Rejimin devrilmesinin ardından Selefi lider Culani (Almed El Şara), iktidar gücünü ele geçirmek için eski Başbakan Muhammed el-Celali ile görüşmeye başladı ve ardından daha önce İdlip’teki Kurtuluş Hükümeti’nin (SG) başında olan Muhammed el-Beçir’i geçici hükümetin başına atadı.
Ahmed El Şara ayrıca HTŞ veya SMO’ya yakın silahlı gruplarla bağlantılı çeşitli bölgeler için yeni bakanlar, güvenlik yetkilileri ve valiler görevlendirdi. Örneğin, Anas Khattab Nusra Cephesi’nin kurucu üyelerinden biri , cihatçı grubun güvenliğinden birinci derecede sorumlu yaptı. Benzer şekilde, yeni Suriye ordusunun kurulması HTŞ komutanları, yeni savunma bakanı ve uzun süredir HTŞ komutanı olan ve general olarak atanan Murhaf Ebu Kasra da dahil olmak üzere en yüksek rütbeliler arasında yer aldı. Tüm silahlı grupların yeni bir Suriye ordusu altında birleştirileceğini açıkladı.
Ahmed el-Şara, son röportajlarından birinde, gelecekteki seçimlerin düzenlenmesinin dört yıl kadar sürebileceğini ve yeni bir anayasa taslağının hazırlanmasının üç yıl alacağını belirtti. Aynı zamanda, başlangıçta 1.200 şahsiyeti bir araya getirmesi beklenen ve başlangıçta 4 ve 5 Ocak 2025 tarihlerinde düzenlenmesi planlanan “Suriye Ulusal Diyalog Konferansı” bilinmeyen bir tarihe ertelendi.
Geçtiğimiz günlerde, avukatlar sendika konseyinin yeni yetkililer tarafından atanmasının ardından sendika serbest seçimler yapılması çağrısında bulunan bir imza kampanyası başlattılar.
HTŞ, şeriatçı gerici bir Suriye’ye geçişi kontrollü ve gücünü pekiştirerek yapmaya çalışıyor. Aynı zamanda, yurtdışındaki korkuları yatıştırmaya, bölgesel ve uluslararası güçlerle temas kurmaya ve meşru bir güç olarak tanınmak istiyor.
Ancak bölgesel ve uluslararası başkentlerin HTŞ’ye yönelik yöneliminde bir değişiklik olduğu gözlemleniyor. Ankara’nın yeni Suriye’nin ana siyasi ve askeri destekçisi olduğu, Katar’ın ise ekonomisinin temel direği olarak önemli bir rol oynayacağı açıktır. Batılı güçler adına da, Amerika Birleşik Devletleri tarafında bile, bir rota değişikliği algılanıyor. ABD Dış İlişkiler Başkanı Barbara Leaf, Aralık ayı sonunda Şam’da Ahmed el-Şara ile görüştükten sonra, bu ülkedeki siyasi geçişin geri kalanı hakkında “iyi, çok verimli ve kapsamlı bir toplantı” yaptıklarını açıkladı.
El Şara’nın HTŞ’nin dağılma ihtimaline ilişkin son açıklamaları ortamı yumuşatmaya ve güven arttırıcı girişimler olduğu söylenebilir.
Ayrıca, Suriyelilerin %90 yoksulluk sınırının altında yaşıyor. İşçi ve emekçiler günlük ihtiyaçlarını karşılayacak kadar ücret alamıyor. Türkiye’nin Suriye’nin kuzeydoğusunda, özellikle de Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgelerde sürekli saldırıları ve tehditleri de devam ediyor.
HTŞ’nin neoliberal ekonomik sistemden başka sunabileceği bir şey yok ve önceki rejim altında var olan çarpık kapitalist mekanizmalar işletiliyor. HTŞ yönetimi ele geçirince Şara’ya yakın gerici tarikatçı iş insanlarına geniş olanaklar tanımaya başladı.
Aynı zamanda, başta sağlık ve eğitim olmak üzere sosyal hizmetlerin çoğu uluslararası STK’lar ve sivil toplum kuruluşları tarafından parasal kaynaklar sağlanmıştır. HTŞ’nin atadığı yeni Suriye hükümetinin iş dünyası liderlerine piyasa ekonomisi sistemini benimseyeceğini ve ülkeyi dünya ekonomisine entegre edeceğini duyurdu. B. Hamwi, Esad’ın devrilmesinden birkaç hafta önce, Kasım 2024’te mevcut pozisyonuna “seçildi”. Aynı zamanda Suriye Ticaret Odaları Federasyonu’nun başkanıdır. Eski rejimin ekonomik sektör temsilcilerinin büyük çoğunluğu pozisyonlarını korumaya devam ediyor.
