SURİYE’DE HAYALLER VE GERÇEKLER- Hasan Boz
Suriye özelinde, genel olarak Orta Doğu’daki son gelişmeler ve bundan ayrı düşünülmeyecek Kürt sorununun çözümüne ilişkin Türkiye’de başlatılan isimsiz süreci veya “paradigmayı”, her kes durduğu yerden tanımlıyor veya kendisini mutlu edecek şekilde tarif edip yorumluyor.
Abu Muhammed Al-Golani liderliğindeki HŞT’nin hafif silahlar, motosiklet ve yarı açık Toyotalarla, 3-5 bin kişilik çapulcu güruh olarak, bir anlamda piknik yapa yapa Halep’ten Şam’a kadar uzanıp iktidarı alması; başta ABD, İngiltere, İsrail ve (hatta Rusya) Türkiye’nin ortak koordinasyonu ile gerçekleştiği artık genel kabul gören bir gerçek. Bunların Türkiye tarafından yıllarca himaye edilip, silahlandırılıp, eğitildiği bilinse de Türkiye’nin ayrıntılar konusunda ne derece bilgilendirildiği ve bu sürece ne kadar vakıf olduğu biraz tartışma götürür.
Halep kalesine Türk bayrağının çekilmesi, Şam’ın ele geçirilmesi ile Türkiye yetkilileri ve Reisin basın yayın organlarını tarifsiz mutlu edecek görsellikler sergilendiğinde, vilada sopalı stratejistler, Suriye şehirlerine plaka dağıtıyorlardı! Özellikle, ABD fikriyatı ile Kürtler stratejik bir hamle olarak savaşmadan Tel Rıfat ve Menbiç’i terk ettiğinde; sadece Türk medyasının zafer sarhoşluğu değil, bölgeyi en iyi bilen ve yıllardır Ortadoğu’ya ilişkin en aklıselim yorumlar yapan Fehim Taştekin bile mealen, “Kürtler için buraya kadarmış. Yukardan Türkiye destekli Suriye Milli Ordusu, güneyden Deyra Zor ve çevresinde, Arap aşiretlerinin HTŞ’ye ‘bizi SDG’den kurtarın’ diye haber gönderdiği ve orda da Kürtlerin baskı altında olduğunu” söyleyip, uzun olmayan bir gelecekte Kürtlerin kazanımlarını kaybedebileceği kehanetinde bulunuyordu!
Sadece Fehim Taştekin değil, İmralı ile yapılan görüşmelerden, önceden haberdar olduğu anlaşılan Mümtazer Türköne, Tel Rifat ve Menbiç’deki gelişmeler ve daha sonra Türk ordusunun Kobani’yi istila etmek için yaptığı askeri yığınaktan sonra, Kürtlerle Türklerin binlerce yıldır kardeş olduğu söylemlerini bir kenara atıp, SDG’nin yolun sonuna geldiğini anlatmaya başladı!
Yetmedi, saygın bir bilim insanı olan Taner Akçam bile, Tarih ve Toplum’da yer alan bir makalesinde, Suriye’de kazananın İsrail ve Türkiye olduğunu, bu iki ülkenin beraber çalıştığını, Ortadoğu’nun geleceği ve istikrarı için bunun kaçınılmaz ve gerekli olduğunu savunur oldu!
Bütün bu yorumlar, derin bir stratejik akıldan ziyade, sisli havada el yordamıyla önünü seçme çabaları gibi görünüyordu!
Oysa Ortadoğu’da olup bitenler, günübirlik tesadüflerle değil, iyi hesaplanmış, hedefleri olan uzun süreli stratejilerdi.
Elbet de NATO üyesi olan ve hatırı sayılır bir askeri gücü bulunan Türkiye hem batı hem İsrail için önemli bir ülke. Türkiye bu “önemini”, Müslümanlara liderlik yapma hevesi, yeni Osmanlıcık çerçevesinde yayılmacılıkla perçinledikçe yitirmeye başladı.
