Devlet, Hegemonya ve Solun Stratejik Açmazı
Türkiye’de son dönemde bahis, uyuşturucu ve “ahlaki çöküş” başlığı altında yürütülen operasyonlar, yüzeyde bir hukuk ve arınma hamlesi gibi sunulmaktadır. Oysa bu gelişmeler, münferit yolsuzluk vakalarıyla ya da devletin kendi kendini onarma kapasitesiyle açıklanamaz. Aksine yaşananlar, otoriter kapitalizmin kriz anlarında başvurduğu klasik bir rejim restorasyonu stratejisinin parçasıdır.
Kolombiya’dan Türkiye’ye gelen 4,9 ton kokainin gerçek alıcısı hâlâ açıklanmış değildir. Karayipler’de Fransa’nın ele geçirdiği 9 ton kokainle kurulan bağlantılar ise bilinmesine rağmen sorgulanmamıştır. Buna karşın televizyon ekranlarından tanınan isimlerin “ev partileri” gerekçe gösterilerek hedefe konulması; korkunç bir suç ve sermaye ağının merkezindekileri değil, kullanıcıları ve vitrin figürlerini cezalandırarak gözdağı vermekten başka bir anlam taşımamaktadır. Siyasette, yargıda, medyada ve büyük kapitalist şirketlerde yer alan esas mafya baronlarına dokunulmamış; gerçekler sistemli biçimde örtbas edilmiştir.
Tonlarca kokainin Türkiye pazarında dolaşıma sokulması, yalnızca toplumu değil, Saray rejiminin kendisini de çürütmüştür. İlerici çevrelerin yıllardır dile getirdiği gibi, Cumhur İttifakı’nın ülkeyi derin bir ekonomik krize sürüklemesiyle birlikte çürüme; devletin ve toplumun tüm katmanlarına halka halka yayılmıştır. Yoksullaşma, güvencesizlik ve siyasal baskı, suç ekonomileri için son derece elverişli bir zemin yaratmıştır.
1970–80’lerde Afganistan–Türkiye–Balkanlar–Avrupa hattında süren ve “beyaz ticaret” olarak adlandırılan uyuşturucu trafiği, 1990’ların sonunda büyük ölçüde çökertilmiştir. O dönemde ele geçirilen miktarlar birkaç yüz kilogramla sınırlıydı. Bugün ise tablo kökten değişmiştir: Latin Amerika’dan, özellikle Kolombiya’dan gemilerle tonlarca uyuşturucu taşınmakta; Türkiye bir geçiş ülkesi olmanın ötesine geçerek dağıtım ve kullanım merkezi haline gelmektedir. Mafya yapılanmalarının içinde ve başında artık açıkça Türk gruplar yer almakta; iç pazar hızla genişlemektedir.
2019–2024 yılları arasında bu ticaret; medya, yargı, İletişim Başkanlığı ve iktidar blokunun (AKP–MHP) bazı üst düzey unsurlarını da içine alarak tarihsel bir zirveye ulaşmıştır. Kara para aklama, uyuşturucu ve bahis ekonomisi; ekonomik krizin yarattığı toplumsal çözülmeyle birleşmiş, sınıfsal ve kültürel ayrımlar tanımaksızın geniş kitleleri—özellikle de gençliği—sarmıştır. Bugün karşı karşıya olduğumuz tablo, münferit bir suç dalgası değil; otoriter kapitalizmin yapısal bir krizidir.
Bu stratejinin özü, çürümeyi ortadan kaldırmak değil; onu kontrollü, yönetilebilir ve siyasal olarak işlevsel hale getirmektir. Dolayısıyla mesele, birkaç ünlü ismin gözaltına alınması ya da kimi suç ağlarının kısmen açığa çıkarılması değildir; asıl mesele, devletin sermaye birikiminin suç ve rant temelli biçimleriyle kurduğu yapısal ilişkinin nasıl sürdürüldüğüdür.
Çürüme: Sapma değil, birikim rejiminin sonucu
Marksist devlet kuramı açısından yolsuzluk, hukukun “bozulması” değil; hukukun sınıfsal işlevinin çıplaklaşmasıdır. Otoriter kapitalist rejimlerde hukuk, rekabet ve şeffaflık, yalnızca belirli sermaye fraksiyonları için geçerlidir. Diğerleri için devlet; ihale dağıtan, rant aktaran, kara parayı aklayan ve suç ekonomisini düzenleyen bir aygıta dönüşür.
Türkiye’de uyuşturucu, bahis ve kara para ekonomisinin genişlemesi; neoliberal yıkım, güvencesizleşme ve gelir dağılımındaki uçurumla paralel ilerlemiştir. Üretken sermaye birikiminin daraldığı koşullarda rejim, ilkel birikimin suç temelli biçimlerine yaslanır. Bu noktada çürüme, bir ahlak sorunu değil; bir yönetim ve birikim tekniğidir.
Otoriter devlet ve suç ekonomisi
Bu tabloyu anlamak için, devleti “ele geçirilebilir tarafsız bir aygıt” olarak gören yaklaşımlar yetersizdir. Otoriter kapitalizm koşullarında devlet, yalnızca baskı uygulayan bir üst yapı değildir; bizzat sermaye ilişkilerinin yoğunlaştığı bir düğüm noktasıdır.