Sonunda, bu neoliberal ekonomik sistem, HTŞ’nin otoriterliği ile birleştiğinde, kesinlikle sosyo-ekonomik eşitsizliklere ve Suriye nüfusunun sürekli yoksullaşmasına yol açacaktır.
Ekonomi Bakanı, neoliberal yönelimi teyit etti ve “sosyalist bir ekonomiden […] İslami yasalara saygılı bir piyasa ekonomisiyle” Suriye’nin inşasına katkı yapılacaktır dedi.
İşçilerin, köylülerin, devlet görevlilerinin, sendikaların ve meslek birliklerinin ülkenin ekonomik geleceği hakkında tek bir kelime söyleyecek hakkı yok.
Gerici bir ideoloji
Aynı şekilde, HTŞ ideolojisinin gerici doğasını doğrulayan birçok açıklamalar yapıldı ve kararlar alındı.
Yeni atanan Kadın İşleri başkanı ve bugüne kadar geçiş hükümetinin bir parçası olan tek kadın olan Aïcha al-Dibs, ülkedeki feminist örgütlere verilecek “alan” ile ilgili, şeriatçı rejimlerini desteklerlerse yer vereceklerini, düşünce tarzlarına katılmayanlara imkan tanımayacaklarını, Tanrı’nın koyduğu sınırları aşmamalarını ve aile içindeki eğitimci olarak rollerinin öneminin farkında olmaları çağrısını yaptı.
Buna ek olarak milli eğitim bakanı özellikle evrim teorisini fen müfredatından çıkararak, Yahudileri ve Hıristiyanları Tanrı yolundan “sapmış” insanlar olarak sunarak, “ulusun savunması” referanslarını “Allah’ın savunması” ile değiştirerek okul müfredatını daha İslami-muhafazakâr bir bakış açısıyla değiştirdi.
Bu nedenle, HTŞ yöneticilerinin dini veya etnik azınlıklara karşı hoşgörü veya kadın haklarına saygı hakkında belirsiz açıklamalar yapmaları önemli değil. Temel mesele, ülkenin geleceği ile ilgili karar alma süreçlerine katılan eşit vatandaşlar olarak haklarının tanınmasıdır. Daha genel olarak, HTŞ yetkilileri otoriter İslami bir rejimi ve şeriatın uygulanmasını tercih ettiklerini açıkça gösterdiler.
Kürt sorununa çözüm yok
Aynı zamanda, HTŞ’nin, özellikle Kürtlerin ulusal haklarıyla ilgili olarak, SDG ve AANES’in taleplerini desteklemeye istekli olması pek olası değil. Gerçekte HTŞ, Kürtlerin ulusal haklarına düşman olan sürgündeki iki muhalif koalisyon olan Suriye Ulusal Konseyi ve Muhalefet ve Devrim Güçleri Ulusal Koalisyonundan farklı değil.
Rejimin devrilmesiyle birlikte Türkiye, ülkenin başlıca bölgesel oyuncusu haline geldi. Ankara, HTŞ destekleyerek Suriye üzerindeki gücünü pekiştiriyor. Türkiye’nin temel hedefi, Kürtlerin özerklik isteklerini inkar etmek ve daha spesifik olarak AANES’in temellerini baltalamaktır.
HTŞ’nin üst düzey komutanlarından ve geçiş hükümetinin yeni savunma bakanı Murhaf Ebu Kasra, “Suriye bölünmeyecek ve İnşallah federalizm olmayacak. İnşallah tüm bu bölgeler Suriye’nin otoritesi altında olacak” dedi. Benzer şekilde, el-Şara da federalizme karşıdır.
El Şara bir röportajında, Suriye’nin gelecekte Türkiye ile stratejik bir ilişki kuracağını belirterek, “Suriye topraklarının ne Türkiye’yi ne de herhangi bir ülkeyi tehdit” etmek için kullanılmasına izin vermeyeceklerini vurguladı.
Demokrasinin savunulması için zamana karşı yarışılıyor
Muhalif demokratik örgütlerin ve toplumsal güçlerin büyük çoğunluğu Esad rejimi ve silahlı cihatçılar tarafından kanlı bir şekilde bastırıldı. Aynı şey, protestocular tarafından kurulan koordinasyon komiteleri ve siyasi kurumlar veya kuruluşlar için de geçerliydi.
Aynı zamanda, daha az yoğunlukta olsalar bile, çoğunlukla Dürzi azınlığın yaşadığı Sueida eyaletinde halk gösterileri ve grevler yaşanıyor. Daha geniş anlamda, protesto hareketi, Suriye’nin birliğinin ve sosyal adaletin önemini vurgulamaya devam ederken, siyasi geçiş sürecinin 2254 sayılı BM kararına uygun olması isteniyor.
