Ramazan ayı, bireysel inanç alanında yaşanan dini bir pratiktir. Ancak Türkiye’de son yıllarda bu ibadet biçimi, devlet eliyle örgütlenen bir kamusal kampanyaya dönüştürülmüştür. Bu dönüşüm, yalnızca bir dini hassasiyet meselesi değil; devletin ideolojik karakterinin yeniden inşasıyla ilgilidir.
Milli Eğitim Bakanlığı’nın yayımladığı “Ramazan Genelgesi” bu bağlamda münferit bir uygulama değil, siyasal İslamcı hegemonya inşasının eğitim alanındaki görünür tezahürüdür.
Laiklik: Sadece Ayrım Değil, Kamusal Tarafsızlık
Laiklik, çoğu zaman yalnızca “din ve devlet işlerinin ayrılması” şeklinde tanımlanır. Oysa modern anayasal demokrasilerde laiklik, devletin ideolojik tarafsızlığının güvencesidir. Devlet, herhangi bir inancı teşvik edemez; kamusal alanı belirli bir mezhebin pratiklerine göre düzenleyemez.
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın laiklik ilkesi, yalnızca hukuki bir norm değil, eşit yurttaşlığın kurucu zemini olarak tasarlanmıştır. Eğitim ise bu zeminin en kritik alanıdır. Çünkü eğitim, yurttaşın biçimlendirildiği, dünya görüşünün şekillendiği ideolojik bir alandır.
Ramazan Genelgesi ile okullarda:
İbadet pratiklerinin teşvik edilmesi, “Ramazan Çetelesi” gibi gözetim ve performans araçlarının dağıtılması, okul zamanının ibadet saatlerine göre düzenlenmesi devletin kamusal tarafsızlık ilkesinden bilinçli bir kopuşu ifade etmektedir.
Hegemonya İnşası: Rızanın Üretimi
Bu süreci yalnızca “dinselleştirme” olarak tanımlamak eksik kalır. Burada söz konusu olan, devlet gücüyle yürütülen bir hegemonya projesidir.
Hegemonya, salt zor aygıtlarıyla değil; rıza üretimiyle kurulur. Eğitim, medya, sivil toplum ve dini yapılar bu rızanın üretildiği alanlardır. AKP iktidarı, yıllardır:
Tarikat ve cemaatlerle imzalanan protokoller, “Milli İrade Platformu” gibi ideolojik ağlar, Müfredat değişiklikleri, Okullarda dini rehberlik uygulamaları aracılığıyla yeni bir “makbul yurttaş” tipi üretmeye yönelmiştir.
Ramazan Genelgesi, bu makbul yurttaş modelinin erken yaşta içselleştirilmesini hedeflemektedir. 4–6 yaş grubuna kadar uzanan teşvik politikaları, pedagojik değil ideolojiktir. Çocuk, burada inanç özgürlüğüne sahip bir özne değil; ideolojik biçimlendirmenin nesnesi haline getirilmektedir.
Devletin İdeolojik Aygıtı Olarak Eğitim
Devlet yalnızca güvenlik ve zor aygıtlarından ibaret değildir. Eğitim sistemi, devletin en güçlü ideolojik aygıtıdır. Siyasal İslamcı dönüşüm, bu aygıtın içeriğini değiştirerek devletin karakterini dönüştürmektedir.
Bugün yaşanan, klasik anlamda bir “şeriat ilanı” değil; daha karmaşık bir süreçtir:
Anayasal laiklik formel olarak korunurken, kamusal pratikler mezhepsel referanslara göre düzenlenmekte, gönüllülük söylemiyle fiili baskı görünmez kılınmaktadır.
Cumhurbaşkanı’nın “gönüllülük esasına dayalı etkinlikler” ifadesi, hegemonik dilin tipik örneğidir. Devlet eliyle örgütlenen bir kampanya, özgür tercih gibi sunulmakta; böylece hem hukuki eleştiriler bertaraf edilmekte hem de toplumsal rıza üretimi sağlanmaktadır.
Bu durum, açık baskıdan çok, normalleştirme ve alışkanlık üretme stratejisidir.
Otoriter Popülizm ve Mezhepsel Devletleşme
Bu süreci otoriter popülizm bağlamında da okumak gerekir. İktidar, kendisini “milletin dini değerlerinin temsilcisi” olarak konumlandırmakta; laiklik eleştirilerini “kara kampanya” olarak yaftalamaktadır. Böylece:
Muhalefet “inanç düşmanı” olarak gösterilmekte, mezhepsel kimlik siyasal sadakatin ölçütü haline getirilmekte, devletin tarafsızlığı yerini ideolojik sadakate bırakmaktadır.
Bu, çoğulcu toplum yapısını aşındıran bir devletleşme modelidir.
Anti-Otoriter Cephe: Stratejik Bir Zorunluluk
Bu koşullarda verilecek mücadele, yalnızca bir genelgeyi geri çektirme mücadelesi değildir. Bu, devletin ideolojik dönüşümüne karşı demokratik cumhuriyet zeminini savunma mücadelesidir. Dolayısıyla ihtiyaç duyulan şey: Parti merkezli dar tepkiler değil, laiklik ilkesini eşit yurttaşlıkla ilişkilendiren geniş bir demokratik ittifak, eğitim sendikaları, veli dernekleri, Alevi kurumları, laik Sünni din bilginleri ve sol demokratik güçlerin ortak zemini, toplumsal meşruiyeti yüksek, sürekliliği olan bir anti-otoriter cephe örgütlenmesidir.
Hegemonya, yalnızca karşı söylemle değil; alternatif bir toplumsal proje ile kırılabilir. Laiklik savunusu, soyut bir hukuk maddesi değil; bilimsel eğitim, kadın özgürlüğü, çocuk hakları ve demokratik toplum projesiyle birlikte savunulmalıdır.
Bugün mesele, Ramazan ayının nasıl yaşanacağı değil; Türkiye’de devletin hangi ideolojik zeminde yeniden kurulduğudur.
Anti-otoriter cephe, bu tarihsel eşikte yalnızca bir seçenek değil; demokratik geleceğin ön koşuludur.
