Aslında, insanlar çok karmaşık güdülerden hareket ederler. Bunların arasında katıksız ekonomik nitelikte olanlar egemen bir rol oynayabileceği gibi oynamayabilir de. … İnsanların zaman zaman gündelik olayların dalgalarına kapılarak, uzun dönemde amaçladıkları ereklere ters düşen bir sürü davranışta bulunduğunu görürüz.” dedikten sonra bu önermeler için “Ancak elle tutulur tarafı olmayan varsayıma dayanır.” demek tutarsız olmuş. Oysa bunlar mutlak değildir, ama ihmal edilecek durumlar da değildir.

Sonra yine doğru bir görüş: “modern psikoloji bize insanların ancak kısmen, o da küçük bir oranda, ussal hayvanlar olduğunu, davranışlarının pek çok us-dışı etmen tarafından belirlendiğini öğretti.” Ayrıca kimi insanların “Kendini sınıfının refahı ve geleceği için bir insanın kendi bireyci eğilimlerinden vazgeçebileceği gerçeğini küçümser.” görüşü, her zaman olmasa da geçerlidir.

About alisan ozdemir

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com