Suriye’nin batı kıyı şeridindeki Alevi soykırımından yaklaşık on gün önce Şam’da 25 Şubat’ta düzenlenen Ulusal Diyalog Konferansında Suriye’nin katil geçici başkanı Ahmed el-Şaraa, konuşmasında Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) yönetiminin iktidarını pekiştirmesi ve Suriye devletini yeniden yapılandırması acil bir görev olduğunu belirtmişti.
Cihatçı El-Şaraa, konuşmasının önemli bölümünü Suriye sınırlarının “bölünemez” olduğunu ve “silahların devletin elinde kalması gerektiğine ayırdı. Ona göre geçici yönetim, adem-i merkeziyetçiliği (federasyon ve benzeri yapılanmalar) reddediyor ve bunu bölünmeyle eşdeğer tutarak” suç sayıyor. Ayrıca, askeri yapıların bloklar halinde gelecekteki Suriye ordusuna entegre edilmesini kabul etmiyor, bunun yerine bu yapıların tamamen dağıtılıp Selefi-cihatçı ideolojiye dayalı bir orduya katılmalarını hedeflediklerini vurgulamıştı. Böylesi bir gelişmenin gerçekleşmesi durumunda başta Kürtler olmak üzere, Aleviler, Hristiyan ve Dürziler karşı tepki gösterecekleri çok açık.
Soykırımda dökülen kanlar henüz kurumadan Suriye Demokratik Güçleri (SDG) Genel Komutanı Mazlum Abdi ile El Şaraa arasında imzalanan anlaşmanın ilk maddesinde, “Tüm Suriyelilerin dini ve etnik kökenlerine bakılmaksızın siyasi sürece ve tüm devlet kurumlarına yetki ve sorumluluk temelinde temsil ve katılım haklarının garanti altına” alınacağı yazılı. Selefi faşist HTŞ yönetime el koymasından bugüne gösterdiği performanslarının tamamı bu madde ile çelişiyor. Nedenlerini açıklayayım.
El-Şaraa ve HTŞ’deki ortakları daha iktidara gelmeden tüm güç odaklarını kontrol ettikleri merkezi bir devlet inşa etmeyi amaçladıklarını pratikleriyle gösterdiler. Çoğulculuğa, farklılıklara ve iç savaşın gerçekleriyle hiç bağdaşmayan bir süreçten geçtiler. Kurulan kabinenin tamamı onlarca, yüzlerce cinayetten sorumlu Selefi cihatçılardan oluşması tek adama dayalı totaliter faşist bir rejimi hedeflemekte olduklarını kanıtlamaya yetiyor.
HTŞ’nin tasarladığı ulus devlet modeli sınıf ve kimlikleri yok sayıyor. Yerel meseleleri yönetecek idari yapıların bulunmadığı, karar mekanizmalarının tamamen merkezde toplandığı, farklı toplulukların çıkarlarının göz ardı edildiği totaliter bir yapıdır. Belirtilen anlaşmanın hiçbir maddesinde bu selefi faşist yapıyı ne yapacakları açıklanmıyor.
El-Şaraa, iç savaş öncesi Suriye modeline geri dönmeyi hedefliyor; burada kendisi “ebedi başkan”, Emir olacak ve örgütü de devletle bütünleşmiş tek lider partisi rolünü üstlenecektir. Bu merkeziyetçi tarikatçı yönetim, yasal ve anayasal olarak muhalif görüşleri tamamen dışlayarak Şeriatı hedefleyecek. Demokrasiden laiklikten ve cumhuriyet ilkelerinden uzak modernist olmayan çağdışı örgütlenme modelinde “devlet başkanı, parti ve güvenlik teşkilatlarıyla birlikte herhangi bir hukuki veya parlamenter denetime tabi olmadan, tamamen bağımsız bir şekilde hareket edecektir.” Kürt Araştırma Merkezi bu saptamasını Kürt liderler ciddiye bile almamaktadırlar.
HTŞ, Türkiye’de Erdoğan’ın yaptığı gibi devlet yapısının tamamen başkanın kontrolünde olacağını ve yerel yöneticileri atayarak halkın günlük yaşamını ve geleceğini belirleyeceğini düşünmektedir. Bu yöneticiler aracılığıyla, vatandaşların kaderi tek bir kişinin iradesine bağlı olacak, muhalifler bertaraf edilecek. Türkiye’de iflas etmiş cumhurbaşkanlığı sistemini Suriye’nin faklı gerçeğine uygulamaya kalkışmak bir trajedi. Ayrıca yıktıkları, Esad’ın BAAS rejiminin çok gerisine düşüyor.
Faşist El-Şaraa, Kürt halkının taleplerini kabul ettiğini iddia ediyor ancak Süveyda halkı tarafından da yinelenen ve Alevi topluluğun yüksek sesle dile getirdiği birleşik Suriye hedefinden çok uzakta tam şeriatçı bir devlet örgütlenmesini hızla inşa ediyor.
Ademi-i merkeziyetçilik sistemini savunanlara yönelik suçlamalar ve ihanet ithamları aralıksız sürdürülüyor. Suriye’de kurulmakta olan merkeziyetçi rejim, Türkiye’nin yayılmacı politikalarıyla uyumlu görünmektedir. Erdoğan ulusal güvenlik çıkarları kılıfı altında Osmanlı yayılmacılığını körüklüyor, Suriye’nin siyasi haritasını şekillendiriyor.
PKK’nin Türkiye’de silah bırakma olayı ile Suriye’deki SDG’nin silah bırakması birbiriyle karıştırılıyor. Farklı koşulların dayattığı sorunlar farklı çözümler gerektirir. Kaldı ki, HTŞ’nin kendi gruplarını “düzenli ulusal ordu” olarak tanımlaması bir aldatmaca. Bu nedenle, Kürt askeri güçlerini dağıtarak HTŞ’nin/Devlet Ordusu’nun bünyesine katmayı amaçlayan anlaşma Kürtler için bir tuzak.
HTŞ yönetiminin federasyonu reddetmesi, siyasi hayatı ve özgürlükleri yok etmesi ve Suriyeli askeri güçlerin bağımsız olarak katılımına izin vermemesi, baskıcı ve dışlayıcı bir sistem kurma niyetini göstermektedir. Bu durum, merkezî hükümete güvenmeyen toplulukların dış destek arayışlarını artırarak, yerel kazanımlarını koruma çabalarını hızlandırmaktadır.
Suriyeliler arasında, HTŞ ve liderliğine boyun eğmeyenlerin sürgün edileceği, yok olacağı veya iradelerini kaybedeceği yönündeki endişeler artmaktadır. Politikasına karşı çıkan her iradeyi bastırmaya ve ülkeyi kendi ideolojisine göre şekillendirmeye çalışırken Kürtlerin bu çağdışı güçlerle anlaşmaya varmaları kabul edilemez. Cumhuriyet, modernizm, laiklik ve demokrasi gibi Rojava’da kazanılan tüm değerlerden uzaklaşmak anlamına gelir. Kürtler tarihsel bir yol ayırımındadır.
-Tariq Hemo, Yeni Suriye Krizi Derinleştiriyor: Merkezî Bir Devlet ve İdeolojik Bir Ordu, Kürt Araştırma Merkezi, 9 Mart 2025
