Türkiye’deki Demokrasi Mücadelesinde Emeğin Rolü/Cevri-Jacobin

Türkiye’deki Demokrasi Mücadelesinde Emeğin Rolü

Yazarlar:
Kavel Alpaslan 
Lara Villalón

İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanması Türkiye’de bir ayı aşkın süredir devam eden protestolara neden oldu. Gösteriler birçok işçi sınıfı Türk’ü bir araya getirdi, ancak aynı zamanda örgütlü emeğin sınırlı gücünü de gösterdi.

Yapacağımız şey şu. 27 ve 28 Mart’ta çalışmayacağız. Hastalık izni alın, bir gün izin alın, şalteri kapatın, bilgisayarınızı kapatın. Yokluğunuzu hissettirin – sesinizi duyurun!” Bu çağrı, Türkiye’de işçileri ve bağımsız sendikaları destekleyen sosyalist bir örgüt olan Umut-Sen’in lideri Başaran Aksu’dan geldi. İlk bakışta bu çağrı, İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun 19 Mart’ta tutuklanmasının ardından yaşanan toplumsal öfke dalgasının ortasında önemsiz bir eylem gibi görünebilir. Protestoların ilk iki haftasında üniversiteler durdu, Recep Tayyip Erdoğan hükümetiyle bağlantılı işletmeler boykot edildi ve bir protesto biçimi olarak harcama yapmayı reddetme günü olan “ekonomik durma” sahnelendi.

Yine de Aksu’nun önerisi, birçok cepheden gelen genel grev çağrılarının artmasıyla yükselen eylem dalgasında bir başka damla.

Aksu, “Genel grev, bu siyasi abluka ve sistemik çatışmanın ötesinde, toplumun yüzde 80’inin gerçek sorunlarını -gelecek beklentilerinin olmaması ve ekonomik güvensizlik- ele almayı amaçlıyor” diyor. “İmamoğlu’nun ötesinde toplumun karşı karşıya olduğu sorunlar üzerine bir tartışma başlatmakla ilgili.”

İmamoğlu’nun partisi, merkez sol Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) – Türkiye’nin parlamentodaki ana muhalefeti – protestoların ilk haftasında İstanbul’un belediye binası önünde kalabalıklar topladı. Orada Kemalist CHP’nin lideri Özgür Özel, “gerektiğinde” hükümete “nefes alacak alan” bırakmamak için genel grev çağrısı yapacağını duyurdu. Ancak uyarı daha ileri gitmedi. “CHP işçi sınıfı mücadelesine olan mesafesini gizlemiyor, kendi çıkarları doğrultusunda hareket ediyor. Özünde, sermayeyi korumak söz konusu olduğunda Erdoğan’ın AKP’sinden [Adalet ve Kalkınma Partisi] temel bir farkı yok,” diyor Sendika.org’dan gazeteci ve analist Ali Ergin Demirhan. “‘Gerektiğinde’ ifadesi işçi sınıfının değil, CHP’nin ihtiyaçlarını yansıtıyor.”

Örgütlenme Adaciklari

Demirhan, 2013 Gezi protestoları sırasında – dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan’a karşı yapılan en büyük gösteriler – sendika konfederasyonlarının genel grev çağrısı yaptığını hatırlatıyor. Ancak Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) ve Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) gibi CHP’ye yakın büyük sendika federasyonlarının itirazları üzerine pek çok işçi greve katılmadı. “Türkiye’de işçi sınıfının büyük bölümü örgütlü değil. Hayatı durma noktasına getiren ve hükümeti geri adım atmaya zorlayan bir genel grev sadece sendika konfederasyonları aracılığıyla gerçekleşemez – bunun için tabandaki işçilere ihtiyaç var” diyor.

Kamu sektörü hariç, Türkiye’de yaklaşık 17 milyon işçi çalışıyor ve bunların sadece yüzde 15’i (toplamda yaklaşık 2,5 milyon) sendikalı. Ancak bu sendikalar, şirketler ve siyasi güç arasındaki yakın bağlar, herhangi bir grev çağrısına şüpheyle yaklaşılmasına yol açıyor.

