Rojava, Hegemonya ve Şiddet
Suriye’nin geleceği bugün Suriye halklarının iradesiyle değil, Türkiye’nin otoriter rejimi ve onun bölgesel-uluslararası uzantıları tarafından belirlenmek istenmektedir. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın “Herkes Suriye vatandaşlığı altında birleşmeli” söylemi, ilk bakışta kapsayıcı bir yurttaşlık çağrısı gibi sunulsa da gerçekte etnik, inançsal ve siyasal çoğulculuğu tasfiye etmeyi amaçlayan merkeziyetçi ve mezhepçi bir rejim tasarımının ideolojik kılıfıdır. Kürtlerin, Alevilerin, Dürzilerin, Yezidilerin ve diğer halkların anayasal güvenceye kavuşmasına dair tek bir somut adım ortada yokken; her itirazın zor yoluyla bastırıldığı bir düzen “olumlu gelişme” olarak pazarlanmaktadır.
Bugün Suriye’ye dayatılan model, Esad rejiminden kopuş değil; onun otoriter mirasının Arap-Sünni kimlikli, tek adamcı ve cihatçı bir biçimde yeniden üretilmesidir. Bu rejim ne demokrasiye, ne müzakereye, ne de halkların eşitliğine referans vermektedir. Tam tersine, toplumun tüm ilerici ve çoğulcu dinamiklerini bastırmayı hedefleyen bir şiddet düzeni inşa edilmektedir. Marksist solun, demokratik toplumsal güçlerin ve ezilen halkların bu dayatmayı kabul etmesi mümkün değildir.
Rojava: Yaşayan Bir Demokratik Alternatif
Bu karanlık tabloya karşı Suriye’de somut ve yaşayan bir alternatif vardır: Rojava. Yaklaşık on yıldır Rojava’da hayata geçirilen demokratik konfederalist model; komün–meclis–konsey sistemi, eş başkanlık, kadın özgürlüğü, çok etnisiteli ve çok inançlı temsil (Kürt, Arap, Süryani, Ermeni) ile seküler ve tabandan örgütlenen bir siyasal düzen sunmaktadır. Bu model, soyut bir ütopya değil; savaş koşulları altında dahi işleyebilen, halkın doğrudan katılımına dayanan ilerici bir yönetim pratiğidir.
Tam da bu nedenle Rojava, Şam’daki geçici ve gayrimeşru cihatçı yönetim ile onu destekleyen güçlerin hedefindedir. Atanmış, mezhepçi, merkezci ve paralı milislere dayanan bu yapı, Rojava’nın temsil ettiği çoğulcu ve özgürlükçü modeli katliam yoluyla tasfiye etmeye çalışmaktadır. Rojava’ya yönelik saldırılar yalnızca Kürt halkına değil, Suriye’nin demokratik geleceğine yöneliktir.
Hegemonya ve Şiddet: Fanon ve Gramsci ile Suriye’yi Düşünmek
Suriye’deki mücadeleyi anlamak için hegemonya ve şiddet ilişkisini birlikte düşünmek zorunludur. Bu noktada Frantz Fanon ve Antonio Gramsci, birbirini dışlayan değil, tamamlayan iki düşünsel ufuk sunar.
Fanon, sömürgeci düzenin özünde çıplak şiddet olduğunu vurgular. Sömürgecilik akla ya da uzlaşmaya değil, zorun sürekli kullanımına dayanır. Bu nedenle sömürgeleştirilmiş toplumlarda reformizm, diyalog ya da arabuluculuk çağrıları bir çıkmaz sokaktır; sömürge düzenini yeniden üretmekten başka bir işlev görmez. Fanon’a göre karşı-şiddet bir tercih değil, dayatılmış bir zorunluluktur. Ancak bu şiddetin meşruiyeti, hangi amaçlara hizmet ettiği ve nasıl siyasal bir stratejiye bağlandığıyla doğrudan ilişkilidir.
Gramsci ise, salt silahlı mücadelenin iktidarı ele geçirmek için yeterli olmayacağını; asıl belirleyici olanın hegemonya olduğunu gösterir. Hegemonya, yalnızca devlet aygıtı üzerinde değil, sivil toplum içinde —partilerde, sendikalarda, derneklerde, dini ve kültürel kurumlarda— kurulur. “Mevzi savaşı” olarak tanımladığı bu süreç, iktidarın fethinden önce toplumsal rızanın kazanılmasını hedefler. Ancak Gramsci açısından da şiddet bütünüyle dışlanmaz; tersine, siyasal hedeflere tabi kılındığı ölçüde hegemonya mücadelesinin bir momenti olarak anlam kazanır.
