Niyazi Kahveci hocanın din, akıl ve siyaset üzerine yaptığı değerlendirmeleri içeren metni grubumuzda üste sabitlememize rağmen beklenen ilgiyi görmedi. Oysa Türkiye’nin İslam’ın siyaset eliyle bu denli kuşatma altına alındığı bir başka tarihsel dönem neredeyse yoktur. Tam da bu nedenle, hocanın yaptığı bilimsel ve felsefi vurgular üzerine daha fazla düşünmemiz, tartışmamız ve üretmemiz gerektiğine inanıyorum. Çünkü mesele yalnızca din tartışması değil; demokrasi, eşitlik ve toplumsal özgürlük meselesidir.
Grubumuz başta olmak üzere sol kamuoyu ve geniş toplum kesimleri, din konusundaki rasyonel ve eleştirel yaklaşımlara daha güçlü biçimde kulak vermelidir. Çünkü bugün Türkiye’de otoriterliğin en önemli ideolojik dayanaklarından biri, dinin siyasal ve sınıfsal bir araç haline getirilmesidir. Mesele halkın inancı değil; inancın sermaye düzenini ve tek adam rejimini ayakta tutan bir meşruiyet mekanizmasına dönüştürülmesidir.
Sosyalist perspektif açısından bakıldığında, dinin siyasallaştırılması yalnızca kültürel bir sorun değil, sınıfsal bir sorundur. Siyasal İslam, emekçilerin yoksulluğunu kaderle, sabırla ve tevekkülle açıklayarak eşitsizliği normalleştirmektedir. Oysa sosyalizm, eşitsizliğin tarihsel ve ekonomik nedenlerini görünür kılar. Yoksulluk ilahi bir takdir değil; siyasal tercihler ve sömürü ilişkilerinin sonucudur.
Niyazi hocanın açtığı rasyonel perspektif bu noktada önemlidir. Politik atmosferi felsefe ve bilimle sorgulamak, yalnızca düşünsel bir faaliyet değil; demokratik ve eşitlikçi bir toplum kurma mücadelesinin parçasıdır. Çünkü demokrasi, sorgulayan yurttaşla mümkündür. Bilimsel düşünce olmadan özgürlük; özgürlük olmadan da gerçek demokrasi kurulamaz.
Bugün saray rejiminin dayandığı dini hurafeler, geniş kitleleri edilgenleştiren bir ideolojik işlev görmektedir. Namaz ve oruç bireysel inanç alanına aittir; ancak bu ibadetlerin ekonomik adaletsizliğin yerine geçirilmesi, işsizliğin ve yoksulluğun üzerini örtmek için kullanılması siyasal bir manipülasyondur. Emekçiler ağır hayat koşulları altında yaşarken, bir avuç sermaye çevresi servetine servet katmaktadır. Bu tabloyu değiştirecek olan ibadet değil; örgütlü toplumsal mücadele ve demokratik denetimdir.
AKP’nin oy oranının tüm ekonomik çöküşe rağmen belirli bir düzeyde kalabilmesi, siyasal İslam’ın yarattığı ideolojik kuşatmayla ilgilidir. Bu kuşatma, sınıfsal gerçekliğin üzerini örtmektedir. Sosyalist hareketin görevi, emekçi halkın inançlarını aşağılamak değil; o inançların nasıl siyasal amaçlarla araçsallaştırıldığını somut verilerle göstermektir. İnsanların kutsal değerlerini rencide ederek değil; adalet ve eşitlik talebini güçlendirerek ilerleyebiliriz.
Eşitlik, sosyalizmin temel ilkesidir. Eşitlik yalnızca gelir dağılımında değil; eğitimde, sağlıkta, hukukta, fırsatlarda eşitlik demektir. Bilimsel eğitimden kopmuş, felsefeden uzaklaşmış bir toplumda eşitlik kurulamaz. Çünkü bilgiye erişim eşitsizliği, sınıfsal eşitsizliği yeniden üretir. Bu nedenle laik ve bilimsel eğitim, yalnızca kültürel bir talep değil; sınıfsal bir eşitlik talebidir.
12.yüzyıl, akılcı ve bilimsel düşünmenin yüzyılıdır. Bu gerçek, dine savaş açmak anlamına gelmez; hurafeye ve sömürüye karşı durmak anlamına gelir. İnanç bireysel alanda var olabilir; ancak kamusal alanın düzenleyici ilkesi akıl, hukuk ve demokratik meşruiyet olmak zorundadır. Sosyalizm tam da bu noktada devreye girer: Kamusal alanı sermayenin ve mezhepsel ayrıcalıkların değil, halkın ortak çıkarlarının belirlemesini savunur.
Demokrasi yalnızca sandık değildir. Demokrasi, halkın ekonomik ve siyasal süreçlere katılımıdır. Eşit yurttaşlıktır. Hesap verebilirliktir. Tek adam rejimi, dini söylemle kendini kutsallaştırırken aslında demokrasiyi tasfiye etmektedir. Buna karşı mücadele, hem laikliği hem de sosyal adaleti birlikte savunmayı gerektirir.