Suriye rejiminin kontrolü altındaki diğer şehirler ve bölgeler, özellikle Dera vilayetleri ve daha az ölçüde Şam’ın banliyöleri de çok daha küçük ölçekte de olsa ara sıra gösterilere sahne oluyor.
Esad rejiminin sona ermesinden bu yana, öz örgütlenmeyi, aşağıdan katılımı teşvik etmek ve sivil barışı sağlamak için farklı bölgelerde çeşitli biçimlerde yerel komiteler veya aktivist ağları kurmaya yönelik yerel girişimler çoğaldı. Özellikle kadınlara yönelik bazı gerici açıklamaları kınamak için gösteriler yapıldı.
Bununla birlikte, Şeriatı hedefleyen yeni iktidara karşı çıkabilecek bağımsız bir demokratik ve ilerici bir bloğun eksikliği ortada. Bu bloğun inşası, otokratlara, sömürüye ve her türlü baskıya karşı mücadeleleri birleştirmesi zaman alacak. Sömürülenler ve ezilenler arasında dayanışma yaratmak için demokrasi, eşitlik, Kürtlerin kendi kaderini tayin hakkı ve kadın özgürlüğü taleplerini bir alternatif vizyona dönüştürmesi gerekmektedir.
Bu taleplerin uygulanması için örgütlenecek ilerici blok, sendikalardan feminist örgütlere, topluluk örgütleri de dahil olmak üzere halk örgütlerini ve bunların federe olmalarına izin veren ulusal yapıları inşa etmek zorunda kalacak. Buna ek olarak, temel görevlerden biri, Arapları Kürtlerle karşı karşıya getiren ülkenin ana etnik bölünmesini ele almak olacaktır. İlerici güçler, bu bölünmeyi aşmak ve bu halklar arasında dayanışma oluşturmak için Arap şovenizmine karşı amansız bir mücadele vermelidir.
Sonuç
HTŞ’nin, her şeyden önce, halk ayaklanmasını ve demokratik örgütleri bastıran ve giderek daha fazla militarize olan Suriye rejiminin yarattığı karşı devrimci bir örgütlenme olduğu unutulmamalı. Bu tür İslami köktendinci hareketler, İran’da olduğu gibi, protesto hareketini bastırır, devrimci grupların lider kadrosunu yok eder, zamanla politikasına uygun otoriter bir rejim yaratır ve yabancı ülkelerin desteğini almaya odaklanır.
Sonuç olarak, demokratik ve ilerici toplum hedefleri etrafında bir halk gücü yaratmanın yolu mevcut HTŞ’nin ne kadar liberalleştiğine bakarak değil demokratik ve ilerici ağları ve dernekleri bir araya getiren bağımsız bir karşı gücün inşasından geçer. Seçimlerin zamanlaması ve yeni bir anayasa taslağının hazırlanması ya da “milli diyalog konferansı” eleştiri konusu olabilir ama asıl sorun halkın karar alma sürecine katılımının olmaması ve HTŞ’nin otoriter faşist tutumuna karşı itirazı arttırmak olmalıdır.
Karar verme gücünün sadece HTŞ’nin elinde olmadığı Türkiye ve Katar’ın yanı sıra genel olarak bölgesel ve uluslararası güçlerin büyük çoğunluğunun da müdahalesine dayanmaktadır. Daha geniş anlamda, Suriye’de ve bölgede bir tür otoriter istikrarı dayatmak ortak hedefleridir.
Esad’ın devrilmesinden sonra daha iyi bir gelecek, demokratik bir Suriye hedefi çok uzak görünüyor. Emekçi halkların, Kürtlerin, Alevilerin ve diğer azınlıkların mücadeleleri aşağıdan sıfırdan inşa etme becerisine bağlı olacak. Şu anda, HTŞ’nin toplum üzerindeki gücü ve kontrolü henüz tamamlanmadı, çünkü insani ve askeri yetenekleri Afganistan’daki Talibanlar kadar olmadığından Suriye’deki otoritesini tam olarak empoze etmek için kapasitesi çok sınırlı, bu yüzden devrimci demokratik bir alternatif için biraz alan var olduğu söylenebilir.
Suriye gerçeğinde bir kez daha vurgulamak gerekirse, sosyalist, demokratik ve ilerici talepler için mücadele eden halk sınıflarının karşıt hegemonyası oluşturulursa ancak gerici otoriter HTŞ yenilgiye uğratılabilir.
-Joseph Daher, Siria: las amenazas para un futuro democrático y progresista Viento Sur, 12/Ene/2025|
–Mohamad Hasan Sweidan, the cradle,
Syria’s next chapter: Fragile unity or permanent fragmentation?, 9 jan 2024
– Observatorio de la crisis, Oservatorıo de la crısıs, (Kriz Gözlemevi),10 Aralık, 2024
