Türkiye Kürdistan’ına gitme fırsatım hiç olmadı. Diyarbakır’ı, Mardin’i, Dicle’nin doğusunu, o coğrafyayı gezmedim ama 3000 yıllık Kürt tarihinin önemli duraklarını, çeşitli yazarların tariflerini izleyerek buldum. Yol gösterenlerin anlatımlarını okudum, sorguladım, kendi kendime sorular sordum ve cevaplarını aradım.
İlk uğradığım durakta karşılaştığım Sassânî devletini ve kurucusu Ardeşêrê Babekan’ın isimlerini telaffuz etmede zorlandım, birazcık Kürtçe bilmediğime pişman oldum. İnternet aracılığıyla tarihi kaynaklara ulaştım; Sasanî imparatorluğunu kuranların Zazalar olduğunu ve dinleri Zerdüştlük hakkında bilgi edindim.
Tarih yolculuğumun uzun ve öğrenmem gereken çok şeyin beni beklediğini hatırlayarak yoluma devam ettim. Fars bölgesinde Kürtlerin kurduğu Şebânkâre” devletinin adına orada karşılaştığımda sorular kafamda uçuşmaya başladı. Kürtler İran’i mi? Eğer İran’i iseler o zaman Mazabotomya ve doğu Anadolu’da Bu kadar Kürt nüfusu nereden geldi? Bölgede yoğun araştırmalar yapan Antropoloji ve Arkeolojik uzmanlarının araştırmalarını yorumlayan makaleleri taradım ve notlar aldım.
Her durakta topladığım bilgiler Kürt tarihine olan ilgimi daha da artırdı. Merakla yeni şeyler öğrenme heyecanı sardı, yerimde duramıyordum. Hemen ayaklandım, yeni durağa varmak için yola koyuldum.
Kürt tarihinin parlak ışıklarıyla parlayan, Güeydoğu Anadolu (Silvan, Diyarbakır) coğrafyasına yayılan Mervanî beyliği durağına geldim. Bad (Baz) adında bir yoksul çobanın askeri liderliğinde 100 yıl yaşayan 7 sultanın yönettiği devletin kuruluşu hakkında bilgi edindim.
Kürt tarihinin önemli dönemleriyle karşılaştıkça felsefe okuyan öğrenciler gibi sorularım arttıkça artıyordu. Kürtlerin ilk bağımsız devleti Mervanî beyliği miydi? Acaba, beylik devlet gibi değerlendirilebilir mi?
Kürd medyasında sıkça telaffuz edilen ancak Türk basınında ise yasak olan Kürdistan ilk defa ne zaman ve kim tarafından kullanıldığını birçok kişinin merak ettiğini tahmin ediyorum. Kim, hangi bölgeye Kürdistan adını verildiğini tarih yolculuğuna çıktığım ilk günden beri kafamı kurcalıyordu.
Yolculuk için elimde tuttuğum notlardaki tarih sıralamasına göre yaklaşmakta olduğum durağın Kürdistan durağı olduğunu görüyordum. Yanılmadım. Mervanî Beyliğinin yıkılmasından sonra 12. yüzyılda Kürdlerin yaşadığı bölgeye Selçuklular tarafından “Kürdistan” adı verilmişti.
Kürdistan bugünkü kullanıldığı gibi ayrılığa çatışmalara neden olmamıştı. Tam tersine Selçuklu devleti parçalandığı ve Atabeyliklerin kurulduğu dönemlerde de Müslüman Kürtler Selçuklu Devlet yönetimine katılmış ve iki Müslüman halk İslam kardeşliği çerçevesinde aynı coğrafyada iç içe geçmiş ve birlikte yaşamıştır.
Osmanlılar döneminde bu yakınlaşmanın devam edip etmediğini göreceğiz. Ancak şimdi burada kafamı kurcalayan bir soruyu sormak istiyorum. Acaba Abdullah Öcalan Demokratik Konfederasyon düşüncesini geliştirirken bu tarihsel deneyimden yararlandı mı? Daha detaylı bilgi için Kürt özgürlük hareketi tarihçilerinin eserlerine bakma gereğini duydum.
Ancak, şimdi dinlenme zamanı, ara verip kahvemi yudumlarken Kürtlerin kökenine ilişkin aldığım notları şöyle bir gözden geçireceğim. Siz de okuyun lütfen.
Kürtlerin kökeni üstüne notlarım
-Pers İmparatorluğundan Osmanlının kuruluşuna kadar geçen uzun tarihi süreçte bölgede bitmek bilmeyen savaşlardan dolayı bazı Kürtler dağlara çıkmış bazıları da ovalarda yaşamlarını sürdürmüşler. Dağlardakiler kültürlerini korurken ovadakiler zamanla göç etmiş, gittikleri yerlerde asimile olmuşlardır.
-Geniş coğrafi bölgelere dağılan ve çeşitli aşiretlerden oluşan Kürtlerin kökeni hakkında araştırmalar çok eski tarihlere uzanıyor. İlk defa 700’lü yıllarda İslami kaynaklarda rastlamak mümkün. Kürtler arasında uzun zaman geçiren araştırmacılar farklı bir iddialar dile getirdiler. Onlara göre ‘Aramiler’, ‘Medler’ ve ‘Persler’in ortak ataları olarak Kürtlerden geldiğini Kürdlerin köklerinin Medler olduğunu savunur oldular. Fakat bazı araştırmalarda Kürtlerin Ari kavimlerinden geldikleri, ne Medyalıların ne de Asurilerin torunları olmadıkları belirtilir. (İndipendent Türkçe)
-Cerîr Taberî’nin yazdığına göre İran, Mazabotomya ve doğu Anadola’da kurulan ve 400 yıl yaşayan Sassânî (224-651 ) imparatorluğun kurucusu Ardeşêrê Babekan’ın (h.224-240) “Kürt” olduğu ve ordusunu Kürtlerden oluşturduğunu belirtmektedir (Cemalettin Saylık; 2019). İmparatorluğu Zerdüşt dinine bağlı Zazalar kurmuştur. Arapların bölgeye ulaşmasıyla (639-644) Kürtler Müslümanlığı kabul etmiştir.
-Hatta Kürtler Fars bölgesinde 1057-1290 yılları arasında 240 yıl hüküm sürmüş olan “Şebânkâre” devletini kurmuşlardır.
-Araştırmacıların çoğunun onayladığı görüşe göre, Kürtlerin kökenin İranî olduğu ve Kürt topluluklarının homojen bir yapıdan uzak, dil ve etnik anlamda çok çeşitli oldukları kabul ediliyor.
Selçuklardan önce 990′da kurulan Mervanî Beyliği dönemi de Kürtlerin en parlak dönemleri olarak kabul edilir.
-12. yüzyılda Kürdlerin yaşadığı bölge Selçuklular tarafından “Kürdistan” olarak adlandırılmış. Kürdistan, Orta Doğu’nun kuzey kesiminde, Dicle ve Fırat nehirleri arasında yer almaktadır. Son araştırmalar Kürt kavimlerinin yaşadığı alanların daha geniş olduğu, Afganistan’a kadar uzandığı yazılıyor.
DEVAM EDECEK
