ENTERNASYONALİST DEVRİMCİ YURTSEVERLİK- M. Taş

Komünistler, sağın vatanseverliği tekeline almasına izin vermemeli. Ulusal aidiyeti tarihte örnekleri görülen projelerden yararlanarak kapsayıcı, devrimci ve enternasyonalist bir politikaya dönüştürebilirler.

Ulusal aidiyetler, Türkiye’de yüz, dünyada ise son iki yüz yıldır siyaseti etkiliyor. Türkiye’nin 20. yüzyıl tarihi milletçilik olmadan anlatılabilir mi? Mustafa Suphi ve 15’lerin hunharca öldürülmeleri, Koçgiri, Ağrı ve Dersim’de Kürt halkının uğradığı insanlık dışı katliamlar, 1915’te Ermenilere karşı işlenen suçlar, 27 Mayıs, 12 Mart ve 12 Eylül’deki devrimcilere verilen mahkûmiyetler, faili meçhul cinayetler, idamlar ve işkenceler. Sağcı iktidarlar yüzyıldır ülkeyi yönetince Türkiye’nin modern ulusal kimliğine gerici milliyetçilik damga vurdu.

Sol, halkçı devrimci bir kimlik politikası geliştiremedi, sınıf mücadelesiyle ulusal aidiyeti tarihi boyunca nasıl ele alacağını tartıştı. Belki de enternasyonalist devrimci yurtsever bir politika geliştirene kadar gelecekte de tartışmaya devam edecek gibi görünüyor.

Ulusal kimlik sorununu Marx ve Engels Komünist Manifestoda proletaryanın mücadelesinin önemli bir unsuru olduğunu yazdılar. Solun “kendisini ulus olarak” tanımlaması gerektiğini söylerken böyle bir politikanın riskli ve ikili bir karakterde olduğunu vurguladılar. Modern ulusal aidiyetin bir yönü padişahlığa, sömürgeci klasik emperyalizme, şeriata ve tarikatlara karşıyken öbür tarafı tek etnisiteye dayanmaktadır.   Sol, ulusal kimliğin ikili özellikler taşıdığını unutarak, en önemli kurumu cumhuriyete “burjuva cumhuriyet” ve kurucu liderine “Burjuva Kemal” derken seküler ve modern kitleden uzaklaşmaktadır. Türkü, Kürdü, Sunisi, Alevisi, işçisi ve burjuvası milyonlarca insan ulusal kimliğini günlük yaşamının her alanında duyabiliyor, AKP’ye karşı duruyor, Cumhuriyetin ilkelerini paylaşıyor. Sol halkın bu gerçeğine sırtını dönemez.

Türkiye’nin yakın tarihinde, liberalizmin egemen olduğu yıllarda, Turgut Özal ve sonrasında, birçok yazar milliyetçi siyasetin son aşamasına girdiğini savundu. On dokuzuncu yüzyılda milliyetçiliğin; küresel ticaretin genişlemesiyle yakında yok olmaya mahkum olduğunu, burjuvazinin “ilerici rolünün” kalmadığını azalan bir fenomen olduğu inancı zaten vardı. Dünya kapitalizminin genişlemesi nedeniyle insanların ulusal kimliğinin (milliyetlerinin) önemini yitirdiği fikri, Marx tarafından paylaşıldı. Bu pozisyon hem on dokuzuncu hem de yirminci yüzyıllarda, döngüsel olarak da olsa, belirli bir popülerliğe sahipti, bir ara ortadan kayboldu, ancak sonraki dönemlerde yeniden ortaya çıktı. Sosyalist Blok’un çöküşü ve çok sayıda ulus devlete bölünmesiyle birlikte, modası geçmiş olduğu düşünülen çeşitli milliyetçi iddialar ve çatışmalar patlak verdi. Ulusal kimlik, aidiyet ve topluluk duygusu arayan insanlar için güvenli bir sığınak olarak yeniden gündeme geldi.

2000’lerin başlarında, küresel kapitalizmin nihayet ulusal aidiyeti ortadan kaldırdığı görüşünü tekrardan yayıldı. Böylece ulusal kimlik sadece siyasi olarak reddedilecek bir şey olarak değil, aynı zamanda önemsiz bir mesele olarak da görülmeye başlandı.

Ancak, son on yılda ulusal egemen aidiyet politik mücadelenin gündemine yeniden oturdu. Bir yandan Devlet Bahçeli, R. T. Erdoğan, Donald Trump, Jair Bolsonaro ve ayrıca Avrupa’daki birçok milliyetçi sağcı partinin seçim başarısı ulusal kimliğin harekete geçirici gücünü daha belirgin hale getirdi. Birleşik Krallık’ta İskoçya’nın bağımsızlığının yükselişi, Kürt özgürlük hareketinin durdurulamayan ilerleyişi ve İspanya’da Katalan’ın bağımsızlığı, Ukrayna ve Rusya’daki milliyetçiliğin radikalleşmesi ulusal kimliğin reflekslerini güçlendirdi.

