Gelin bu soruya hep beraber yanıt arayalım. Ancak, Çin’in emperyalist olup olmadığı hakkında fikir oluşturmadan önce emperyalizm hakkında teorik bilgilerimizi arttırmalıyız. Bu da yetmez. Aynı zamanda sistemin tarihsel aşamalarını yeniden dikkatlice incelemeliyiz. Karşılaşacağımız zorluklardan biri hiç kuşkusuz, tek tek emperyalist devletlerin izlediği politikalarla bir bütün olarak dünya kapitalist sisteminin küresel özelliği arasındaki benzer ve farklı yönlerinin karmaşıklığıdır.
Çin’in emperyalist olup olmadığı sonucuna varmanın sanıldığı kadar kolay olmadığı baştan bilinmeli. Şablonlara takılmadan güncel politika hakkında düşünce geliştiren birçok kişi gibi benim de kesinleşmiş bir cevabım yok. Marksist yazarlar gibi ben de bazen emperyalist, bazen değil ve bazen de gelişmekte olan bir emperyalist ülke olarak görüyorum. Ve bunun uzun bir müddet böyle devam edeceğini düşünüyorum.
Birbirine taban tabana zıt bu düşüncelerin hangi teorik yorumlardan kaynaklandığını kısaca özetleyelim. Çin emperyalisttir diyenler düşüncelerini Lenin’in emperyalizm düşüncesine dayandırıyor. Bunun tersini söyleyen günümüzün Marksistleri emperyalizmin ulaştığı güncel aşamanın verilerini analiz ederek bu sonuca varıyorlar.
Çin’in dış politikasının emperyalist olduğunu ileri sürenler görüşlerini Lenin’in analizindeki şu temel özelliklere dayanıyor; ekonominin belli bir tekelleşme derecesi, sanayi ve banka sermayelerinin kaynaşması, mali sermayenin oluşumu ve sermaye ihracatının düzeyi ve bağımsız tekelci ulus devletlerin varlığı. Bunun gibi başka elementler de eklenebilir. Fakat bu tanım iki dünya savaşından sonra sömürgecilikten kurtulma döneminden itibaren pek çok güncellemeyi gerektiriyor. Ancak Lenin’i başlangıç noktası olarak alırsak, kriterleri Çin’e uygularsak hepsinin şu ya da bu oranda var olduğunu söyleyebiliriz.
Lenin’in bu yaklaşımını yetersiz bulan çağdaş Marksistler, güncel sorunlara doğru cevap bulabilmek amacıyla kurulu küresel sistemi yeniden irdeliyorlar. Emperyalizmi, “bir devletin, birikim sistemi içinde dünya ölçeğinde egemen konumunu korumak amacıyla başka bir devletin ya da başka bir toplumsal formasyonun kullanım değerlerini ya da üretici güçlerini kontrol altına alması” biçiminde tarif ediyorlar. Daha net bir ifadeyle. Zengin devletler ekonomik alanda birikimlerini gerçekleşebilmek için üretim güçlerini politik hegemonya uygulayarak kontrol ediyorlar. Sermaye birikiminin kesintisiz sürdürmek amacıyla ekonomide üretim güçlerinin kontrolü ve politik alanda ise hegemonya paralel yürütülüyor; iki temel paradigma iç içe girmiş durumda. Lenin döneminde emperyalizmi belirleyen sermaye ihracı bu aşamada temel bir unsur olarak görülmez. Dolayısıyla Çin, Rusya ve Brezilya gibi büyük ve güçlü ülkeler de dahil olmak üzere bazı ülkeler küresel hegemonya ve birikim sisteminin dışında tutuluyor.
Bu perspektifle bakıldığında emperyalizm sadece ekonomik değil politik yönlerden de aynı ağırlıkta değerlendiriliyor. Kutuplaşmış birikim sistemi içinde baskın olan ulusal egemenliğe vurgu yapılıyor.
