Batı ile yakınlaşma, komşulardan uzaklaşma
Raporda, Türkiye’nin Rusya ve İran ile ilişkilerinde ayrışma öngörülüyor.
United Word- TÜRKİYE, 5, 2025
Türkiye’de hükümete yakın bir düşünce kuruluşu olarak bilinen Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı (SETA), Türkiye’nin 2025 yılındaki dış politikasına ilişkin öngörülerini açıkladı.
“SETA Güvenlik Radarı: 2025’te Türkiye’nin Jeopolitik Ortamı” başlıklı raporda, yeni yılda Türkiye’nin jeopolitik ortamında küresel gelişmelerin nasıl olacağına dair değerlendirmelere yer verildi. ABD, NATO, Avrupa Birliği (AB), Rusya, İran, Suriye, İsrail-Filistin, Güney Kafkasya, Afrika ve Balkanlar’daki gelişmelerin Türkiye için yaratacağı “fırsat ve riskler” analiz edildi.
2025 yılında Türkiye’nin Rusya ve İran ile ilişkilerinde ayrışma yaşanacağı savunulan raporda, ABD/NATO ve AB ile ilişkilerde stratejik ilerleme kaydedileceği belirtildi.
Raporda Kıbrıs, Doğu Akdeniz, Ege Denizi ve Yunanistan’a ilişkin herhangi bir değerlendirmeye yer verilmemesi dikkat çekti.
Raporda şu noktalara dikkat çekildi:
‘Rusya’nın tehditlerine karşı caydırıcılık’
“2025 yılında Türkiye’nin Rusya ile ilişkileri, stratejik işbirliği ile dolaylı sınırlamayı dengeleyen iki yönlü bir yaklaşımla şekillenecektir. Ekonomi ve enerji ilişkileri ikili gündemin merkezinde yer alırken, Türkiye’nin jeopolitik öncelikleri ve NATO taahhütleri, Moskova ile temkinli ve pragmatik bir etkileşimi zorunlu kılmaktadır.
“Türkiye’nin muhalif güçlere verdiği destek ve PKK/YPG unsurlarına karşı mücadelesi, devam eden diplomatik koordinasyona rağmen Moskova ile stratejik farklılıklarının bir göstergesidir.
‘Türkiye, NATO’nun köşe taşıdır’
“Türkiye, NATO’nun güneydoğu kanadının köşe taşı olmaya devam ediyor, Rusya’dan gelen tehditleri caydırmada ve Orta Doğu’yu istikrara kavuşturmada hayati bir rol oynuyor.
“Türkiye, Karadeniz’de siber tehditler, iklimle ilgili güvenlik riskleri ve deniz güvenliği gibi ortaya çıkan zorluklara uyum konusunda NATO’yu aktif olarak desteklemektedir. Romanya ve Bulgaristan gibi NATO müttefikleriyle birlikte Karadeniz Mayın Karşı Tedbirleri Görev Gücü’nü (MCM BlackSea) kurması, Türkiye’nin bölgesel güvenlik ve kriz yönetimine olan bağlılığını göstermektedir.
‘İsrail’le çatışma çıkabilir’
“Suriye, Türkiye ile İsrail arasında çıkar çatışmalarının ortaya çıkabileceği bir bölgedir.
“Türkiye’nin Suriye’nin toprak bütünlüğüne ve terörle mücadeleye öncelik verdiği bir ortamda, İsrail’in Türkiye’nin Suriye’de istikrar çabalarına meydan okuyacak stratejiler izlemesi nedeniyle bölgesel gerginlikler artabilir.
‘İran’la çatışmalı rekabet’
“Esad rejiminin çöküşü ve İran’ın zayıflayan pozisyonu, Türkiye’ye İran’ın Suriye’deki ve daha geniş bölgedeki nüfuzunu dengelemek için fırsatlar sundu. Ancak İran’ın Suriye’den çekilmesi ve nüfuzunun azalması, İran’ın Suriye’de Türkiye’ye karşı asimetrik unsurları desteklemesine yol açabilir ve bu da Ankara ile Tahran arasında çatışmalı bir rekabeti tetikleyebilir.
“Türkiye, Çin, Fransa ve Rusya gibi küresel güçlerle rekabetin yanı sıra bazı bölgelerde siyasi istikrarsızlık ve terör riski gibi sınamalarla da karşı karşıyadır.
‘Rus alternatiflerine yönelme spekülasyonu’
“2024’te kaydedilen ilerlemeye dayanarak, Türkiye, Hava Kuvvetlerini F-16 ve muhtemelen Eurofighter Typhoon gibi 4,5 nesil savaş uçaklarıyla modernize etmeye devam edecek ve bu da NATO standardı platformları tercih ettiğini ve NATO’ya uyumun öncelikli olduğunu gösteriyor.