“Bu tam bir seferberlik olmaz. Örneğin DİSK [ana fraksiyonu CHP’ye yakın olan bir işçi sendikaları konfederasyonu] CHP’li belediyeler dışında böyle bir çağrıya etkili bir şekilde yanıt veremez. Bu arada AKP, birçok sendika lideri de dahil olmak üzere üyelerinin herhangi bir eylemini etkisiz hale getirebilir,” diyor Aksu.

Yine de son on beş yılda, bazıları sendika öncülüğünde, ancak çoğu tabandan gelen işçi grupları tarafından yürütülen kendiliğinden işçi direnişi biçimleri ortaya çıktı. Bunların en büyüğü, 150.000’den fazla metal işçisinin yaklaşık bir düzine ilde işyerlerini işgal ettiği 2015 “metal fırtınası” oldu. İşçiler taleplerinin yasaklanmasına mahkemede itiraz etti ve üç yıl sonra Anayasa Mahkemesi lehlerine karar vererek hükümeti işçilere tazminat ödemek zorunda bıraktı.

Aksu, “O zamandan bu yana emek mücadeleleri bir meşale gibi kesintisiz devam etti” diyor. Aslında Türkiye, milyonlarca hanenin paranın değer kaybı ve yükselen enflasyonla mücadele ettiği pandemi sonrasına kadar bir daha böylesine büyük eylemler görmedi. Bunu takip eden grev ve işgaller ise çok daha ademi merkeziyetçi oldu. Emek Çalışmaları Derneği (ETC) tarafından 2022 yılında yapılan bir araştırmaya göre, pandemi sonrasında ülke geneline dağılmış 1.556 işçi ve kamu çalışanı eylemi gerçekleşmiştir. Ancak bunlar münferit eylemlerdi ve katılımcılar toplandığında toplam 155.000 kişiye ulaşıyordu – yani binden fazla işçi eyleminden elde edilen sayı on yıl önceki “metal fırtına” ile aynıydı.

Türkiye’nin güneydoğusunda bir sanayi kenti olan Gaziantep’in milletvekili ve sol görüşlü Emek Partisi’nin (EMEP) genel başkan yardımcısı olan Sevda Karaca, emek örgütlerinin zayıflamasını hükümet baskısına bağlıyor: “Aynı fabrikada çalışan işçiler arasında bile kalıcı bir birliktelik kurulamaması, karşılıklı güvensizlik, ‘bu şekilde bir şey elde edemeyiz’ zihniyeti ve engelleyici sendikal bürokrasi,” diye anlatıyor. “Bugün bir sendikaya üye olan [biri] işten atılma riskiyle karşı karşıya. Herhangi bir fabrikadaki en basit hak mücadelesinde bile polis ve jandarma burjuvazinin emriyle işçilerin karşısına çıkıyor. Hükümetler, işçilerin nefes almasını bile fiilen yasaklayan kararlar alıyor.”

Bu baskının bir kısmı grevlerin yasal olarak yasaklanmasından kaynaklanıyor. Ekonomist Aziz Çelik’in araştırmasına göre, AKP’nin iktidara geldiği 2002 yılından bu yana toplu eylemlere getirilen kısıtlamalar 200.000’den fazla işçiyi etkiledi. 2017 yılına kadar Türkiye’nin parlamenter sistemi altında bir grevin yasaklanması ya da ertelenmesi için Bakanlar Kurulu kararı gerekiyordu. Ancak referandumla Cumhurbaşkanlığı sistemine geçildikten sonra bu yetki cumhurbaşkanına geçti ve cumhurbaşkanı da o tarihten bu yana tüm grevleri yasakladı. “Bizde ‘grev’ dediğiniz şey artık yok. Artık grev diye bir şey yok. Grev yoksa işçilerin hakkı veriliyor, hakları korunuyor demektir” demişti Erdoğan 2018’de yaptığı bir konuşmada.

Aksu, “İşçi sınıfı vatandaşları artık yetkililerle aralarında bir bağ kalmadığını fark etti” diyor.

İmamoğlu’nun hapse girmesinden sonra işçileri harekete geçiren en önemli faktör, toplumun yüzde 80’inin seçilme haklarının olmadığının farkına varması oldu. Milletvekili, belediye başkanı, hatta sendika üyesi bile olamayız. Geriye kalan tek bağlantı seçilemiyor olmamız – sadece oy kullanma hakkımız var.”