Geçmiş emperyalist dönemlerde de birikim ve tahakküm organik bütünlük oluşturmuştu. O dönemlerde işletilen mekanizmalar: doğrudan sömürgeci işgal ve ilkel birikim, toprak hırsızlığı. Yeni sömürge döneminde, emperyalizm, eşitsiz mübadeleler ve giderek genişleyen mal üretim zincirleri, Pentagon’un askeri gücü, petro-dolarlar, ve militarize olmuş dolarizasyon. Bütün bunlar birikimin ve emperyalist egemenliğin global düzeyde iç içe geçtiğini kanıtlıyor.
Savaşlar, şiddet, insani yıkım ve toprak işgalleri, üretim süreci boyunca doğrudan artı-değer ürettiği anlamına gelmez. Sömürgecilik ya da savaşın kendisi küresel ölçekte birikim sürecine hizmet eder.
Emperyalizme ilişkin geliştirilen bu yeni yorum tekelci sermayeye ve sermaye ihracına odaklanan Lenin’in “katı” ekonomist yaklaşımların üstesinden gelmemiz gerçeğinde yatmaktadır. Kutuplaşmış birikime ve üretici güçlerin kontrolüne odaklanmak, ulusötesi sermaye akışları çağında, hatta periferide bile kapitalizm için yapısal olan sermaye ihracı gibi süreçleri görmemize yardım ediyor.
Yukarıda anlatılanlara bağlı kalarak 21. Yüzyılda emperyalizmin eşitsiz aşırı birikimini ve onun siyasal düzenlemesini birlikte gerçekleştirdiği bir aşamada olduğunu söyleyebiliriz. Bu süreçte herhangi bir devlet eşitsiz birikime katılması ve eşitsiz birikimin siyasi mimarisini desteklemesi durumunda “emperyalist” olduğu sonucuna varabiliriz.
Çin’in gelişimini açıklayabilmek için yaptığımız teorik açıklamalara ayrıca pratikten birkaç örnek vermekte yarar vardır. Çin’in, Afrika, Latin Amerika ve bazı Asya ülkeleri ile kurduğu ekonomik ilişkiler küresel ölçekte kutuplaşmış bir birikime paralel kurulmuş bir sistemle gerçekleştirdiği anlamına gelmiyor mu? Hayır gelmiyor. Çünkü, bu ülkelerle kurduğu ilişkiler İMF ve DB’dan çok farklı ve sayısal anlamda çok küçüktür. Dolayısıyla eski kavramlar artık tarihin yeni yönünü anlamlandırmada yararlı olmuyor.
Yalnızca kavramlar değil geçmiş emperyalist periyotlarda görülen hiçbir mekanizma Çin’in gelişimine etkisi olmamıştır. Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği’nin aksine, Çin’deki ilkel birikimin insan ticareti, kölelik yoluyla yüz milyonlarca insanın zararına değil, içsel olduğunu unutmamak gerek. Çin, kutuplaşmış birikimin kurucu unsurları olan askeri darbeler düzenlemez veya yabancı ülkeleri işgal etmez.
Görüldüğü gibi, Çin’in uluslararası ilişkilerde izlediği politikanın emperyalist olup olmadığı tanımlamak kolay değil. Net bir evet veya hayır cevabı yok; daha ziyade cevap evet ve hayırdır. Çin’i yükselen emperyalist bir ülke, küresel erişime sahip güçlü bir bölgesel güç olarak, küçük ülkelere hükmetme niyeti ve potansiyeli var ancak henüz dünyadaki konumunu sağlamlaştırmış değil.
-Max Ajl, reflexión sobre el imperialismo actual, Rebelion, 26.02.2024
-Frederico Fuente, Es China una potencia imperialisya?, Au Loong-Yu ile görüşme, Rebelion, 15.02.24

Emperyalizm nedir, kökeni nedir?
