Halep’in kadim Kürt mahalleleri Şêxmeqsûd (Şeyh Maksud) ve Eşrefiyê, uzun yıllardır yalnızca birer yerleşim alanı değil; Suriye’de Kürt varlığının, birlikte yaşamın ve demokratik gelecek arayışının sembolleridir. Yoğun iç göçle birlikte nüfusları 200 bine yaklaşan bu mahallelerde, henüz Rojava adıyla bilinen bir bölgesel yapı oluşmadan önce YPG denetim sağlamıştı.
2012’de muhalif güçler Halep’i Esad rejiminin kontrolünden çıkarırken, Kürt mahalleleri de fiilen kendi kendini yöneten bir statü kazandı.
Geçici Anlaşmalar, Kalıcı Çatışmalar
Esad rejiminin 2024 sonunda devrilmesinin ardından, mahallelerin statüsü geçici Şam yönetimi ile SDG’ye bağlı yerel meclisler arasında 1 Nisan 2025’te imzalanan anlaşmayla belirlendi. Buna göre SDG’ye bağlı askeri güçler çekilecek, ancak yerel sivil yönetimler varlığını sürdürecekti.
Ne var ki 10 Mart Mutabakatı hayata geçirilmediği sürece, Halep’te iki silahlı gücün fiilen bulunması gerilimi düşürmedi. Nitekim her SDG–Şam görüşmesi sonrasında kentte çatışmalar patlak verdi. Şam’da sonuçsuz kalan müzakerelerin hemen ardından, Paris’te ABD arabuluculuğunda İsrail–Suriye görüşmeleri yapılırken Halep’te yeniden silahlar konuştu.
Bu süreçte mahalleler ağır bir abluka altına alındı; yaklaşık 170 bin Kürt ve Arap sivil Afrin, Azez ve Halep’in farklı bölgelerine göç etmek zorunda bırakıldı.
Katliam ve Etnik Temizlik Politikası
Şêxmeqsûd ve Eşrefiyê’ye giren, Şara liderliğindeki geçici Şam yönetimine bağlı, büyük ölçüde yabancı paralı unsurlardan oluşan güçler açık bir katliam gerçekleştirdi. Bu saldırılar sırasında Mazlum Abdi ve İlham Ahmed’in yoğun diplomatik girişimleri sonuçsuz kaldı. Ardından geçici Şam yönetimi, bizzat kendi güçlerinin yarattığı bu vahşeti gerekçe göstererek 10 Mart anlaşmasını uygulamaktan kaçınmaya başladı.
Şam’ı ele geçiren HTŞ, kendisi gibi düşünmeyen halklara ve inançlara yönelik üçüncü büyük saldırısını gerçekleştirmiş oldu. Önce Suriye’nin batısındaki Alevi yerleşimleri hedef alındı, ardından Dürzi bölgeleri. Halep’te Kürtler, kimliklerini ve Suriye’nin demokratik geleceğinde yer alma iradelerini savunduklarında ise karşılarında Türkiye’nin desteklediği gayrimeşru bir askeri güç buldular.
Bu tablo, Şara liderliğindeki geçici Şam yönetiminin 19. ve 20. yüzyılın tek ulus, tek dil, tek inanç esasına dayalı ulus-devlet modelini Suriye’ye dayattığını açıkça ortaya koymaktadır.
Bölgesel Pazarlıklar ve Türkiye’nin Rolü
Türkiye, son dönemde İsrail ile yaşadığı çelişkileri yumuşatma arayışına girmiş; bu amaçla ABD’yi devreye sokmuştur. Bu süreçte Filistin davası ve HAMAS fiilen pazarlık konusu yapılmış, HAMAS’ın silahsızlandırılması ve Gazze yönetiminden tasfiyesi yönünde baskılar artmıştır. Bunun karşılığında ise Ankara’nın, Suriye Kürtlerine yönelik askeri operasyonlar için ABD’den fiili onay aldığı görülmektedir.
Dikkat çekicidir: İsrail ve Suriye’nin Paris’te görüştüğü ve kısmi uzlaşıya vardıklarını açıkladıkları gün, Halep’te Şêxmeqsûd ve Eşrefiyê’ye yönelik kuşatma ve saldırılar başlatılmıştır. Bu saldırının ABD onayı dışında gerçekleşmesi neredeyse olanaksızdır.
Hedef: Kürtsüzleştirme
Halep’e yönelik bu saldırı, BAAS rejiminin düşüşünden sonra Fırat’ın batısında izlenen Kürtsüzleştirme politikasının devamıdır. Daha önce Tel Rıfat ve Şehba’da uygulanan bu strateji, bugün açık bir etnik temizlik karakteri kazanmıştır. Amaç yalnızca Halep değil; Kürtlerin direncini kırarak diğer bölgelere yönelik saldırıların zeminini hazırlamaktır.
Türkiye’deki ana akım medya ise bu süreçte Rojava’nın yeni Şam yönetimine “entegrasyonu” –yani fiilen tabi kılınması– gerektiğini savunmaktadır. Oysa Kemal Burkay’ın da belirttiği gibi, SDG ve Kürt siyasi aktörleri Suriye’yi bölmeyi değil; tüm halkların haklarının tanındığı ademi merkeziyetçi bir yapıyı savunmaktadır.
Ulus-Devlet Krizi ve Tarihsel Perspektif
Türkiye’deki otoriter rejim, Suriye’de Kürtlerin özerk ya da federal bir statü kazanmasından tedirgindir. “Barış ve kardeşlik” söylemi altında yürütülen kampanyaların gerçek amacı, Kürtlerin hiçbir hak talep etmemesini dayatmak; yani gönüllü boyun eğiştir.
Oysa bu milli devlet modeli, tarihsel olarak iflas etmiştir. Marksist tarihçi Eric Hobsbawm’un da vurguladığı gibi, ulus-devletlerin ilerici rolü 20. yüzyılın başında doruğa ulaşmış, ardından gerilemiştir. Türkiye bu tarihsel momenti kaçırmıştır.
Cumhuriyet’in sanayileşme hamlelerine rağmen, toprak reformunun yapılmaması ve Kürtlerin, Alevilerin ve diğer azınlıkların bastırılması, ulus-devletin gerici yüzünü belirginleştirmiştir. Tek millet ideolojisi, ne gerçek bir birlik ne de kalıcı bir özgürlük üretebilmiştir.
Çözümün Yönü: Demokratik Çoğulluk
Türkiye’de geçen yıl başlayan çözüm süreci, bu tarihsel çelişkiyi ilerici bir yönde çözme potansiyeli taşıyordu. Özellikle Abdullah Öcalan’ın çağrısının ardından gelişen “terörsüz Türkiye” ve DEM Parti’nin “barış ve demokratik toplum” perspektifi, Kürtlerin dil ve kültür haklarına yönelik gerçekçi reformların önünü açabilecek niteliktedir.
Bu reformlar hayata geçirilmeden Suriye Kürtleri üzerinde kurulacak her baskı, ayrılıkçılığı ve şiddeti büyütecektir. Türkiye’nin mevcut siyasal modeli Suriye’ye barış ihraç edemez.
—
Suriye’nin barışçı ve birleşik geleceği; Kürt, Alevi, Dürzi ve Sünni toplulukların dil, inanç ve kültürel haklarını güvence altına alan, demokratik, özerk ya da federal bölgelerden oluşan bir yapıyla mümkündür. Halep’teki direniş, yalnızca bir mahallenin değil; Suriye’nin çoğulcu geleceğinin savunusudur.