Öğrenci Liderliği

Şimdilik, işçiler ve sendikalar sokaklarda kesinlikle var olsalar da, en aktif grup değiller. Gezi sonrası baskılar ve sokak eylemleri nedeniyle sürekli tutuklamalarla zayıflayan sol partiler de öyle. Üniversite öğrencileri ilk günden itibaren protestolarda en fazla varlık gösteren ve inisiyatif alan toplumsal grup oldu. Toplumun diğer kesimleri gibi onlar da hakların ve ekonomik kapasitenin erozyonu açısından işçilerle belirli paralellikler paylaşmaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, on yıl önce yüzde 20 civarında olan üniversite öğrencilerinin yüzde 40’ı bugün hem okuyup hem çalışıyor. Her yıl yaklaşık 200.000 öğrenci ya maddi nedenlerle ya da tam zamanlı işe geçtikleri için eğitimlerini yarıda bırakıyor.

Ağırlıklı olarak kamu kurumlarında okuyan öğrenciler, Erdoğan’ın partisine bağlı rektörlerin atanması gibi hükümet müdahalelerine ve ekonomik durumlarının kötüye gitmesine karşı son yılların en büyük sokak gösterilerini gerçekleştirdiler. “Barınamıyoruz” (artan oda ve yurt kiralarına karşı) ve “Ay sonunu getiremiyoruz” gibi sloganlar işçi sınıfı Türkleri tarafından da benimsenmiştir.

 

İmamoğlu’nun tutuklanmasının ardından öğrencilerin protestolara öncülük etmesini sağlayan da bu zemin oldu. Her şey 19 Mart’ta, belediye başkanının tutuklanmasından saatler önce diplomasını elinden alan İstanbul Üniversitesi’nden öğrencilerin polis barikatını aşarak belediye binasına doğru yürümesiyle başladı. İmamoğlu’nun cumhurbaşkanlığı seçimlerinde aday olabilmesi için gerekli olan diplomasının geri alınması, Türk toplumunda yaygın bir şekilde, artık hiçbir şeyin değer taşımadığı ve her şeyin her an değiştirilebildiği ya da iptal edilebildiği kurumlara yönelik bir saldırı olarak algılandı. “Bu barikatın yıkılması, ertesi gün ülke çapındaki diğer üniversitelere yayılan bir hareketin sembolü haline geldi. Sonraki günlerde belirleyici bir faktör oldu,” diye açıklıyor Yıldız Teknik Üniversitesi öğrencisi Ezgi Tatlı ve İstanbul Üniversitesi öğrencisi Taylan Özgür Delibaş, her ikisi de Emek Gençliği üyesi.

“İnsanları meydanlarda birleştiren temel mesele gelecek kaygısı ve ekonomik mücadelelerdir. Sermaye sınıfının sözcüsü ve uygulayıcısı olan AKP, bu ekonomik baskıyı hak ve özgürlüklere yönelik saldırılara karşı çıkacak hareketleri bastırmak için uzun zamandır bir araç olarak kullanıyor” diye eklediler.

 

Her şeye rağmen herkes bu sürecin bir şeylerin “başlangıcı” olduğu konusunda hemfikir. Cumhurbaşkanı protestocuları “teröristler” ve “marjinal unsurlar” olarak nitelendirdi. Ancak yetkililer artık kimlik temelli saldırılarla sorunları örtbas edemiyor. Protestocular farklı geçmişlerden geliyor ve farklı ideolojik etkilere sahipler, ancak sistemin eksiklikleri aynı kalıyor. Gösterilerin daha geniş bir işçi sınıfına hitap edip edemeyeceğini göreceğiz. Demirhan sözlerini şöyle sonlandırıyor: “Mücadelenin bu yeni evresinde – ‘daha işin başındayız’ – şu anda tanık olduğumuz şaşırtıcı gençlik hareketine benzer bir işçi hareketine de yer olacağını bekleyebiliriz.”


 


About Mustafa Aydın

Check Also

Yeni Bir Tarihsel Sistem- Ignacio Ramonet, çeviri

Gelecek henüz açık. Ve tam da açık olduğu için, yurttaşlar onu tanımlamaya kitlesel olarak katkıda …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com