Etimoloji sözlüğü, İngilizce imperialism teriminin Latince “parō=niyet etmek, hazırlamak” sözcüğünden türediğini yazıyor. Sırayla,
niyet etmek, hazırlamak->buyurmak->imparatorluk->imparatorluğa ait->emperyalizm
………….parō………….->imparō…-> imperium…-> imperiālis-> İng. imperialism
Wikipedia TR’ de şu açıklama var: “Emperyalizm kelimesi Latince “imperium” kelimesinden türetilmiş olup “üstün güç”, “egemenlik” ya da basitçe “hükümranlık” anlamına gelmektedir. İlk olarak 1870’lerde Büyük Britanya’da yaygın bir kullanım kazanmış ve olumsuz anlamda kullanılmıştır.” Demek ki, emperyalizm kavramı Lenin’den çok önce kullanılmaya başlamış. Türkçede “yayılmacılık” terimi önerilmişti. Yapay zekâ araştırması şu sonucu verdi: ”Emperyalizm, bir ülkenin yönetiminin ele geçirilmesi ve ekonomik açıdan sömürülmesini ifade eder.”
Bugünkü durum
Kapitalizm, başlangıcından bugüne çok değişiklik yaşadı. Değişme aşamalarına adlar verildi. Bir aşama adlandırması şöyle: Ticari, endüstriyel, finansal kapitalizm. Başka bir aşama sistemi şöyle: Ticari, merkantalist, serbest rekabetçi, kolonyalist (sömürgeci), emperyalist (yayılmacı), globalist (küresel).
Bir sınıflamaya göre finansal kapitalizm aşamasındayız, öbür sınıflamaya göre küresel kapitalizm aşamasındayız. Kısacası günümüz kapitalizmi, finans kapitalin egemenliğinde küresel kapitalizmdir. Artık eski aşamalardan söz etmeye gerek yok. Ne yazık ki, çoğu Marxist Lenin’in görüşünü kalıplaştırdı ve orada kaldı. Çünkü sözünü dinleyip ezberleyeceği Lenin benzeri yeni bir Marxist otorite yok.
Marxistler “küreselleşme” savına şiddetle karşı çıkıyor, “Hayır! Emperyalizm devam ediyor!” diye bağırıyor. Küreselleşme kavramını kullananların, kapitalizmin özünün değiştiğini, artık sömürmediğini savunduğunu sanıyorlar. Oysa kimse böyle bir görüş ileri sürmüyor. Kapitalizmin küreselleşmesi, onun özünü değiştirmedi, sömürü sürüyor, ama biçim değiştirdi. Dünya ekonomisi bütünleşmiştir, tek tek ülkeler Dünya kapitalist ekonomik yapısının birer parçası, dişlisidir. Eski ve büyük kapitalist devletler, yeni ve küçük kapitalist devletler üzerinde yer alsa da aralarında karşılıklı etkileme vardır.
Bu saptamadan sonra Çin konusunda şunları söyleyebiliriz. Kapitalizmin emperyalizm aşamasını geride bıraktığı ve emperyalist devletin kalmadığı Dünyada, Çin’in emperyalist olduğunu ileri sürmek ya da tartışmak abes oluyor. Komünist Parti’nin iktidarda olduğu, güçlü bir devlet yapısıyla Dünya kapitalist ekonomisinin içinde yer almaktadır. Çin, komünist bir ülke değil, ama tipik kapitalist bir ülke olduğu da ileri sürülemez. Sosyalist (yani geçiş döneminde) ülke denebilir mi? Yoksa yine eski bir terimi kullanırsak kapitalist olmayan yolda mı? Ama emperyalist kesin değil.
