Suriye Kürtleri, geçici anayasayı ‘otoriter’ olarak nitelendirerek reddetti
Kürt liderliğindeki SDG, anayasanın Başkan Al-Şaraa’nın elinde çok fazla yetki topladığını ve tüm Suriyelilerin çıkarlarını temsil etmediğini söylüyor.
14 Mart 2025, New Arap
Suriye Kürtleri, ülkenin geçici başkanı tarafından bu hafta yasalaştırılan geçiş anayasasını reddetti. Kürtler, bu belgenin yeni bir otoriter yönetim sisteminin yolunu açacağını söylüyor.
Bildirge, onlarca yıllık Esad yönetiminden çıkış sürecinde olan ülke için beş yıllık bir anayasal çerçeve oluşturuyor.
Belge, Şubat ayında düzenlenen Ulusal Diyalog Konferansı’nın ardından iki haftadan kısa bir sürede hazırlandı.
Cuma günü, Kürt liderliğindeki Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) siyasi kanadı olan Suriye Demokratik Meclisi (SDM), anayasa taslağını sert bir şekilde eleştirerek, Suriye’nin çeşitli toplumlarını temsil etmediğini ve devlet başkanının elinde çok fazla yetki topladığını vurguladı.
SDM’nin açıklamasında, “Bu taslak, yeni bir formatta otoriterliği yeniden üretiyor, merkezi yönetişimi pekiştiriyor ve yürütme yetkisine mutlak güçler tanırken siyasi faaliyeti kısıtlıyor ve parti oluşumunu donduruyor,” denildi.
“Herhangi bir anayasal bildirge, tek bir tarafın dayattığı bir proje değil, gerçek bir ulusal uzlaşının ürünü olmalıdır.”
“Otoriter rejimin yeniden inşasını kabul etmeyeceğiz.”
Yeni anayasa neler getiriyor?
Anayasal bildirge, İslamcı Heyet Tahrir el-Şam (HTŞ) grubunun liderliğindeki isyancıların uzun süredir iktidarda olan diktatör Beşar Esad’ı devirmesinden dört ay sonra yayımlandı.
Yeni yönetim, Esad dönemi anayasasını yürürlükten kaldırdı ve Ocak ayı sonunda geçici başkan ve eski HTŞ lideri Ahmed el-Şaraa, ülkenin geçiş sürecinde bir “hukuki referans” olması için bir “anayasal bildirge” sözü verdi.
Anayasal belge, önümüzdeki beş yıl boyunca ülkenin anayasasında güçler ayrılığını temel bir ilke olarak konumlandırırken, aynı zamanda başkana yasama ve yargı üzerinde geniş yetkiler veriyor.
Bu çerçevede, El-Şaraa yasalar önerebilecek, yasaları veto edebilecek ve parlamentodaki milletvekillerinin seçiminde önemli bir etkiye sahip olacak.
Ayrıca, Anayasa Mahkemesi’nin yedi yargıcının tamamını belirleme yetkisi de ona verilecek, bu da yargının bağımsızlığı konusunda endişelere yol açıyor.
Anayasa, İslam hukukunu “bir ana kaynak” yerine “ana kaynak” haline getirerek hukukun temel dayanağı yapıyor ve önceki Suriye anayasalarında olduğu gibi devlet başkanının Müslüman olmasını zorunlu kılıyor.
Dine yapılan bu vurgu, özellikle azınlık gruplar arasında mezhepçi veya teokratik bir yönetim endişelerini artırdı. Suriyeli yorumcu Rami Cerrah, bunun Suriye’yi “sivil devletten İslam devletine taşıyan köklü bir değişim” olduğunu söyledi.
El-Şaraa, Mart ayı başında, Ulusal Diyalog Konferansı’nın sonuçlarına dayanarak belgeyi hazırlamak üzere bir uzmanlar komitesi atadı. Ancak bu süreç, azınlık grupların dahil edilmemesi nedeniyle eleştiri aldı.
Başkan tarafından ülkenin “yeni tarihinin başlangıcı” olarak nitelendirilen bildirge, tüm vatandaşların yasa önünde eşit olduğunu belirtiyor ve dini azınlıklar için özel korumalar sağlıyor.
Ayrıca kadın haklarını, ifade özgürlüğünü ve basın özgürlüğünü garanti ediyor.
Birleşmiş Milletler’in Suriye Özel Temsilcisi Geir Pedersen, bildirgeyi memnuniyetle karşıladı ve bunun “barışçıl, kapsayıcı ve ciddi anlamda güvenilir bir geçiş için sağlam bir yasal çerçeve oluşturacağını” umduğunu ifade etti.
Kürtler neden reddetti?
Anayasanın Kürtler tarafından reddedilmesi, merkezi hükümet ile SDG arasındaki yakınlaşma belirtilerine rağmen geldi. SDG, Esad’ın düşüşünden bu yana Şam’dan bağımsızlığını korumakta ısrar ediyor.
Buna rağmen, iki taraf bu hafta SDG kontrolündeki kurumların devlet yapısına entegre edilmesini başlatmak için bir anlaşmaya vardı.
