Türkiye’de yolsuzlukla mücadele retoriği, yalnızca bir etik kaygı değil, çoğu zaman iktidar mücadelelerinin bir aracı olagelmiştir. Özellikle 2002 sonrası AKP iktidarının ilk dönemlerinde “temiz siyaset” vurgusu, zamanla yerini kurumsallaşmış kayırmacılık ve otoriter muhafazakârlıkla birleşmiş yolsuzluk ağlarına bırakmıştır. 2024 yerel seçimlerinde CHP’nin büyükşehirlerdeki başarısıyla sarsılan iktidar, kısa sürede bazı CHP’li belediyelere yönelik rüşvet ve usulsüzlük iddialarıyla dolu operasyonlar başlatmıştır.
Bu operasyonlar, yolsuzlukla mücadele açısından olumlu bir adım gibi görünse de, zamanlaması, yöneldiği hedefler ve delil temelleri itibariyle siyasallaşmış bir yargı pratiği olarak okunmaktadır.
Operasyonların Seyri ve Hukuki Dayanaklar
2024 Haziran’ında Adana Seyhan Belediyesi, İstanbul Avcılar Belediyesi ve İzmir Karaburun Belediyesi gibi CHP yönetimindeki kurumlara yönelik rüşvet, irtikâp ve kamu zararı yaratma iddialarıyla soruşturmalar başlatıldı. Soruşturmaların ortak özelliği, iş insanı Aziz İhsan Aktaş’ın ifadesine dayanmasıdır. Aktaş’ın, belediye yöneticilerine rüşvet verdiğini, ihalelerin kendi şirketlerine yönlendirildiğini ve süreci belgelediğini iddia etmesi üzerine birçok belediye görevlisi gözaltına alındı.
Ancak soruşturmaların neredeyse tamamı, tek bir tanığın beyanlarına dayalı olarak yürütülmekte; bağımsız mali denetim raporları ya da Sayıştay incelemeleri kamuoyuna açıklanmamaktadır. Oysa aynı kişinin AKP’li belediyelerle de çalıştığı, fakat yalnızca CHP’li yönetimler hakkında işlem yapıldığı bilgisi basına yansımıştır.
Seçici Adalet ve Çifte Standart: AKP’nin Yolsuzluk Hafızası
Bu operasyonları siyasi bağlamdan bağımsız değerlendirmek mümkün değildir. Çünkü Türkiye’de yolsuzlukla mücadele uygulamaları açıkça çifte standartlıdır. Örneğin:
-17–25 Aralık 2013’te ortaya çıkan rüşvet, altın kaçakçılığı ve kamu bankaları üzerinden yapılan usulsüzlük dosyaları, delilleriyle sabit olmasına rağmen “darbe girişimi” ilan edilerek kapatılmıştır.
-Sedat Peker’in 2021’de kamuoyuna sunduğu videolarda Mehmet Ağar, Binali Yıldırım’ın oğlu, SADAT bağlantıları ve uyuşturucu güzergâhları gibi iddialar araştırılmamıştır.
-Sayıştay raporları, her yıl AKP’li belediyelerde usulsüzlükler olduğunu belgelemekte, ancak bu raporlar basına sınırlı yansımakta ve çoğu zaman Meclis’te tartışılmamaktadır.
CHP’li belediyelere dair soruşturmaların bu çerçevede değerlendirilmesi, yalnızca hukuk değil, siyaset bilimi açısından da zorunludur.
Siyasal Amaçlar: İtibarsızlaştırma ve Alan Daraltma
CHP’ye yönelik yolsuzluk operasyonlarının amaçlarından biri de “herkes aynı” algısını yerleştirerek muhalefetin etik üstünlüğünü zedelemektir. Bu yöntemle; CHP’nin yerel başarıları gölgelenmekte, kamuoyunda “CHP de çalıyor” söylemi güçlenmekte, AKP’nin geçmiş yolsuzlukları unutturulmakta, muhalefet içi hizipler tetiklenmekte ve parçalanma zemini yaratılmaktadır.
Bu strateji, özellikle muhafazakâr seçmende “CHP’ye oy verdim ama pişman oldum” duygusunu yaratmaya yöneliktir.
Yargı Bağımsızlığı ve Araçsallaşma Sorunu
Türkiye’de Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına rağmen, muhalefet temsilcilerine yönelik davalarda yargının büyük ölçüde yürütme etkisinde hareket ettiği gözlemlenmektedir. Barolar, insan hakları örgütleri ve Uluslararası Şeffaflık Derneği’nin açıklamaları, yargının siyasi güdüyle hareket ettiği yönündedir.
