DEMOKRATİK TOPLUMA DAYALI DEMOKRATİK ULUS MODELİNE DAİR ELEŞTİRİLERİN GELİŞTİRİLMİŞ BİR DEĞERLENDİRMESİ- M. Taş

Aşağıdaki eleştirel değerlendirme, Mehmet Alçınkaya’nın “Demokratik Topluma Dayalı Demokratik Ulus Çözümü” metninin kavramsal temellerini, tarih anlayışını ve çözüm modeli önerisini Marksist bir perspektiften analitik biçimde gözden geçirmektedir.

Toplumsal Varlığın Kökeni: Komünalite mi, Sınıfsal Üretim İlişkileri mi?

Metinde “toplumsal varoluşun kökeninin ortak üretim ve dayanışmaya dayalı komünal örgütlenme olduğu” ileri sürülüyor. İnsan toplumlarının erken evrelerinde ortak üretim ve dayanışmanın varlığı kuşkusuz doğrudur; ancak bu durum tarihsel değişimin motorunun komünalite olduğu şeklinde yorumlanamaz.

Marksist gelenek açısından toplumsal evrimi belirleyen temel faktörler: Üretim araçlarının gelişme düzeyi, Bu araçların mülkiyeti, Buna bağlı olarak ortaya çıkan sınıf karşıtlıklarıdır.

Dolayısıyla komünal örgütlenme tarihsel bir başlangıç biçimi olabilir fakat:

Tarihsel değişimin itici gücü hiçbir zaman komünalite olmamıştır. Değişimin motoru, üretimin toplumsal niteliği ile mülkiyetin özel karakteri arasındaki çelişkidir.

Bu nedenle “ortak üretim toplumsal değişimin asli kaynağıdır” iddiası, Marksist üretim ilişkileri teorisiyle uyuşmaz.

Tarihin “Komünalite–Devletli Uygarlık” Çelişkisi Üzerinden Okunması: Kavramsal Sorunlar

Metin, insanlık tarihini “komünalite ile devletli uygarlık arasındaki uzun süreli bir çelişki” olarak okuyor. Ancak bu yaklaşım: Sınıf ilişkilerini tali hâle getiriyor, Devleti ekonomik-toplumsal gerçeklikten koparıyor, Tarihsel materyalizmi kültürel ve normatif bir “komünalite ideali”ne indirgemiş oluyor.

Oysa tarihsel olarak devlet: Artı ürünün ortaya çıkması ve belirli bir sınıf tarafından gasledilmesiyle birlikte doğmuştur. Dolayısıyla devletli uygarlık ile komünalite arasındaki çelişki:  Sınıfsal temellerinden koparıldığında, “erdemli toplum – kötü devlet” karşıtlığına dönüşür ve toplumsal çatışmaların maddi temeli görünmez hâle gelir.

Ayrıca metinde önerilen “demokratik komünler” modeli, pazar ekonomisinin dinamizmi karşısında tarihsel olarak sürdürülemez. Çünkü pazar için üretmeyen komünler, kapitalist pazarı belirleyen üretkenlik ve verimlilik düzeyiyle rekabet edemez. Bu nedenle ya ikincilleşir ya da çöker.

Bu tespit, üretim biçimlerinin tarihsel üstünlüğünü belirleyen temel ölçütün “ahlaki değil, verimlilik ve üretkenlik” olduğunu yeniden hatırlatır.

Toplumsal Süreklilik ve Kürt Halkının Tarihsel Varlığı: Güçlü Bir Analiz

Metindeki güçlü ve yerinde bir tespit yapılıyor. “Toplumlar bulundukları mekânda yalnızca ekonomik değil; kültürel, kimliksel ve siyasal süreklilikler de üretir.” Bu yaklaşım, özellikle Kürt halkının Mezopotamya’daki tarihsel varlığı bağlamında önemini vurgulayan temel etkenler arasında; coğrafya, dil, üretim tarzı, kolektif hafıza, kültürel kodlardır. Bunlar toplumsal kimliğin kurucu unsurlarıdır.

Bu yönüyle metnin bu bölümü, hem yerli halkların kimliksel sürekliliğini doğru biçimde ifade ediyor, hem de Kürt toplumunun tarihsel meşruiyetini sağlam bir zemine oturtuyor.

