Demokratik Faşizm/Mustafa Aydin/ cevri-Jacobin

Demokratik Faşizm

Tarihteki faşistler demokrasiyi yok etmek istiyorlardı. Günümüz faşistleri ise bu konuda daha pragmatikler.
6 Ocak 2021’de, Donald Trump’ın “çalıntı seçim” komplo teorisiyle kışkırttığı sağcı bir kalabalık, Joe Biden’a görev devrini engellemek için ABD Kongre Binası’nı bastı. Beş kişinin öldüğü, 140 kişinin yaralandığı bu olay şiddet içeren bir eylemdi. Kongre baskını bir dönüm noktasıydı. Bu, Trump’ın sıradan bir otoriter popülistten fazlası olduğunun açığa çıktığı gündü.

2021’de böylesine bir iktidar devralımı gerçekleşmedi. Trump, destekçilerine Kongre Binası’nı basmalarını doğrudan söylememiş, ancak hayal gücüyle onları buna teşvik etmişti. Destekçileri de onu bu şekilde anlamıştı. Baskını büyük oranda kendi başlarına ve yerelden planlamışlardı. Ancak kalabalık Kongre Binası’na girmeyi başardığında esas olarak yaptıkları şey: selfie çekmekti. Bu, sosyal medyanın orkestra ettiği ama yalnızca kısmen organize edilmiş anarşik bir olaydı.

Görünen o ki çağdaş faşist hareket, dikey hiyerarşik değil, duygusal olarak dağınık bir yapıdadır. Başrolde, Proud Boys veya Oath Keepers gibi aşırı sağ milisler, QAnon taraftarları, Orta Batı’dan Tea Party aktivistleri, motosiklet çeteleri, outdoor giyimli sade vatandaşlar, Steampunk meraklıları, MAGA bayraklı oyuncular, Manosphere-cosplaycileri ve elbette bizon boynuzlu ikonik adam vardı. Bu bir tür karnavaldı.


Her kötü şey faşizm değildir

Faşizm terimini sadece tarihsel bir kelime hazinesi olarak görmek bugünkü duruma analiz açısından uygun değildir. Batı dünyası üzerine bir siyasi gerileme tsunamisi çöküyor. Black Lives Matter aktivistlerine açılan ateşler, Kongre baskını, Britanya’daki isyanlar ya da Almanya’nın taşrasında siyasetçilere yönelen tehditler gibi şiddet olayları artış gösteriyor.

Ancak, faşizm kavramının hoşumuza gitmeyen her otoriter şeyi tanımlamak için kullanılması sorunludur. Kamala Harris, seçim kampanyası boyunca Trump’a defalarca “faşist” dedi. Ancak bu terimi tarihsel bağlamdan bağımsız, “otokrat” anlamında kullandı. Filozof Jason Stanley de benzer bir yaklaşım sergiliyor; ona göre ABD zaten şimdiden faşist bir devlettir. Oysa Demokratlar kötü bir muhalefet olsa da yasaklı ya da zulme uğramış değiller. Bernie Sanders ve AOC milisler tarafından kaçırılmıyor.

Stanley, “her türlü (etnik, dini, kültürel) aşırı milliyetçi hareketi” faşist olarak tanımlıyor; bu hareketlerde ulus bir lider tarafından temsil ediliyor. Bu tanım, faşizmin özgünlüklerini gözden kaçırmasına yol açıyor. Faşizm tartışması açısından daha ikna edici ve yararlı olanı, bu tür hareketleri sadece “aşırı milliyetçilik” olarak adlandırmak olurdu.

“Eğer faşizm kavramı birçok tarihsel adaletsizliğe uygulanabilecek genel geçer bir kategoriye dönüştürülürse, bugünü analiz etmek için bir kepçe yerine süzgeç kullanmış oluruz.”

Stanley, tarihsel Amerikan kölelik sistemini ve bu sistemin ırkçı meşrulaştırmalarını da faşizmin bir biçimi olarak değerlendiriyor. Evet, bir grup insana özgürlük ve eşit hakların tanınmadığı, zorla çalıştırıldığı bir sistem son derece adaletsizdir. Ancak Amerikan kölelik demokrasisi aynı zamanda beyaz, çok etnikli çoğunluğa özgür seçimler, kuvvetler ayrılığı ve kapsamlı katılım hakları sağlıyordu – ki bunlar faşist bir toplumda düşünülemez unsurlardır.


Tanınmış faşizm tarihçisi Robert Paxton, o zamana kadar Trump’ı faşist olarak nitelemeye karşı çıkmıştı. Ancak artık görüşünü değiştirdiğini açıkladı. Bu konuda geride kalanlardan biriydi; birçok kişi zaten çoktan emin olmuştu. Ham ırkçılık, şiddete göz kırpan destek, solculara ve liberallere duyulan nefret karşısında, özellikle ABD’de Trump’ın yükselişinden bu yana faşizm kavramı sık sık gündeme geliyor. Bu terim tarihi bir ağırlık taşıyor ve çoğu zaman yalnızca ahlaki olarak insanları sarsmak için kullanılıyor. Demek istenen şu: Uyanın! Ama bu tam olarak ne anlama geliyor?

Neredeyse tam 100 yıl önce, faşizm ilk kez İtalya’da iktidara geldi. Mussolini, yerel paramiliter Squadristi (Kara Gömlekliler) ve Fasci di Combattimento örgütlerinden 300.000 üyeli bir kitle hareketi ve parti yarattı. 50.000 faşistin katıldığı Roma Yürüyüşü ile son derece organize ve disiplinli bu parti iktidarı ele geçirdi.


About Mustafa Aydın

Check Also

Konferans konuşmalarının kısa değerlendirmesi ve PROGRAM

Konferans konuşmalarının kısa politik değerlendirmesi: GÜN: AÇILIŞ – 26 Mart 2026 Kurumsal Mücadele ile Sokak …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com