9 ve 10 Aralık’ta ABD devlet başkanı Joe Biden’ın inisiyatifiyle sanal ortamda yapılacak olan “Demokrasi Zirvesi’ne” Çin davet edilmedi. Bunun üzerine 4 Aralık’ta Pekin, devlet konseyi adına “Çin: İşleyen Demokrasi” başlıklı bir beyaz kitap yayımladı.
Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Enformasyon Ofisinin yayımladığı belge otuz sayfadan oluşuyor. Beş başlık altında “Çin’e özgü demokrasinin” teorik çerçevesi ve pratik işleyişi detaylandırılıyor. Tarihsel belge niteliğindeki çalışma, Çin komünist partisinin geliştirdiği “halk demokrasisi” ile ABD’nin “liberal demokrasisi” karşılaştırılıyor.
Amerikan demokrasisinin temelini oluşturan temsil kurumlarının yozlaşmasının, paranın ve ekonomik gücün yegane belirleyici olduğu bir sistem yarattığına dikkat çekilen raporda, yerleşik çıkarları temsil eden siyasi partilerin küçük bir azınlığın çoğunluğa hükmetmesi sonucunu doğurduğu belirtiliyor.
Dünyadaki demokrasi tartışmalarına yeni bir sayfa açacağına inandığımız için belgeyi kısaltarak yayımlıyoruz. Önce önsözle başlayalım.
ÖNSÜZ
Çin Komünist Partisi (ÇKP) kurulduğu 1921 yılından bu yana geçen yüz yıl boyunca, Çin’de halk demokrasisini gerçekleştirmede insanlara önderlik etti. Çin halkı artık kendi geleceğini, toplumun ve ülkenin geleceğini gerçekten elinde tutuyor.
Ülkenin efendisi olan halk, halk demokrasisinin özüdür. 2012’deki 18. ÇKP Ulusal Kongresi’nden bu yana, parti, halk demokrasisini anahtar bir kavram olarak geliştirdi ve demokratik değerleri kurumlara ve somut değerlere dönüştürmek için yoğun çaba gösterdi.
Halk demokrasisinin temel işlevleri arasında; süreç odaklı demokrasiyi sonuç alıcı demokrasiyle, prosedürel demokrasiyi ekonomik demokrasiyle, doğrudan demokrasiyi temsili demokrasiyle ve halk demokrasisini devletin iradesiyle bütünleştirmesidir. O aynı zamanda, demokratik sürecin tüm yönlerini ve toplumun çeşitli kesimlerini kapsayan bir sosyalist demokrasi modelidir. Toplumu harekete geçiren gerçek bir demokrasidir.
Demokrasi, sürekli gelişen somut bir olgudur. Kökleri tarih, kültür ve geleneğe dayalıdır, zaman içinde farklı biçimler alır ve halkların değerlerine ve yeniliklere bağlı olarak ve onların özgür iradeleriyle yürüdükleri yolda gelişir.
Bir ülkenin siyasi sisteminin demokratik ve verimli olup olmadığını değerlendirmenin en iyi yolu, liderlerin sorumlulukları düzenli ve hukuka uygun olup olmadığını, tüm insanların devlet ve sosyal işleri, ekonomik ve kültürel taahhütlerini yasalara uygun olarak yönetip yönetemediğini gözlemlemektir. Yasal hükümler, halkın gereksinimlerini engelsiz bir şekilde ifade edip edemediği, tüm sektörlerin ülkenin siyasi işlerine etkin bir şekilde katılıp katılmadığı, ulusal karar almanın rasyonel ve demokratik bir şekilde yürütülüp yürütülmediği, her alanda yüksek vasıflı kişilerin adil rekabet yoluyla ulusal liderlik ve idari sistemlerin parçası olup olmadığı, iktidar partisinin devlet işlerinden sorumlu olup olmadığına bakarak değerlendirme yapmaktır. Anayasa ve kanunlar ile yetki kullanımının etkin bir sınırlama ve denetim altında tutulup tutulamadığıdır.
Demokrasi dekoratif bir süs değil, halkı ilgilendiren meseleleri ele almanın bir aracıdır. Bir ülkenin demokratik olup olmadığı, halkının gerçekten ülkenin efendisi olup olmadığına bağlıdır; halkın oy kullanma hakkına ve daha da önemlisi geniş katılım hakkına sahip olup olmadığı; seçimlerde yapılacakların anlatılıp anlatılmadığı ve daha da önemlisi bu vaatlerin ne kadarının seçimlerden sonra yerine getirildiğini; devlet sistemleri ve yasalarında belirlenmiş siyasi prosedürler ve kurallar olup olmadığı ve bu sistem ve yasaların gerçekten uygulanıp uygulanmadığı; yetki kullanımına ilişkin kural ve prosedürlerin demokratik olup olmadığı ve yetki kullanımının gerçekten kamu denetimine ve kontrollerine tabi olup olmadığıdır.
Demokrasi, birkaç ulusun ayrıcalığı değil, her ülke insanın hakkıdır. Bir ülkenin demokratik olup olmadığı, bir avuç yabancı tarafından değil, halkı tarafından yargılanmalıdır. Bir ülkenin demokratik olup olmadığı, kendi kendini atayan birkaç yargıç tarafından keyfi olarak kararlaştırılmamalı, uluslararası toplum tarafından kabul edilmelidir. Sabit bir demokrasi modeli yoktur; birçok biçimde kendini gösterir. Dünyadaki sayısız siyasi sistemi tek bir kıstasla değerlendirmek ve farklı siyasi yapıları tek renk olarak incelemek başlı başına demokratik değildir.
Dünyada var olan türden demokrasiler çeşitli biçimlerde gelişiyor. Çin’in demokrasisi, medeniyetler bahçesinde diğer ülkelerin demokrasileriyle birlikte değişime uğruyor. Çin, işbirliği ve karşılıklı öğrenme yoluyla deneyimlerini ve gücünü kullanarak küresel siyasi ilerlemeye katkıda bulunmaya hazırdır.

Çin’de demokrasi işlevi ve işlerliği konusunda “teyide muhtaç da olsa” önemli sayılacak bilgilerim var.
Öncelikle demokrasi “komünist parti içinde” etkin bir şekilde işliyor…
Karabet ilişkileri ve/veya çıkar ilişkileri ORTAYA ÇIKTIĞI anda çok ağır cezalandırılıyor.
Halkın tümü çalışıyor. Demokrasi işyerlerinde ve birbirini yakın tanıyan insanlar/çalışanlar kendi içlerinden seçim yapıyorlar.
Fabrika/üretim merkezi bu seçilenler tarafından yönetiliyor.
Seçilenlerin çoğunluğu zaten iyi teknik eğitim ve çalışkanlık yanında parti eğitiminden de geçmiş komünistler oluyor.
Seçilen parti üyesi değilse “üyeliği çok zor olan” ÇKP’ye davet alıyor..
İş yeri yönetim komiteleri sektör bazında ayrı; eyalet bazında ayrı toplanıyorlar ve hem il hem eyalet hem merkezi parlamentoya temsilci seçiyor.
Bu seçimler süreli değil, iş yerlerinde görevden alınan diğer komite ve parlamentolardan da düşüyor..
Her komitede zaman ölçütü olmaksızın görevden alınan ve/veya seçilemeyenin temsil görevi sona eriyor…
Rüşvet ve şahsi çıkar gözetmek çok ağır suç ve idama kadar giden cezası var…
ÇKP yine işyeri/il/sektör/ülke bazında ayrıca zaman sınırı olmaksızın toplanıyor ve o iş yerini ve komiteleri denetliyor..
*****