“Türkiye, bir yandan NATO’ya olan taahhütlerini sürdürürken, bir yandan da stratejik özerklik arayışlarının yanı sıra Afrika ve Orta Asya ile ortaklıklarını güçlendirme çabaları devam etmektedir.
“Türkiye is rapidly becoming the most important outside power in the south Caucasus.”
‘Eksen kayması suçlaması’
“Ortaya çıkan ‘yeni’ tehditler NATO’yu gelecekteki çatışma ve gerilimlerin gereklerine uyum sağlamak için kendisini dönüştürmeye zorlayacaktır. Türkiye, kötü niyetli kişi ve kurumların ‘eksen kayması’ suçlamalarına rağmen NATO’nun vizyonuna, amaçlarına ve hedeflerine bağlı kalmaya devam edecektir.
“2024’te, geçen yılki konjonktürden farklı olarak, Kremlin’in temel kaygısı, Türkiye’nin Batı’nın Rusya’ya yönelik yaptırımlarına katılma olasılığıdır. Moskova, böyle bir adımın ticaret odaklı işlem seçeneklerini daraltacağına ve Ankara’yı Moskova’dan tamamen uzaklaştıracağına inanıyor. İddia edilen bu endişe, liderler ve bakanlar arasındaki ikili görüşmelere de yansıdı.
Türkiye, Rusya’nın gücünü azaltıyor
“Türkiye’nin attığı adımlar, doğrudan ve kasıtlı olarak Rusya’nın nüfuzunu ve maddi kabiliyetlerini sınırlamayı amaçlamasa da bu göstergelerde önemli bir azalmaya yol açıyor. Dolayısıyla Türkiye’nin Suriye ve bir ölçüde de Ukrayna ile etkileşimi, Moskova’nın nüfuzu üzerinde böyle bir sonuç doğurmuş gibi görünüyor. Yaklaşık 56 milyar dolarlık ekonomik ilişkilere ve aradaki güç asimetrisine rağmen Ankara’nın attığı adımlar, Moskova’nın güç projeksiyonunu daraltıyor.”
Suriye’de bölge ülkelerini dışlama önerisi
“Türkiye’nin 2025’teki stratejik önceliklerinden biri de YPG meselesine odaklanmak olacak. Türkiye’nin YPG sorununun çözümüne yönelik öncelikleri şu şekilde sıralanabilir: YPG’nin silahsızlandırılması, YPG içindeki PKK unsurlarının ayrılması ve YPG içindeki yabancı savaşçıların ayrılması.
“Rusya’nın azalan nüfuzu ve İran’ın zayıflayan pozisyonunun yarattığı bölgesel güç boşluğu, Türkiye’ye yeni bir bölgesel siyaset şekillendirme fırsatı sunuyor.
“Trump yönetimi Netanyahu hükümetini sınırlandıracak adımlar atmazsa, hem bölgenin istikrarını hem de Türkiye’nin ulusal güvenliğini tehdit eden İsrail politikalarına karşı önlem almak 2025’te Ankara’nın temel öncelikleri arasında yer alacak.
“Batı ile İran arasındaki çatışmada üç ana dinamik var: İran’ın nükleer programı, füze programı ve İran destekli milisler.
‘İran’a karşı temkinli ve temkinli dış politika’
“Türkiye temkinli bir dış politika benimsemiştir; İran’ın nükleer programı ve bu program nedeniyle uygulanan yaptırımlar konusunda net bir tutum sergilerken, diğer iki konunun da mümkün olduğunca dışında kalmaya çalışmıştır.
“Baas rejimi Türkiye’den uzaklaştı ve ülkeyi İran’ın askeri ve siyasi manevralarının alanına dönüştürdü.
“Bu milisler zaman zaman Türkiye aleyhine faaliyetlerde de bulundular.
‘İran’ın nükleer programına yönelik tutum değişmeyecek’
“Zengezur Koridoru, Türkiye ve İran’ın iki bölgesel güç olarak karşı karşıya geldiği bir diğer önemli konu olmuştur.
“Türkiye, İran’ın nükleer programı konusunda her zaman net bir tutum sergilemiştir. Buna göre Türkiye, bir yandan İran’ın nükleer programının barışçıl amaçlarla kullanılması gerektiğini vurgularken, diğer yandan da bu konuda İran’a karşı ayrımcılığa karşı çıkmıştır.
“İran, doğal sınırlarının değişeceğine ve Kafkasya ile bağlantısının kesileceğine inandığı için Zengezur Koridoru’na karşı çıkıyor. Öte yandan İran, koridorun İran’ı baypas ederek Türkiye’yi doğrudan Türki Cumhuriyetlere bağlayacak olmasından hoşlanmamaktadır.
“3+3 müzakere formatı gibi platformları çok önemsiyor. Ancak bu tür önerilerin diğer taraflarca kabul edilip edilmeyeceği ise tam bir soru işaretidir.
