Birkaç yıl süren sakinliğin ardından Beşar Esad düştü. 27 Kasım’da çeşitli cihatçı terörist İslamcı gruplar, Halep’e baskın düzenleyerek hükümete ve askerlerine beklenmedik bir darbe indirdi. Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) cihatçı terör örgütü ve barındırdığı onlarca grup sadece on dört gün süren çatışmaların ardından Başkent Şam’ı ve ülkedeki kilit şehirleri ele geçirdi. Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad, 8 Aralık Pazar günü Rusya’ya iltica etti.
Cihatçı teröristler, İsrail’in Gazze’deki soykırımından 14 ay ve Hizbullah ile ateşkes anlaşması imzaladıktan haftalar sonra Şam’da yönetime geldi. Gelişmeler kısaca şu noktalarda toplanabilir.
-Suriye devleti, 2011’de başlayan savaş ve ardından ABD ve müttefikleri tarafından ülkeye uygulanan yaptırımlarla harap olmuştu. Suriye devletinin resmi ordusu ağır çatışmalardan sonra toparlanamadı ve Hama, Humus ve Halep gibi büyük şehirleri geri alamadı.
-İsrail’in Suriye askeri tesislerini sürekli bombalaması, Suriye silahlı kuvvetlerinin lojistik ve düzenli kapasitesini zayıflatmıştı.
-İsrail’in Lübnan’ı işgali, Nasrullah’ın öldürülmesi Hizbullah’ın güney Lübnan’da bile faaliyet gösterme kabiliyetini zayıflatınca Suriye hükümetine destek veremeyecek duruma getirdi.
-İsrail’in İran’a yönelik saldırıları, Hizbullah’ın zayıflaması, İran’ın bölgedeki rolünü de zayıflattı.
– Ukrayna’da yaklaşık üç yıldır devam eden çatışmanın yarattığı çözülme Rusya’nın Suriye’ye daha fazla yardım etme kabiliyetini ortadan kaldırmıştı.
-2017 yılında El Kaide oluşumlarından kurulan HTŞ, başta Türkiye olmak üzere ABD ve İsrail çeşitli askeri güçleri bir araya getirdi ve son on yılda güçlerini İdlip’te yığdı. HTŞ, Türkiye’den yardım ve destek aldı, ama aynı zamanda İsrail’den de örtülü olarak aldı.
-Türkiye destekli gruplar halihazırda Menbiç’te Kürt YPG ve PKK güçlerine karşı savaşıyor; ABD güçleri zaten Suriye’nin doğusunda, IŞİD’e karşı duracaklarını söylüyorlar;
-Türkiye ve ABD hükümetleri HTŞ liderliğindeki yeni hükümetin ne yapması gerektiği konusunda karar verecekler.
– Ebu Muhammed el-Colani ve onlarca cihatçı grubun etnik ve dini azınlıklara karşı izlenecek politikalarda uzlaşıp uzlaşamayacakları henüz belli değil. Esad’dan sonra öngörülemez İslami şeriatçı bir rejimin oluşmayacağının garantisini veremez. Afganistan örneğini hatırlamaya değer.
Öte yandan, Türkiye’nin HTŞ’nin hareketlenmesini beklediği, hatta bunun yaklaşık tarihiyle ilgili bir fikri olduğu son aylarda giderek daha net görülüyordu. Fakat bunu, Türkiye’nin HTŞ’ye bağlı grupları kontrol ettiği noktasına taşımak doğru olmaz.
HTŞ’nin operasyonu tüm beklentilerin ötesinde başarılı olmasının temel dayanağı Türkiye ile beraber ABD ve İsrail’in bir strateji doğrultusunda sağladıkları koordineli destek oldu. HTŞ’yi iktidara taşıyan bu gelişmeler ABD’nin bölge için hazırladığı projenin önemli bir ayağıydı.
Bölgenin geleceğini değiştirecek “Project 2025” ABD’nin ve dolayısıyla İsrail’in güvenliğini hedefliyor. Buna göre Türkiye ve Sudi Arabistan’ı paktlarla ABD’ye daha sıkı bağlayarak İsrail’in Ortadoğu’da güvenliği güvence altına alınacak. Bu politikalar emperyalizmin farklı aşmaya çoktan evrildiğini gösteriyor. Sınırsız bir sermaye akışkanlığının varlığı emperyalizmi, sermaye ihracı ve pazar savaşları veren bir sistem olmanın ötesine taşıdı. Artık ekonomik tanımlar emperyalizmi tam kapsamıyor. Lenin’in emperyalizm üzerine yaptığı saptamalar günümüz gerçeğine uyuşmuyor, sömürgeler hakkında söylediklerinin bunlara eklenmesi gerekir.
Lenin sömürgeler analizinde “dünya nüfusunun büyük çoğunluğunun, en zengin ve en ileri kapitalist ülkelerin önemsiz azınlığı tarafından sömürgeci ve mali boyunduruk altına alınmasından” söz ederken anlattıkları coğrafyamız gerçeğine daha yakındır. Ve A. Cabral’ın “ulusal üretici güçlerin gelişme özgürlüğünün şiddet yoluyla gasp edilmesi yoluyla tahakküm edilen halkların tarihsel sürecinin yadsınması” hakkında yaptığı değerlendirmeler Türkiye, Suriye, Filistin ve Kürdistan için yaşamsal öneme sahip.