İki Hatlı Mücadele: Sivil Direniş ve Öz Savunma
Suriye gerçekliğinde ne salt silahlı mücadele ne de yalnızca barışçıl siyaset tek başına yeterlidir. Gerekli olan, sivil kitle mücadelesi ile öz savunmanın birlikte ve koordineli biçimde yürütülmesidir. Silahlı güçlerin rolü; iç savaş kışkırtmak ya da toplumu militarize etmek değil, demokratik ve silahsız halk hareketlerinin katliamla ezilmesini önlemekle sınırlı olmalıdır.
Bu çerçevede Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) ve Rojava’da mücadele deneyimi kazanmış savunma yapılarının varlığı belirleyicidir. Doğru bir askerî-politik strateji ile hareket edildiğinde, Şam’daki cihatçı yönetimin Kürt bölgelerine ve diğer halklara yönelik kapsamlı bir işgali kolaylıkla hayata geçirmesi mümkün değildir. Daha da önemlisi, Suriye’nin tamamını kapsayan geniş bir demokratik vizyonla bu yönetim ya yıkılmaya ya da adem-i merkeziyetçi bir yapıyı kabule zorlanabilir.
Demokratik ve Sosyalist Bir Suriye İçin Asgari Program
Suriye’de ilerici bir çıkışın zemini, ortak bir demokratik program etrafında örülebilir. Bu programın temel başlıkları şunlar olmalıdır:
- Ülke genelinde ve komşularla barışın ilanı
- Paralı cihatçı güçlerin ve yabancı milislerin tasfiyesi
- Halk temelli, demokratik bir savunma gücünün inşası
- Kürtlerin, Alevilerin, kadınların, sol-sosyalistlerin ve tüm toplumsal kesimlerin özgür örgütlenme hakkının güvence altına alınması
- Sendikalar ve tüm toplumsal kuruluşların yeniden faaliyete geçmesi
- Tüm halk bileşenlerini temsil eden bir Anayasa Meclisi’nin oluşturulması
- Yerel yönetimler eliyle, halkın katılımına dayalı yeniden inşa süreci
- Emperyalist talancı şirketlere ve neoliberal politikalara kapalı bir ekonomik düzen
- Laik, çoğulcu ve eşitlikçi bir devlet yapısı
Türkiye Solu, CHP ve Enternasyonal Sorumluluk
Rojava’ya yönelik saldırılara karşı Türkiye’deki sol, sosyalist ve demokratik güçlerin sessiz kalma lüksü yoktur. CHP içindeki ulusalcı-gerici çevrelerin Kürt düşmanlığı, yalnızca Suriye’deki ilerici dinamiklere değil, Türkiye’de cumhuriyetin tarihsel kazanımlarına da yöneliktir. Rojava’ya saldıran güçlerin Suriye’deki her başarısı, Türkiye’de de otoriterliğin ve gericiliğin derinleşmesi anlamına gelmektedir.
Bu nedenle CHP, marksist sol ve tüm demokrasi güçleri, enternasyonalist bir sorumlulukla Rojava’ya sahip çıkmalı ve Suriye halklarının kendi geleceklerini özgürce belirleme hakkını savunmalıdır.
Hegemonya Kurulmadan Zafer Yok
Suriye’de demokratik ve sosyalist bir geleceğin yolu, yalnızca askeri zaferlerden değil; halkların ortak hegemonyasının inşasından geçmektedir. Kürtleri, Arapları, Alevileri, Dürzileri, kadınları ve emekçileri kapsayan bir halklar bloğu oluşturulmadan iktidarın fethi mümkün değildir. Bu blok, adem-i merkeziyetçi, çoğulcu ve eşitlikçi bir ulusal birliği hedeflerken; aynı zamanda gerçek bir enternasyonalizmi, sınırların ötesindeki ilerici hareketlerle dayanışmayı zorunlu kılar.
Rojava bugün yalnızca kendini savunmuyor; Suriye’nin ve bölgenin demokratik geleceğini savunuyor. Bu mücadelede tarafsızlık yoktur. Ya halkların özgürlük ve eşitlik mücadelesi kazanacaktır ya da sömürgeci, mezhepçi ve otoriter şiddet düzeni kalıcılaşacaktır.