Dikkatimi çektiyi için belirtmek istiyorum, yaptığın emperyalizm tanımıyla aslında var olan global sistemin emperyalist olduğunu söylüyorsun. Aşırı sağın yükseldiği, hukukun ve adaletin rafa kaldırıldığı ve bitmeyen bölgesel savaşların süregen hale getirildiği günümüzde global sistemden söz edilemez. Global sistem işbirliğine, barışa ve demokrasiye dayanır, bu da 90 ‘lı yıllarda çok kısa bir dönem uygulanmaya çalışıldı. Şimdiki durum çok farklı. ABD güvenlik konseptini değiştirdi, NATO’ya yeni misyonlar yükledi, Güneyin fakir ülkeleri, Rusya ve Çin düşman ülkeler ilan edildi. Aktardığın tanımda belirttildiği gibi “üstün güç”, “egemenlik” ya da basitçe “hükümranlık” ABD, İMF, NATO ve kuzey zengin ülkeleri tarafından eksizsiz yerine getiriliyor. Sömürgeler dönemiyle günümüz arasında birçok paralellikler mevcut. Şu söylediğinin doğru olmasını çok isterdim;”Eski ve büyük kapitalist devletler, yeni ve küçük kapitalist devletler üzerinde yer alsa da aralarında karşılıklı etkileme vardır.” Nerede Gazze’de mi, Afganistan, Irak, Suriye’de mi? Aslında Ukrayna savaşı tek başına emperyalist tahkkümün işleyiş mekanızmasını gözler önüne seriyor. Ülkeler arasında alt üst ilişkinin zerresi bile yok. Pentagon ve NATO yanına Avrupa’yı alarak ABD imparatorluğunun devamı için insanlığa militarizmi ve savaşı dayatıyor. Alttaki ülkelerin hiç biri çevresel yıkımın ve savaşların durdurulmasında en ufak bir etkisi olmuyor. Bu durum küreselliğin değil tahakkümün nasıl işlediğinin bir aynasıdır. Solun “emperyalizmi” gelişi güzel kullanması politik bir vizyon değil psikolojik bir vaka, her taşın altında emperyalizm aramak yanlıştır. Global sistemin fakir ülkelere dayattığı acımasız ve sürdürülemez borç yükü semaye birikiminin kuzey ülkelere akmasını sağlarken güneyde açlık ve sefalet bırakıyorsa küresellik işlemiyor demektir. Kırk yıldır sürdürülen Borç adaleti hareketinin İMF, DB ve Paris Klubu üzerinde hiç bir etkisi olmadı. Yani alttan gelen taleplere kulağını tıkıyan bir küresel sistem var buna emperyalizm demekten başka ne denebilir ki!
Çin’i hala Sosyalizm Yolunda ilerleyen bir ülke olarak görenler şunu bilmelidir ki, Çin’in sosyalizmle hiç bir ilgi ve alakası yoktur.
Büyük bir nüfusa sahip Çin, nüfus çoğunluğunu sermaye yaparak, çalışanlarını yabancı sermayenin yoğun sömürüsüne sunarak, Sermaye birikimi elde etmiş ve bu sermayeyi teknolojik yeni
yatırımlara dönüştürerek hızla büyümüştür.
Kısaca, Kapitalist Sömürü ilişkileri üzerinden bir büyüme sağlanmıştır.
Tabi salt Çin’in değil, iktidardaki ”ÇKP” nin de Komünist kimliğiyle bir ilgisi yoktur.
O çoktan Sınıf partisi olma hüviyetinden vazgeçmiş, karşı Sınıfı, Burjuvaziyi ortadan kaldırmak gibi bir görevi varken, Komünist Partisi’nin kapılarını, aldığı kongre kararı ile sonuna kadar Burjuvaziye açmıştır.
İşte bu Ç”KP” ne yazık ki Dünyada ki Komünist Partilerce , Komünist olarak görülmekte, Dünya Komünist Partilerinin yılda bir kez toplandığı sözde Enternasyonal Buluşmada yer alabilmektedir.
Bir ülkenin, Sosyalist olup olmadığının göstergesi, o ülkedeki Üretim Biçim ve İlişkilerine ve bu ilişkileri belirleyen Üretim Araçları üzerindeki Özel Mülkiyete bağlıdır.
Bugün Çin’ de, Kapitalist üretim ilişkileri ve buna bağlı olarak da üretim araçları üzerinde kısmen de özel mülkiyet söz konusudur.
“Komünist” Partisi, işçi iktidarının olduğu yalanı ile çalışanlar üzerinde çok yoğun bir sömürü mekanizması kurmuştur.
Üstelik çalışanlar, nasılsa iktidar sizlerin denerek, en ufak bir hak arayışından yoksun bırakılmıştır.
Bu özelliğinden dolayı Çin, dış Sermaye Gurupları için yatırım yapılacak en ideal ülke konumundadır.