Bir kez daha vurgulamak gerekirse emperyalizmin ulaştığı bu aşamada, tekelci sermayeye ve sermaye ihracına odaklanan ekonomist yaklaşımların ötesine geçmemiz gerekir. Sermaye birikiminin ABD ve AB’nin oluşturduğu kutupta yoğunlaşmasını ve az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin üretici güçlerin yine bu iki emperyalist güç tarafından kontrol edildiği gerçeği ile karşı karşıyayız. Ulusötesi sermaye akışları çağında, hatta yaşamakta olduğumuz Ortadoğu’da Türkiye, Katar gibi ülkeler sermaye ihraç edebildiğine göre Kapitalizm için yapısal olan sermaye ihracı gibi süreçler ikincil derecede öneme sahip olduğunu gösteriyor.
Suriye’de uluslararası dinci terörle yıkılan rejim ağırlıklı olarak devletçi kapitalist, modern, seküler ve tek parti yönetime dayanıyordu. Suriye halklarının muhalefetini temsil etmeyen cihatçı HTŞ bu rejimin amansız düşmanı olmakla kalmıyor ayrıca bundan daha da geride cihatçı faşist bir rejimi hedefliyor. Meşruiyeti temsi eden hakların iradesi insani değerlere saygılı, barışçı, demokratik geçici bir süreçle ancak tesis edilebilir. Bu haliyle HTŞ global tekelci kapitalizme bağımlı, Orta Doğu’nun İslami kültürüne uydurulmuş dinci faşist yapı yaratacaktır.
Global egemenliği için ardı ardına savaşlar çıkaran ABD Suriye’yi bir ortaçağ rejimine doğru sürüklüyor. Trump’la beraber aşırı sağa doğru dümen kırıyor, daha korumacı, liberal değerlerinden daha uzak ve dünyadaki aşırı sağcı faşist güçlerin iktidara gelmeleri için daha fazla olanak sağlıyor.
Türkiye bu gelişmelerden etkilenmemesi mümkün değil. Hassas bir fay hattı üzerindedir. Batı’nın doğusu ama ne tam batı ne de tam doğudur. Yaşam tarzı ve toplumsal yapısı birbirine zıt iki kültürel kampa ayrılmıştır. Devlette ve toplumdaki miras kalan kurumlar, emperyalist merkezler diyebileceğimiz ülkelerden gelen modern kurumların kopyalarıdır. Batı ile özdeşleştiren değerlere, ilkelere ve bir dizi unsura sahip. Ama aynı zamanda derin bir asimetri senaryosu içinde Küresel Güney’in ve aynı zamanda Ortadoğu’nun bir parçasıdır. Erdoğan’ı destekleyenler, tek adam yönetimi batının bu modern değerlerini ortadan kaldırıyor. Düşük yoğunluklu şeriatçı bir yönetime doğru hızla yol alıyor.
Erdoğan Suriye’de Sünni selefi bir rejimin oluşumuna güç vermeye devam ederse Türkiye’de çözülmekte olan çok kültürlü seküler yapı parçalanabilir, yani bir kırılma gerçekleşirse, dünyada nereye gideceğimizi anlamakta zorlanırız.
Suriye’de düşük yoğunluklu şeriat düzenini savunan, cihatçıları besleyen, eğiten ve başarılarına alkış tutan AKP yönetimini Türkiye’de yıkabilecek modern, demokratik ve seküler güçler fazlasıyla vardır. Yeter ki birleştirilip harekete geçirilirsin.
– https://observatoriocrisis.com/2024/12/08/diez-puntos-sobre-la-caida-de-la-siria-de-bashar-al-assad/
-https://estrategia.la/2024/12/07/guerra-sin-fin-en-siria/
-Yetkin Report, 9.12.2024

Mehmet Tas, görüşlerinin büyük bölümüne katılıyorum, farklı görüşlerimiz de var.
Hiçbir ülke ve gücün HTŞ’nin böyle başarıya ulaşacağını beklediğini sanmıyorum. Sonuç rastlantısal görünüyor. Yani koşullar Esat rejiminin düşmesini aslında kolaylaştırmıştı, ama kimse farkında değildi. HTŞ’nin Halep saldırısı başarıya ulaşınca güneye yöneldiler. Esat direnemeyince Şam’ı ele geçirdiler. T.C.’nin HTŞ’yi beslediği, en azından gelişmesine göz yumduğu kanısındayım. SMO’yu beslediği kesin. Oysa İdlip’i silahsızlandırmaya söz vermişti.
HTŞ’nin uygarlaştığını ben de sanmıyorum, yavaş yavaş şeriatı getirecektir. Menderes İnanç söylüyor, Deyri Zor’da 100 gencin cep telefonları kırılmış, sonra alıp götürülmüşler. Birçok gerici eylemin haberinin verilmediği kanısındayım.
Lenin’in görüşlerinin eskidiği doğrudur. Merkantilizm, serbest rekabet, gibi aşamalardan geçen kapitalizm, emperyalizm aşamasını da geçerek küreselleşme aşamasına evrimleşmiştir. Artık sömürge, yarı sömürge falan yok. Tüm ülkeler, kapitalist dünyanın bir parçası durumuna gelmiştir. Kuşkusuz ülkeler arasında eşitsizlik devam ediyor. Ulus devletle varlığını koruyor ve kendi kapitalistlerine hizmet vermeye (neo liberalizm) devam ediyor. Yani kapitalistler arası rekabette önemli görevleri var.
Dünyanın jandarması ABD rakiplerini üstünlük sağlamak için her tarafta savaşları kullanıyor. Hem de silah satışından para kazanıyor. İsrail büyük bir kapitalist güç değil, ama Ortadoğu’yu karıştırması için ABD tarafından destekleniyor. ABD gölgesindeki AB devletleri de her şeye göz yumuyor.
Kısaca bu kadar. Ayrıntılara girmiyorum, yazıyı uzatmamak için.