Bu durum, yalnızca muhalefeti değil, demokratik siyaset alanının tamamını tehdit eder niteliktedir.
Alternatif Bir Yolsuzlukla Mücadele Perspektifi Mümkün mü?
Gerçek bir yolsuzlukla mücadele için, yalnızca tekil davalarla sınırlı kalmayan, bütünsel ve şeffaf bir denetim sistemi gerekir. Bunun için: sayıştay raporlarının doğrudan kamuoyuna açık olması, tüm siyasi partilere ait belediyelerin denetime tabi tutulması, kamu ihalelerinde şeffaflık ilkesinin anayasal güvenceye alınması, bağımsız medya ve sivil toplumun bu sürece aktif katılımı gereklidir.
Ancak mevcut siyasal atmosferde bu olanakların büyük ölçüde sınırlandığı açıktır.
Yolsuzluk Değil, Meşruiyet Kriziyle Mücadele
CHP belediyelerine yönelik yolsuzluk operasyonları, şeklen hukuki olsa da içerik ve bağlam itibariyle siyasal bir meşruiyet mücadelesinin aracı olarak işlev görmektedir. AKP’nin 2024 yerel seçimlerindeki ağır yenilgisinden sonra geliştirdiği bu strateji, yargının araçsallaşmasıyla birleşerek demokrasi açısından ciddi riskler yaratmaktadır.
Bu bağlamda yapılması gereken, yolsuzlukla mücadeleyi bir siyasal manipülasyon değil, kapsayıcı, eşit ve şeffaf bir kamu denetimi modeli haline getirmektir. Aksi takdirde, “yolsuzlukla savaş” adına yürütülen her operasyon, aslında siyasetin kirlenmesine katkı sunan birer enstrümana dönüşür.
Kriz Devrimci mi, Restoratif mi?
CHP belediyelerine yönelik yolsuzluk operasyonları, yalnızca teknik ya da etik bir sorun değil, derin bir meşruiyet krizinin yansımasıdır. Bu kriz, devlet aygıtının denetim mekanizmalarından yargıya, siyasi temsil araçlarından medya alanına dek birçok kurumun siyasal iktidarın tahakkümüne girmesiyle daha da derinleşmektedir. Ancak bu durumun devrimci bir potansiyel içerip içermediği, yani mevcut düzenin yapısal olarak sarsılıp sarsılmadığı sorusu ayrı bir değerlendirme gerektirir.
Bugünkü siyasal ve kurumsal çürüme, geniş halk kesimlerinde bir hoşnutsuzluk yaratmakla birlikte, bu hoşnutsuzluk henüz devrimci bir yönelime evrilmiş değildir. Türkiye’deki mevcut sınıfsal güç dengeleri, muhalefetin örgütlenme kapasitesi, entelektüel hegemonya düzeyi ve toplumsal alternatiflerin belirginleşmemiş olması, krizi esas olarak restoratif bir çerçevede sınırlandırmaktadır. Yani kriz, mevcut rejimin yeniden üretimi ya da otoriter restorasyon çabalarıyla aşılmaya çalışılmakta; halkçı, eşitlikçi ve demokratik bir dönüşümün koşulları ise henüz olgunlaşmamaktadır.
Dolayısıyla, bu kriz devrimci bir kriz değil, bir “hegemonya bunalımı”nın farklı araçlarla yönetilmeye çalışıldığı, geçici istikrar arayışlarının öne çıktığı bir restoratif kriz olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda, esas görev; yolsuzlukla mücadeleyi sistem karşıtı, demokratik ve halkçı bir programla birleştirmek, hem yerel hem ulusal düzeyde alternatif bir siyaset zeminini güçlendirmektir.
Kaynakça
-“Aziz İhsan Aktaş’ın ifadesi ve belediye operasyonları”, T24, Haziran 2024.
-Sayıştay 2022 ve 2023 raporlarında AKP’li belediyelerde usulsüzlükler tespit edilmesine rağmen soruşturma açılmadı. Bkz. Sayıştay Başkanlığı yıllık raporları.
-Türkiye Barolar Birliği, “Yargı Bağımsızlığı Raporu 2023”; Uluslararası Şeffaflık Derneği, “Türkiye’de Yolsuzluk Algısı 2024”.