Elbette ulus devletlerin siyasi gücünün, giderek küreselleşen bir ekonomi ve ulusötesi şirketlerin ve örgütlerin artan gücü tarafından dünyanın birçok yerinde azaldığını yadsıyamayız. Ulusal kimliklerdeki siyasi gerilemeye paralel ulus devletlerin gücünün zayıflaması çoğu zaman milliyetçi duyguların radikalleşerek yayılmasıyla el ele gidiyor. Küreselleşme, göç akımları, refah devletinin neoliberal tasfiyesi, din ve sınıf aidiyeti gibi köklü kolektif kimliklerin gerilemesi ulusal kimliği güçlendirmiş görünüyor. Ulusal kimlik, aidiyet ve topluluk duygusu arayan insanlar için güvenli bir sığınak olarak yeniden ortaya çıktı. Yabancılaşma ve belirsizlik duygularını azaltmak için tutunulması gereken sembolik bir kimlik haline geldi.

Böylece, neoliberal küreselleşme birçok geleneksel kimliği ve toplumsal değeri kökünden söküp atarken, Türkiye’de AKP’nin 22 yıllık iktidarı boyunca yaratılan İslam’i ve milliyetçi tutkalla ulusal topluluk bir kez daha kolektif bir kimlik kaynağı haline geldi ve milliyetçi siyaseti yeniden canlandırdı. Aynı şekilde tüm siyasi ayırımcı ve baskılara rağmen Kürt halkının kimliğine bağlılığı siyasallaşarak arttı.

Bu durumun ışığında Sol, Kürtlerin ve Türklerin ulusal kimliklerinin varlığını basitçe görmezden gelemez. Bu kimlikler, Sol’un faaliyet gösterdiği siyasi ve toplumsal manzaranın ayrılmaz unsurlarıdır ve öngörülebilir bir gelecek için önemleri azalacak gibi görünmemektedir. Bu nedenle, Sol’a ulusal kimliği reddetme çağrıları bir çıkmaz sokaktır ve onu kendi popüler geleneklerinden uzaklaştırma riski taşır.

Sol ve ulus kavramları başlangıçtan beri birbirinden çok uzak değildir. Ünlü İngiliz Marksist tarihçi Eric Hobsbawm, bu iki politik kavramın Fransız Devriminden doğmakla kalmayıp, aynı zamanda bir şekilde eşanlamlı olduğunu öne sürecek kadar ileri gider. Bu nedenle, halkçı ilerici partiler hem “Ulusal Parti” hem de “Sol” olarak tanımlandılar ve aynı zamanda Sol’un siyasi kavramını yarattılar.

Fransız Devrimi örneği bize bu tartışmanın önemli bir unsurunu çağdaş siyasetin kurucu ve kapsayıcı kavramı olarak bilinen “halk” fikrini hatırlatıyor. Solun amacı halkın ilerici hegemonyasını inşa etmek ve sıradan ve emekçi insanların çıkarlarına hitap eden politikalarla aşırı sağcı milliyetçi gericiliği tasfiye etmektir. O zaman halkla duygusal bağları kurmanın tüm yolları denenmelidir.

Tartışmayı solun gündemine taşıyan Jacobo Custodi, Antonio Gramşi’yi hatırlattığı makalesinde, “Tartışmamız açısından, halkı “ulus-halk” dışında politik olarak tasavvur etmenin çok zor olduğunu belirtmek çok önemlidir. Çağdaş toplumların büyük çoğunluğunda, halk büyük ölçüde ulusal topluluğu oluşturur ve halk egemenliğinin savunulması ulus-devletin sınırları içinde gerçekleşir.”

Ayrıca ulus, popüler kimlikleri ve insanlar arasında aidiyet duygusunu şekillendirmede çok önemli olan ritüeller, semboller ve kültürel referanslar üretir. Örnek vermek gerekirse Nazım Hikmet’in, Yaşar Kemal’in, Yılmaz Güney’in ve diğerlerinin yarattığı edebiyat ve sanatsal eserler ulusal topluluğa mal olduğundan solun politik duruşuna geniiş ufuk açar.

Bu düşüncenin bir geçmişi var elbette.  Marx ve Engels’in zafere ulaşmak için proletaryanın “kendisini ulus olarak oluşturması gerektiğini” Komünist Manifesto ‘da zaten yazmışlardı. Bu satırlarda Fransız Devrimi’nin yankılarını duyabiliriz.

Marx’tan Gramşi’ye geçen ulus-halk perspektifinin pratik örneklerini yirminci yüzyıl sol partilerinin tarihinde görmek mümkün. Komünist ve işçi partileri, kendi ülkelerinin geleneklerine, tarihine ve kültürüne derinden kök salmıştı. Bu, sert ya da muhafazakar bir milliyetçilik değil, vatan sevgisi ile Kürt ve Türk halkları ve diğer tüm halklar arasında zorunlu dostluk ihtiyacının bir bileşimidir.

DEM, TİP, EMEP, Sol Parti ve diğerleri “ulusal-halk” kimliği vizyonunu, ırkçı istiklal marşı dahil Türkiye kimliğine enjekte edilen ırkçı elementleri eleyerek, Anadol’unun zengin hümanist mozaiğini içselleştirerek, enternasyonal devrimci yurtsever politikalar geliştirilebilirler.

-Jacobo Custodi, The Left Can’t Cede Patriotism to the Right, Jacobin, 9.09.2024

About Mehmet Tas

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com