Otoriter devlet biçimi, hukuku askıya alarak değil; hukuku seçici ve keyfi biçimde uygulayarak işler. Bu nedenle uyuşturucu baronları, bahis ağları ve kara para aklama mekanizmaları devletin “zayıflığı” nedeniyle değil; devletin bilinçli tercihiyle büyür. Bugün Türkiye’de yargı, güvenlik bürokrasisi ve siyasal iktidar arasındaki bağlar, suç ekonomisinin istisna değil, kural haline geldiğini göstermektedir.
Hegemonya krizi ve “ahlaki temizlik” söylemi
Ancak devlet yalnızca zorla yönetmez; rıza üretir. Bugün tanık olduğumuz operasyonların en kritik boyutu da burada ortaya çıkar. İktidar, çürümeyi sistemik bir sorun olarak değil; bireysel ahlaksızlıklar ve “yoz yaşam tarzları” üzerinden çerçeveleyerek, kendi ideolojik hegemonyasını yeniden kurmaya çalışmaktadır.
Bu, açıkça Gramşçı bir karşı-hegemonya hamlesidir: Çürümenin kaynağı sermaye–devlet ilişkileri olmaktan çıkarılır, seküler yaşam, kültürel yozlaşmanın faili ilan edilir, siyasal İslamcı–muhafazakâr ahlak rejimi “temiz toplum” söylemiyle tahkim edilir.
Böylece rejim, hem meşruiyet tazeler hem de sınıfsal ilişkileri kültürel bir sis perdesi arkasına gizler.
“Kontrollü temizlik” ve rejim restorasyonu
Bu noktada devreye giren strateji, kontrollü temizliktir. Rejim, merkezdeki sermaye ve güvenlik ağlarına dokunmadan; çevredeki figürleri feda eder. Medya yüzleri, spor dünyasından isimler, tali suç ağları hedef alınır. Ancak milyarlarca dolarlık rant düzenini mümkün kılan şirketler, ihaleler ve bürokratik koruma mekanizmaları sorgulanmaz.
Bu durum, gerçek bir hesaplaşma değil; kriz yönetimidir. Amaç, çürümeyi ortadan kaldırmak değil; onun siyasallaşmasını ve rejimi tehdit eden bir halk öfkesine dönüşmesini engellemektir.
Solun teorik ve politik açmazı
Türkiye solunun önemli bir kısmı, bu tablo karşısında iki hatalı pozisyona savrulmaktadır:
Bir yanda liberal–ahlakçı “temiz siyaset” söylemi; diğer yanda yalnızca otoriterliğe indirgenen bir demokrasi savunusu.
Oysa yolsuzluk, bireysel suçların toplamı değil; sınıf iktidarının işleyiş biçimidir. Rüşvet veren olmadan rüşvet alan olmaz. Kamu ihaleleri, rant ve kara para olmadan siyasal yolsuzluk sürdürülemez. Bu nedenle sermaye ilişkileri hedef alınmadan yürütülen her yolsuzluk eleştirisi, kaçınılmaz olarak rejimin ideolojik sınırları içinde kalır.
Solun görevi, devleti “yeniden hukuk devleti yapma” çağrısına indirgenemez. Mesele, devletin hangi sınıflar adına ve hangi birikim rejimiyle işlediğini görünür kılmaktır.
CHP, muhalefet ve yapısal körlük
Burada CHP merkezli muhalefetin yaklaşımı da ciddi bir sınır taşımaktadır. Yolsuzluğu çoğunlukla “AKP’nin kötü yönetimi” ya da “kişisel çıkar ilişkileri” üzerinden ele alan bu hat, sermaye–devlet ilişkilerine dokunmadığı ölçüde sistem içi kalmaktadır.
Sadece CHP’li belediyelere yönelen soruşturmaları eleştirmek yetmez; aynı zamanda büyük sermaye gruplarının, ihale rejiminin ve kamu–özel rant ağlarının hedef alınması gerekir. Aksi halde muhalefet, iktidarın “kontrollü temizlik” stratejisinin pasif bir izleyicisine dönüşür.
Teşhir, örgütlenme ve karşı-hegemonya
Bugün yaşananlar bir “ahlaki çöküş” değil; otoriter liberal kapitalizmin yapısal krizidir. Bu kriz, yalnızca yukarıda değil; yoksulluk, güvencesizlik ve geleceksizlik içinde bırakılan geniş halk kesimlerinde, özellikle gençlikte derinleşmektedir.
Gerçek bir temizlik, ancak: sermaye–devlet–mafya ilişkilerinin bütünlüklü teşhiriyle, kültürel ahlakçılığı reddeden sınıfsal bir analizle ve bunu kitlesel bir siyasal karşı-hegemonya projesine bağlayan bir sol hatla mümkündür.
Bugün iktidarın yaptığı, kendi çürümesini yönetmektir.
Solun tarihsel görevi ise, bu çürümeyi meşrulaştırılamaz hale getirmek ve onu aşacak toplumsal gücü örgütlemektir.