ABD ile ilişkilerde en büyük kırılma, TBMM’indeki 1 Mart tezkeresi ile yaşanmıştı. Irak’a yapılacak askeri müdahalede, Kuzey Irak’ta açılacak cephe için ABD, askeri üslerin modernizasyonu için aylarca çalışmış, gemiler dolusu askeri birlikler haftalarca Mersin açıklarında denizde bekletilmiş, hayli stresli bir oyalamadan sonra TBMM’den iznin çıkmamıştı, bu, ABD için tam bir hayal kırıklığına yol açmıştı. En büyük kırılma bu olmasına karşın, daha sonra Türk askerlerinin kafasına çuval geçirilmesi, PKK’lilere helikopterlerle silah yardımı yapıldığı iddiası ve benzeri birçok çekişme ve sürtüşmeden sonra ipler daha da geriliyor, aradaki mesafe açılıyordu. Türkiye’nin gerçek veya blöf olarak Rusya ile geliştirdiği ilişkiler, ABD açısından Türkiye’yi “güvenilmez bir ortak” konumuna getiriyordu.
İsrail’le ilişkilerde kırılma anı da meşhur “One minute” çıkışı oldu! Elbet de bu çıkış, Erdoğan’ın sadece ne kadar özgüvenli, güçlü bir lider olduğunu dünya aleme gösterme hevesi değildi. Aynı zamanda ve esas olarak, islam ülkelerinin Müslümanları için, islamın değerlerini savunan bir kahraman olma sayıkı vardı. Geçici de olsa, bunda bir başarı sağlayıp popüler olduğu söylenebilir!
Türkiye’nin, bütün bağımlılık zorunluluklarına karşın, başta ABD olmak üzere batı ve İsrail’le yaşadığı bunalımların temelinde, imparatorluk geçmişinden kaynaklanan istilacı hevesleri yattığını söylemek mümkün. Ahmet Davutoğlu’nun “sadrazam” olduğu dönemlerde formüle ettiği “Stratejik Derinlik”le, Adriyatik’ten Çin Seddi’ne kadar Türklere; Fas’tan Malezya’ya kadar Müslümanlara selam gönderip, dünya liderliği hülyası hep diri tutulup beslendi. Oysa yeni dünya konjonktüründe hem ABD hem İsrail için, İran ve Türkiye gibi imparatorluk geçmişi ve yayılma hevesi olan ülkeler, günün birinde, kendi çıkarlarının onların çıkarlarıyla çakışacağının kaçınılmazlığı düşünülerek “stratejik ortak” olarak görülmüyordu artık! Günümüzde yaşanan sancılar da bunun sancıları.
Bütün bu olgular göz önüne alınmadan yapılacak değerlendirmeler, görüneni tarif etmeye yönelik sığ değerlendirmeler olur.
Suriye özeline tekrar dönersek, iç savaşın başladığı Mart 2011’den günümüze kadar yaşananlar genel hatlarıyla bilindiği için tekrarlamaya gerek yok.
Özellikle 7 Ekim 2023’te Hamas’ın İsrail’e yönelik saldırısıyla, İsrail’in başlattığı Gazze operasyonu, Hamas’ın liderlerinin yok edilmesi ve örgütün perişan edilmesi; sonrasında Lübnan’da başlayan ve Hizbullah’ın hem lider kadrosu hem genel anlamda gücünün dağıtılması; İsrail’in İrana’a yönelik operasyonları ve Suriye’de gücünün sınırlandırılması, bir anlamda Esat’ın sonunun geldiğine işaret ediyordu. Bütün bunlar, yukarda da belirtildiği gibi, ince düşünülmüş bir planın sonuçları gibi görünüyor. El Kaide kökenli Golani liderliğinde HTŞ’ye Şam’ın teslim edilmesi çelişki gibi görülse de burada da ayrı bir hesap olduğu görünüyor. Türkiye, yıllarca yatırım yaptığı bir lider ve örgütün Şam’da iktidar olmasını kendi başarısı gibi gösterip, bunun üzerinden Suriye’nin geleceği için karar verici konumda olduğunu düşünse de sahadaki gerçeklik hiç de öyle olmadığını gösteriyor. Türkiye’nin Suriye’nin geleceği için temel önceliği, Kuzey Doğu Suriye’de Kürtlerin inşa ettiği yapının dağıtılması. Türkiye’nin hayalleriyle sahadaki gerçekliğin birbirine uymadığı nokta da burda başlıyor.
