SURİYE’DE EMPERYAL KİBİR VE SONUÇLARI-ÇEVİRİ

Erdoğan’ın oyunu, şimdiye kadar uykuda olan Sünni mezhepçiliği ve neo-Osmanlı emperyalizmini yeniden alevlendirdi. Sonuçları çok olacak ve tüm bölgeye yayılacak.

Suriye’deki gelişmeler göründüğü gibi, “Cumhurbaşkanı Esad düşüşü” ve Selefilerin iktidara gelmesi kadar basit değil.

Bir anlamda, çöküş öngörülebilirdi. Esad’ın son yıllarda Mısır ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden etkilendiği biliniyordu ve bu da onu İran ve Rusya’dan ayrılmaya ve Batı’ya dönmeye teşvik etmişti. Yaklaşık üç-dört yıldır Esad bu önlemin sinyalini veriyor ve uygulamaya koyuyordu. Özellikle İran, Suriye güçleriyle işbirliği yaptığı operasyonel konularda artan engellerle karşı karşıya kaldı. Pozisyon değişikliği İran’a bir mesajdı.

Suriye’nin mali durumu, yıllarca ABD tarafından uygulanan yaptırımlar ve işgal altındaki kuzeydoğu Suriye’de ABD’nin el koyduğu tüm tarım ve enerji gelirlerinin kaybedilmesinden sonra, felaketti. Suriye‘nin ekonomisi nerdeyse yoktu.

Esad’a bu durumdan kurtulmanın tek pratik yolu sunuldu: İsrail ve Washington’a el uzatmak. Ona “normalleşmenin” ve yaptırımların kaldırılmasına yol açabileceği konusunda tavsiyelerde bulundular. Ve Esad, onunla temas halinde olanlara göre, HTŞ işgalinden hemen önce, Washington’a yakın Arap devletlerinin, Suriye’nin Selefi fanatiklerin eline düşeceğine, ülkeyi yönetmeye devam etmesini tercih edeceğine inanıyordu.

Açık olmak gerekirse, Moskova ve Tahran, Esad’ı ordusunun tamamı çok kırılgan, çok düşük maaş aldığı ve devleti etkili bir şekilde savunmayacak kadar yabancı istihbarat servisleri tarafından rüşvet aldığı konusunda uyarmıştı. Esad, Halep’i ele geçirmeyi planlayan İdlib cihatçılarının tehdidi konusunda da defalarca uyarıldı, ancak cumhurbaşkanı uyarıları görmezden gelmekle kalmadı, aynı zamanda reddetti.

Bir kez değil, iki kez, Jolani milislerinin ilerlediği “son günlerde” bile, kendisine çok büyük bir dış askeri güç teklif edildi. Esad reddetti. “Biz güçlüyüz,” dedi. Ancak kısa bir süre sonra, ikinci bir vesileyle, itiraf etti: ” Ordum kaçıyor“.

Esad’ın müttefikleri onu terk etmedi. Duruşunu çok fazla değiştirmişti. Başlıca oyunculardan ikisi (Rusya ve İran) hüsrana uğradı ve Esad rıza göstermedikçe yardım edemediler.

Esad ailesini tanıyan ve Halep’in işgalinden hemen önce bir süre cumhurbaşkanı ile konuşan bir Suriyeli, onu şaşırtıcı derecede iyimser ve sakin buldu, arkadaşına Halep’te Colani’nin tehditleriyle başa çıkmak için yeterli güç (2.500) olduğuna dair güvence verdi ve Cumhurbaşkanı Sisi’nin Suriye’ye yardım etmek için müdahale etmeye istekli olabileceğini ima etti. Mısır, Müslüman Kardeşler ‘in eski laik bir Baas devletinde iktidarı ele geçireceğinden korkuyordu.

Al-Akhbar‘ın editörü İbrahim Al-Amine, Esad’ın benzer bir algısına dikkat çekti:

“Esad, Abu Dabi’nin Amerikalılar ve bazı Avrupalılarla olan sorununu çözebileceğinden çok emin görünüyordu ve direniş güçleriyle ittifaktan ayrılma stratejisini kabul ederse kendisini bekleyen ekonomik cazibeler hakkında çok şey duymuştu. Şam’dan ayrılmadan önceki son saatlere kadar onunla birlikte olan Esad’ın bir yardımcısı, adamın silahlı grupların saldırısını durdurmak için hala önemli bir şey olmasını beklediğini söyledi. “Arap ve uluslararası toplumun” Suriye’nin yönetimini İslamcıların devralmasından ziyade iktidarda kalmasını tercih edeceğine inanıyordu.”

Ancak Colani’nin güçleri Şam’a giden M5 otoyolundayken, Esad’ın ailesi ve üst düzey yetkililer, ayrılışa hazırlanmak ya da yakın arkadaşlarını bu tür beklenmedik durumlar hakkında düşünmeleri konusunda uyarmak için hiçbir çaba sarf etmedi. Esad Moskova’ya gitmek üzere Hmeymin’e giderken bile, arkadaşlarına “çıkmaları” için hiçbir tavsiye mesajı göndermedi.

İkincisi, Esad’ın Moskova’ya sessizce ayrılmasından sonra, Suriye ordusunun geri çekilmesini ve geçişe hazırlanmasını kimin ve ne zaman emrettiğini tam olarak bilmediklerini söyledi.