Zaten sanayinin yarısından fazlası, yabancı sermayenin elindedir.
Uluslararası Tekeller acımasızca ve vahşice Çin İşçi Sınıfını sömürmektedir.
Tüm bunların yanında, Çin’in bir diğer özelliği de dünyada süregelen Emperyal Bloklar arası paylaşım savaşının taraflarından birinin içerisinde aktif olarak yer almasıdır.
Bilindiği gibi Sermaye İhracı iki yolla, Sanayi Taşımacılığı ve Finans kurumları aracılığıyla gerçekleşir.
Ekonomik olarak ise Çin, Finans kurumları aracılığıyla, ya da Sanayi taşımacılığı ile Sermaye İhracın da bulunmaktadır.
“Çin’in dev bankası ICBC(Industrial and Commercial Bank of China) Tekstilbank’ın yüzde 75,5 hissesini satın almak üzere anlaştı. ICBC aktif büyüklük açısından dünyanın en büyük bankası konumunda.
Bu satın almayla dünyanın en büyük bankası Türkiye bankacılık sektörüne adım atmış oldu.
Satın alma haberinin ardından GSD Holding’in ve Tekstil bank’ın hisseleri işleme kapatıldı.
Tekrar işleme açılmasının ardından GSD Holding’in ve Tekstil bank’ın hisseleri yüzde 8’in üzerinde günlük artış yaşadı.”
Bu haberin önemi ; Çin’in, bankası ICBC aracılığıyla bir başka ülkeye, SERMEYE İHRAÇ etmesidir!
Lenin, Emperyalizm’in 5 temel özelliğini tanımlarken, en önemli özelliğin SERMAYE İHRACI olduğunu söyler.
Çin’in, Afrika kıtasına da el attığının altı kalınca çizilmeli; Kenya, Somali, Sudan, Güney Afrika, Nijerya gibi ülkeleri ABD yetmez bir de ben sömüreyim diyerek, en büyük petrol şirketi
CNPC ile Sudan’ı mesken edinmiş, milyarlarca dolarlık yatırımlar yapmıştır.
Güney Afrika ile birlikte, Nijerya’daki ortak petrol üretimi 200 bin varil civarında olup, Afrika’daki en büyük ticari ortaklıklardan biri olarak Afrikalı burjuvalara, daha fazla avantaj sağlayacak politikalar
izlemektedir.
Afrika , Çin için adeta maden yatağıdır; Afrika’nın 34 ülkesinde ilaç ve tekstil fabrikalarının yanında bu ülkelerde maden ve elektrik üretiminde de büyük yatırımları vardır.
Sömürüde ipi göğüslemek adına bu ülkelere çok uygun şartlarda ,oldukça uzun vadelerde kredi musluklarını sonuna dek açarak sömürüyü katlamakta olup söz konusu ülkelerin
büyük çoğunluğunda da Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmaları ile vergiden kendi şirketlerini muaf tutmaktadır.
Bu kıtada bine yakın şirketi ve bir milyonu geçmiş Çin’li işçi bulunmaktadır.
İlaveten; Sudan, Zimbabve, Nijerya, Kongo ile de askeri iş birliği bulunmakta olup çatışmaların sürdüğü bölgelere ciddi silah satışları yaparken sadece ekonomik değil, askeri anlamda da yöntemler
uygulamaktadır Batı ile olan sömürme yarışında .
Tüm bu olanlar, artık birilerinin gözlerinin açılmasını, daldıkları kış uykusundan uyanmalarını gerektirir.
Çin’in iç ve dış güncel ekonomik politikaları hakkında düşüncelerimi ayrı bir yazıda anlatmaya çalıştım.Sen de biliyorsun ki görüşlerimiz birbirinden çok farklı, tartışarak bir fikir üretebileceğimizi düşünmüyorum. Çin progmatik politikalar üreten, yanlışlıklarından dersler çıkaran bir ülke. Bu nedenle hemen onun emperyalist olduğunu söylemek kapalı gözlerle fili tarif etmeye benzer. Şimdilik burada noktalayalım, bir dahaki sefere görüşlerimizi birbirimize aktarırız.