Demokratik Ulus Modelinin Güçlü Yanı, Çok Kimlikli, Çok Uluslu Bir Çerçeve Sunmasıdır

Metinde yer alan bir diğer alan ise, “Demokratik ulus; merkeziyetçi ve tekçi ulus-devlet anlayışının aksine, kültürel çeşitliliği ve yerel iradeyi esas” almasıdır. Olumlu ve haklı bir değerlendirme olmasının nedeni demokratik ulus düşüncesinin: Etnik çoğulluğu, kültürel çeşitliliği, yerinden yönetimi, çoğulcu siyasal katılımı esas alan bir model sunmaktadır.

Bu yönüyle merkezileşmiş ulus-devletlerin homojenleştirici baskılarına karşı demokratik entegrasyon fikri çağdaş siyaset düşüncesine önemli katkılar sağlar.

Modelin Eksik Halkası: Birey–Toplum Diyalektiği ve Marx’ın “Bağımsız Üreticiler Birliği”

Metnin en sorunlu noktalarından biri, bireyin özgürlüğünün tamamen ihmal edilmesidir. Oysa: Sınıfların ortadan kalktığı komünist toplumun temeli, bireyin tam gelişimi ve özgürce kendini gerçekleştirmesidir. Marx’ın “bağımsız üreticiler birliği” (Association of Free Producers) modelinin başlıca iki amacı vardır. Birincisi devleti ortadan kaldırmak ve ikincisi aynı zamanda çoğunluğun birey üzerindeki baskısını da engellemek.

Bu nedenle:  Demokratik komünler birliği, devleti gereksiz kılabilir; ama bireyin çoğunluk karşısında korunmasını garanti etmez.

Dolayısıyla metinin, Komünleri tarihin motoru olarak gören yaklaşımı bireyin özgürleşmesini ikinci plana atmasıdır. Oysa tarihi değiştiren asıl güç, bireyin özgürlük mücadelesidir. Bu özgürlük mücadelesi sadece devlet karşısında değil aynı zamanda toplumun çoğunluk baskısı karşısında ve ekonomik bağımlılık karşısında bireyin özerkliğini koruyup geliştirmesidir. Demokratik komünler modeli, bireyi toplumsal iradenin mutlak parçası olarak tanımlar; bu ise bireyin özgün konumunu siler.

Tarihi Değiştiren Nedir? Komünler mi, Bireyin Kurtuluş Mücadelesi mi?

Metnin “çözümü demokratik komünlerin birliği” olarak sunması, tarihsel materyalizmin özünü kaçırıyor. Oysa Marksist yöntem açısından durum bunun tam tersi. Tarihi komünler değil, bireyin özgürleşme mücadelesi belirler.  Tarihsel ilerlemenin bilimsel olarak doğrulanmış nedenleri: Üretim güçlerinin gelişimi, sınıf mücadeleleri ve bunlara dayanan toplumsal öznenin, yani tek tek bireylerin, özgürleşme arzusudur.

Dolayısıyla esas mesele şudur: Bireyin tam ve özgür gelişimini güvence altına almayan hiçbir toplumsal model, ister komünler birliği olsun ister başka bir örgütlenme, gerçek bir tarihsel ilerleme yaratmaz. Bu nedenle demokratik komünler modeli, devleti belki aşabilir ama bireyin korunmasını, Özgürleşme potansiyelini, Eşitlik–özgürlük dengesini garanti altına almaz.

—

Bireyciliği Dışlayan Komünal Modelin Sınırı

Metnin temel sorunu, bireysel özgürlüğü kolektif yapının içinde eritmesidir. Tarihin yönü, komünlerin varlığıyla değil: Özgürleşme talebindeki bireyin topluma ve devlete karşı geliştirdiği eleştirel irade ile belirlenir.

Bu perspektiften demokratik ulus modelinin bazı güçlü yönleri olsa da “demokratik komünler birliğini” tarihsel ilerlemenin temel öznesi olarak sunması sonucunda tarihsel materyalizmle uyumsuzdur, birey-toplum çelişkisini çözümsüz bırakır ve özgürlük ve eşitlik arasındaki diyalektiği tek yönlü hâle getirir.

Marksistlere göre gerçek özgürlük: bireyin tam gelişiminin tam ve eksiksiz garantisidir. Dolayısıyla devletin, sınıfların ve çoğunluğun baskısını aynı anda sınırlandıran ve ekonomik bağımlılığı ortadan kaldıran bir toplumsal modelle mümkündür.

Demokratik komünlerin buna katkısı olabilir, ancak tarihi değiştiren temel güç onlar değil, bireyin kendi kaderini özgürce belirleme hakkıdır.

About Mehmet Tas

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com