28 Kasım’da, HTŞ’nin Halep vilayetindeki saldırılarından ve güneye doğru hızla ilerlemesinden bir gün sonra (ve Lübnan’daki ateşkesten bir gün sonra) Esad Moskova’ya kısa bir ziyarette bulundu. Rus yetkililer, cumhurbaşkanının Moskova’daki görüşmelerinin içeriği hakkında hiçbir şey söylemedi ve Esad ailesi, cumhurbaşkanının da Rusya’dan ağzı kapalı olarak döndüğünü iddia etti.

Esad daha sonra 8 Aralıkta Dubai’ye özel bir jet gönderdikten sonra, yine yakın ve aile çevresinden neredeyse hiç kimseye Moskova’ya doğru yola çıktığını söylemeden ayrıldı.

Bu olağandışı tutuma ne sebep oldu? Kimse bilmiyor, ancak aile üyeleri, Beşar Esad’ın, çok bağlı olduğu eşi Asma’nın ciddi hastalığı nedeniyle duygusal olarak şaşkınlık içinde olduğu tahmin ediliyor.

Açıkçası, iki ana faktör; bilinen devletin kırılganlığı ve Esad’ın inkarcı zihniyetine rağmen askeri sonucun hızı yine de sürpriz oldu.

Olayları ne tetikledi? Erdoğan, Esad’dan önce “meşru Suriye muhalefeti” ile müzakere etmesini; ikincisi, Anayasa’da reform yapmasını; ve üçüncüsü, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yüz yüze görüşmesi (Esad’ın sürekli olarak reddettiği bir şey). Üç farklı güç, Esad’a “muhalefet” ile müzakere etmesi için baskı yaptı, ancak bunu yapmadı ve Erdoğan ile görüşmek istemedi (ikisi de birbirinden nefret ediyordu). Bu nedenlerden dolayı hayal kırıklığı yüksekti.

Erdoğan artık tartışmasız bir şekilde “eski Suriye’nin sahibidir” Osmanlı’nın irredantist duygusu kendinden geçmiş durumda ve daha fazla Türk intikamcılığını talep ediyor. Ancak diğerleri, Türkiye’nin laik sakinleri Türk dinci milliyetçiliğinin sergilenmesi konusunda daha az hevesli.

Bununla birlikte, Erdoğan bu yaptıklarından dolayı yakında pişman olması, oldukça olasıdır: evet, Türkiye Suriye’nin yeni toprak sahibi oldu, ancak şimdi olacaklardan “sorumlu” HTŞ’nin bir Türk örgütlenmesi olduğu açıkça ortaya çıktı. Azınlıklar öldürülüyor, acımasız mezhepçi infazlar hızlanıyor ve mezhepçilik daha aşırı hale geliyor. Hala görünürde bir Suriye ekonomisi yok; Benzin rafinerisi için (daha önce İran tarafından tedarik edilen) gelir ve yakıt yok.

Erdoğan’ın yeniden markalaşmış ve Batılılaşmış El Kaide’yi savunması, mezhepçi cinayetlerin her zaman acımasızca gösterdiği gibi dayanıksız hale gelme riskini taşıyor. Colani, takım elbiseli El Kaide imajını heterodoks takipçilerine dayatmayı başarabilecek mi? El-Bağdadi’nin o dönemki (2012-2013) baş yardımcısı Ebu Ali el-Anbari,  Colani’ye şu sert eleştiriyi yaptı:

“Kendine tapan, askerlerini umursamayan, medyada adını duyurmak için kanını feda etmeye istekli kurnaz, iki yüzlü bir adam; Uydu kanallarında adının geçtiğini duyduğunda yanar tutuşur.”

Tahmin edildiği gibi, Erdoğan’ın uyguladığı taktik uzun zamandır uykuda olan Sünni mezhepçiliği ve Osmanlı emperyalizmini yeniden alevlendirdiğidir. Sonuçları çok olacak ve tüm bölgeye yayılacak. Ürdün’deki Kral Abdullah gibi Mısır da zaten endişeli.

Pek çok İsrailli, Direniş Ekseni’nin tedarik hattı yarıya indirildiği için kendilerini Suriye yenilgisinin “kazananları” olarak görüyor. İsrailli güvenlik şefi Ronan Bar, 19 Kasım’da İstanbul’da bir araya geldiklerinde muhtemelen Türk istihbarat şefi İbrahim Kalın’dan, İsrail’in Lübnan’da ateşkes ilan etmesi ve Hizbullah güçlerinin Suriye’ye geçişini engellemesi için beklenen İdlib işgali hakkında bilgi aldı. Bu nedenle İsrail Lübnan ile Suriye arasındaki tüm sınır geçişlerini hemen bombaladı.

Bununla birlikte, İsrailliler yenilenmiş bir Selefi fanatizmin dostları olmadığını ve nihayetinde onlara fayda sağlamayacağını kısa zamanda anlayacaklar.

İran, Rusya ile uzun zamandır beklenen savunma anlaşmasını 17 Ocak 2025 tarihinde imzalayacak.

Rusya, Ukrayna’daki savaşa odaklanacak ve Orta Doğu bataklığından uzak duracak, gerçekleşmekte olan yavaş küresel yeniden yapılanmaya ve Trump’ın zamanı geldiğinde Asya’nın “kalbinin” ve BRICS’in güvenlik çıkarlarını tanımasını ve Rimland (Atlantikçi) güvenlik alanıyla bir sınır üzerinde anlaşmaya varmasını sağlamaya yönelik genel girişime odaklanacak.  Böylece küresel stratejik istikrar ve Avrupa güvenliği konularında işbirliği üzerinde anlaşmaya varılabilir.

ALASTAIR CROOKE, Kriz Gözlemevi (observatorio de la crisis), 2 Ocak, 2025

About Mehmet Tas

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com