Bilinen şeyleri tekrarlamaya gerek yok. ABD’nin asker sayısını 500’den 2000’e çıkarması ve Kobani’ye son günlerde yapılan sevkiyatlar; Trump’un kabinesini oluştururken, özellikle İsrail’in güvenliğini ve dolayısıyla Kürtlere sıcak baktığı bilinen kişileri görevlendirmesi biliniyor ve bu, her ne kadar kesin olmasa da Trump’ın Suriye’nin geleceğine ilişkin tavrının ne olacağının ip uçlarını veriyor.
Elbet de uluslararası ve bölgesel stratejik hesaplar yapılırken, kişilerin değil, “Devlet Aklı” yürürlükte oluyor.
“Devlet Aklı”nın oluşmasında Tink Tank denilen kuruluşların yaptığı tartışmaların, hazırladığı raporların da büyük etkisi var.
Bu kuruluşlardan bazılarının Türkiye’nin kaybedilmemesine yönelik tavsiyeleri olsa da bunların gücü ve sesi gittikçe azalıyor. Şimdi ezici bir etkinlikle, Ortadoğu’da İsrail’in güvenliği ve Rojava’daki Kürt oluşumunun desteklenmesi düşüncesi hâkim.
ABD’de Ortadoğu ve Türkiye konusunda uzman, Enterprise Institute’ün kıdemli araştırmacılarından Micheal Rubin’in son günlerde yazdığı bir makalede, “Kürtler, ABD’nin Ortağa’daki politikaları için daha merkezi bir konuma geliyor” belirlenmesinden sonra, bu “önemin” gerektirdiği gibi iyi bir koordinasyonun kurulması önerisi; İsrail Savunma Bakanlığı ve Dışişleri Bakanlığının danışmanlarından, Middle East Forum’un yöneticilerinden Gregg Roman’ın lafı çevirmeden, Kürtlerin İsrail’in doğal müttefiki olduğunu ve Türkiye’nin saldırılarına karşı ne pahasına olursa olsun desteklenmeleri gerektiğine vurgu yapması, bu konudaki onlarca makale ve yorumdan sadece bir kaçı.
Tabii Kürtlere destek sadece makale düzeyinde de kalmıyor. İsrail Dışişleri Bakanının açık tavrı; Almanya, Fransa, Hollanda Dışişleri Bakanlarının Kürtler konusundaki tavır ve açıklamaları, Suriye’nin geleceği konusunda etkili olabilecek ülkelerin konsensüsü de buna işaret ediyor.
Ben bu yazıya başladıktan sonra, yeni bir gelişme olarak, Israil Hükümet komitesi Nagel, Türkiye ile olası bir savaşa hazırlanılması gerektiği belirlemesi haber kanallarına düştü!
Suriye’nin geleceğine ilişkin, belki Kürtler için çok iyimser bir senaryo gibi görünebilir. Bilindiği gibi ABD, Kürtlerin bir statü sahibi olarak mevcut Suriye sınırları içinde kalması; SDG’nin Suriye silahlı güçleriyle bir entegrasyona gitmesi gerektiğine yönelik bir tavır içinde görünüyor. Birçok kişi bunu, Türkiye baskısından dolayı yaptığını düşünüyor olabilir. Benim kanaatim öyle ki, ABD ve İsrail, (hatta Suudi Arabistan ve BAE) Şam’daki selefi (Suudi selefilikle çelişkili) yapılanmanın ilerde başa bela olmaması için Kürtler tarafından kuşatılması hesabı yapıyor! Mevcut Suriye sınırları içinde, Kürtleri etkili kılacak ve tatmin edecek bir çözüme ulaşılmaması halinde, ucu ayrılmaya açık bir federasyon kaçınılmaz görünüyor. Çünkü Ortadoğu’da İsrail’in kalıcı güvenliği, Kürtlerle geliştireceği stratejik ortaklıktan geçiyor ve bunu da en açık şekilde belirten ülke İsrail.