“Türkiye’nin İran’ın nükleer programı konusundaki tutumu değişmeyecek. Türkiye, askeri müdahalenin sadece barışçıl amaçları olmayan nükleer programlar için bir çözüm olmadığı görüşünü savunmaktadır. Bu tür programlardan kaynaklanan önlemlerin sadece İran’a uygulanmasına da karşıdır. Ayrıca Türkiye, İran’a yönelik yaptırımları onaylamamakta ve askeri müdahalenin çözüm olmadığı görüşünü savunmaktadır.”
“Türkiye, PYD konusunda ABD ile anlaşmaya varabilir”
Raporun Türk-Amerikan ilişkileri bölümünde, Suriye’deki PYD konusunda ABD ile “kabul edilebilir bir uzlaşma” ortamının oluşturulabileceği belirtildi. ABD ile yapılacak “işbirliğine dayalı çözüm” senaryosu ise şu şekilde ifade edildi:
“Bu senaryoda Türkiye ve ABD, PYD konusunda karşılıklı olarak kabul edilebilir bir uzlaşmaya varabilir. Bu durumda ABD, Türkiye’nin güvenlik kaygılarını kabullenerek PYD’ye askeri ve siyasi desteğini sınırlayabilir, Türkiye ise Suriye’nin kuzeydoğusunda büyük çaplı askeri operasyonlardan kaçınabilir. Bunun yerine her iki ülke de bölgenin istikrarını sağlamayı amaçlayan bir çerçeve üzerinde işbirliği yapabilir. Bu yaklaşım bölgenin güvenliğini sağlarken, Türkiye de PYD’nin PKK ile bağlarını kopardığını ilan etmesini kabul ederek PYD’yi yeni dönemde Suriye’nin siyasi yeniden inşasında askeri olmayan bir aktör olarak konumlandırmasına izin verebilir.
“Böyle bir senaryo, Türkiye ile ABD arasındaki işbirliği fırsatlarını çeşitlendirebilir.” Türkiye’nin bölgesel nüfuzu ve ABD’nin istihbarat kabiliyetleri kullanılarak IŞİD ile mücadele kesintisiz devam edebilir ve iki ülke arasındaki güvenlik mekanizmalarının koordinasyonu yoluyla güvenlik riskleri en aza indirilebilir. Bu şekilde işbirliğine dayalı bir yaklaşım, Türk-Amerikan ilişkilerini güçlendirebilir ve Suriye’nin istikrarı ve diğer stratejik konularda daha geniş işbirliğine kapı açabilir.”
“Rusya’ya bağımlılık azaltılmalı”
SETA raporunda, Ankara’nın denge politikasından daha ileri düzeydeki öneriler de yer alıyor. Rusya’ya olan enerji bağımlılığının özgür karar almayı engellediği savunulmaktadır. Raporda, ABD ve NATO’nun Rusya’yı çevrelemek için savaşa sürüklediği Ukrayna, ‘stratejik ortak’ olarak tanımlanıyor:
“Ukrayna, Türkiye için şu dört şeyi ifade ediyor:
- Savunma sanayinde derin işbirliği içinde olduğu stratejik bir müttefik,
- Karadeniz güvenliğinin ve Türkiye’nin deniz komşusunun paydaşı,
- Rusya’ya karşı dengeleyici-sınırlayıcı bir aktör,
- Etnik Türk Tatar nüfusunun vatanı,
“Kiev, Karadeniz’in güvenliği ve Rusya’nın askeri, siyasi ve dini açıdan dengelenmesi açısından da son derece kritik bir konumdadır. Ayrıca Türkiye, Kırım Tatarlarının hak ve refahına büyük önem vermekte ve bu konudaki tutumundan geri adım atma niyetinde değildir.
“NATO üyesi bir ülke olarak Türkiye, Ukrayna’yı yakın askeri ve savunma sanayii bağlarına sahip olduğu stratejik bir ortak olarak görüyor ve bu durum Moskova için bir tehdit oluşturuyor.
“Türkiye’nin Ukrayna’yı Rusya’yı sınırlayan bir aktör olarak algılaması Moskova’da da olumlu karşılanmıyor.
“Uzun vadede tercih edilen sonuç, Rusya’nın doğal kaynaklarına olan bağımlılığı azaltmaktır. Böyle bir durumda Ankara, Moskova karşısında çok daha rahat karar alabilecektir.
“Nükleer silahlar da dahil olmak üzere güç kullanımı, bu senaryoda Ukrayna ve NATO da dahil olmak üzere tüm taraflara karşı misilleme gerektirecek bir eylem olarak kabul edilecektir. Bu durum doğal olarak iki taraf arasında bir çatışmayı mümkün kılmaktadır. Türkiye, NATO üyesi bir ülke olarak bu durumdan etkilenecek ve tarafsız kalmayı tercih etmesine rağmen savaşa taraf olma riskiyle karşı karşıya kalabilecektir.”