Bugün en büyük görevimiz, emekçi halkın bilincinde şu bağlantıyı kurmaktır:
Adalet olmadan din korunamaz. Eşitlik olmadan demokrasi yaşayamaz. Bilim olmadan özgürlük gelişemez.
Siyasal İslam’ın en güçlü dayanağı alışkanlık ve korkudur. Bizim en güçlü dayanağımız ise eşitlik ideali, demokratik katılım ve sosyalist dayanışmadır. Toplumun zihinsel dönüşümü sağlanmadan siyasal dönüşüm kalıcı olmaz. Bu nedenle mücadele, hem sandıkta hem sokakta hem de düşünce alanında verilmelidir.
Gerçek kurtuluş, emekçinin kaderini gökyüzünde değil, kendi örgütlü gücünde aramasıyla mümkündür. Sosyalizm, tam da bu bilinç sıçramasının adıdır.
İlâhiyat Profesörü Niyazi Kahveci’den harika tespitleri:
– Bu ülkede en çok satılan, en çok satın alınan fakat hiç kullanılmayan tek şey dindir. Bunu satın alan halk problemlidir! Halkın zihin yapısı problemlidir! Bu problemlerin faturasını millet olarak birlikte ödüyoruz..
* Bu kafa birini büyütüyor, sonra da gidip kendini ona öldürtüyor.
* Bu kafa, hastalıklı bir kafadır!
* Bu kafa, anakronik (çağ dışı) bir kafadır!
* Bu kafa, şizofrenik bir kafadır!
– On bin yıl öncesinin anlayışıyla bugünü yaşamaya çalışan bir kafadır!
– Kiralık kapitalle kapitalizm, kiralık felsefeyle bağımsızlık olmaz!..
En zor iş, çağdışı insan malzemesiyle çağdaş işler yapmaya kalkışmaktır.
Otuz yıl sonra ya teknolojik insan olacaksınız, ya da gereksiz insan. Mesele bu kadar basit.
– Batı’daki dinî mezhepler teolojiktir ve zihinseldir!
Bizdekiler ise siyasaldır!.. Meşrulaştırmak için teolojisi arkadan gelir.
– Sünnilikte düşünmenin “d”si yoktur! Adı üstünde teamülcü!
Allah’tan, uygulamacı olan elin oğlu, bize teknoloji satıyor da, onu alıp kullanıyoruz.. Satmasa ne yapacağız?
– 150 milyar dolar ihracatımız var ama, 300 milyar dolara yakın da ithalatımız var!..
Bunun anlamı şudur!.
Bir liralık mal satıp, iki lirayla geçineceksiniz.
– Yeraltı kaynaklarımızı sattık! Yer üstündekileri de sattık!
Şimdi havayı betonla doldurup onunla geçinmeye çalışıyoruz.
Gelin görün ki, bunu dert edinen kimse yok.
– Şeyhlik, şıhlık kavramı, 5000 yıl önceki totemizm kavramının insana dönüşmüş halidir.
Bu toplumda şeyh, şıh çok, fakat tek filozofumuz yok!
O nedenle olguyu okuyamıyoruz.
– Biyolojik yönden aklı bozuk insanların evliyadır diye peşlerinden koşup, “Benim hâlim ne olacak?” diye soranlarımız var!
– Batılıları sömürgeci diye eleştiriyoruz!
Fakat onlar kendi insanlarını sömürmüyorlar.
Biz ise dışarda değil, içerde sömürgeciyiz.
Kendi insanımızı sömürüyoruz.
Buna “ ekonomik ensest ilişki” deniyor.
Bana göre en büyük vatan hainliği budur.
– Adam ilâhiyat profesörü olmuş, yaptığı iş;
VİP cenaze namazı kıldırmak,
VİP umre ziyareti düzenlemek.
Anlayış olarak hâlâ Farabi’yi aşamamış.
4000 yıl önce yaşayan Sümerler’in kafasına sahip.
– Bilimin, tarihin ve sosyal bilimlerin bir felsefesi vardır!
O nedenledir ki, ülkemizde bir felsefe üniversitesi açılması şarttır. Buna teoloji felsefesi de dahildir.
– Kur’an üzerinde bütünsel bir çalışma yapmadığımız, daha açık bir ifadeyle, Kur’an’ın hedefi nedir, karakteri nedir sorularına cevap bulmadığımız sürece, 1500 yıl öncesine takılır kalırız.
– Aklımızın çapını genişletmeden, mevcudun dışına çıkamayız!.. Biz de, (Türkçe) akıl nedir ve nasıl çalışır diye bir kitap yok!..
Oysa Batı’da binlerce var!
– Şunu kafamıza iyice yerleştirelim. 21. yüzyılda dinsel düşünme diye bir şey yoktur, olamaz..
Çağımız, akılcı ve bilimsel düşünme çağıdır..
Bu çağda olduğu gibi, bundan sonraki çağlarda da dindar olunabilir.
Fakat dindar olmanın yolu, akılcılıktan ve bilimsel düşünmekten geçmelidir.
~~~
Prof. Dr. Niyazi Kahveci,
İlahiyatçı, yazar, araştırmacı,
Cengiz Oral ‘ın söyleşiden hazırladığı özet
