TERÖRİZM VE DEMOKRASİ: KÜRT-TÜRK BARIŞ SÜRECİNE ÇELİŞKİLİ YAKLAŞIMLAR- Sarkis Kassargian

Kürt Araştırma Merkezi, 12 Ocak  2025

Beşar Esad’ın kaçışı ve Şam’daki rejiminin devrilmesinin ardından Suriye ve bölgesel bağlamda yaşanan gelişmelerle bağlantılı olarak, dikkatler şimdi, özellikle siyasi liderlerin son açıklamaları ve eylemleri ışığında, Türkiye’deki değişen Kürt siyasi sahnesine odaklanıyor.

Farklı koşullara rağmen, Devlet Bahçeli liderliğindeki Milliyetçi Hareket Partisi’nin (MHP) çağrısıyla başlayan Türk hükümetinin potansiyel Kürt girişiminin sonuçları, özellikle Ankara’nın Özerk Yönetim’e yönelik tehditlerini sürdürdüğü bir dönemde, Kuzey ve Doğu Suriye’deki güneydeki gelişmelerden bağımsız tutulamaz.

Barış süreci tek taraflı bir anlatı olmaya devam ediyor

Türk hükümeti, Kürt sorununa “çözüm politikası” olarak adlandırılan yeni bir yaklaşım benimsemeye istekli olduğunun sinyalini verdi. Bununla birlikte, bu politika şu anda gerçek bir demokratik diyaloğa benzememektedir; daha ziyade, gerçek bir tartışma platformundan yoksun tek taraflı bir anlatı olarak görünüyor. Bu durum, önerilen çözümlerin demokratik bir alanın olmaması nedeniyle barış savunucularının ihtiyaçlarını veya isteklerini yeterince ele almayacağına dair endişeleri artırmaktadır.

Buna karşılık, Ahmet Türk gibi figürler tarafından temsil edilen Kürt siyasi hareketi, son girişimlere karşı duyarlılık gösterdi. Pek çok Kürt lider, mevcut siyasi çerçeveye katılmaya hazır olduklarını yansıtan müzakerelere aktif olarak katılıyor.

Kürt siyasi hareketi, devam eden siyasi süreci hala demokrasi ve barışa giden potansiyel bir yol olarak görüyor. Türk hükümetinin sergilediği otoriter eğilimlere rağmen, bazı Kürt temsilciler diyalog ve müzakerelerin olumlu sonuçlar verebileceği konusunda umutlu. Genellikle Bahçeli tarafından temsil edilen hükümet, Kürt belediyelerine kısıtlamalar getirirken ve Kürt siyasetçileri hapse atarken, aynı zamanda Kürt siyasi hareketiyle diyalog kurmaya çalışıyor. Bu ikilik, hükümetin gerçek niyetleri ve bu tür durumlarda uzlaşma olasılığı hakkında temel soruları gündeme getiriyor.

Bunu savunanlar, Türkiye’nin demokratikleşmesinin tüm sorumluluğunu sadece Kürt hareketine yükleyerek, demokratik reform tartışmalarına aralarında Kürt temsilcilerin de bulunduğu tüm siyasi aktörleri dahil eden birleştirici bir yaklaşım benimsemeyen geniş demokratik muhalefetin önemli rolünü gözden kaçırıyorlar.

Türkiye’deki karmaşık Kürt sorunu, sadece bir “terör sorunu” ya da eşit yurttaşlık hakları sorunu olmaktan çok daha fazlasıdır. Ülkenin demokratik yönetişimine ve hem iç hem de dış barışı sağlama çabalarına karşı temel bir meydan okumayı temsil ediyor. Bu nedenle, Kürt sorununun çözümü, bugün Türkiye’nin karşı karşıya olduğu çok sayıda acil toplumsal sorunla yakından bağlantılıdır.

Türkiye’deki sistem, Kürtlerle ve Kürtlerin hak ve tanınma talepleriyle ilgili karmaşıklıkları ele almakta zorlanıyor. Buna ek olarak, Kürt sorunu, yoksulluk, adaletsizlik, hukukun üstünlüğünün aşınması, yargının siyasallaşması ve bunun sonucunda ortaya çıkan ve özellikle Kürtler de dahil olmak üzere marjinal toplulukları etkileyen yaygın hükümet adaletsizlikleri gibi daha geniş toplumsal sorunlardan ayrı olarak görülemez.

Daha da önemlisi, Türkiye’de ve Suriye başta olmak üzere komşu ülkelerle devam eden çatışmalar, Kürt sorununun çözüm çabalarını zorlaştırıyor. Bu çatışmalar genellikle Kürt nüfusunu marjinalleştiren aynı otoriter uygulamalardan kaynaklanmaktadır.

Türk hükümetinin ve devlet aygıtının PKK’ya dar bir şekilde odaklanmasının aksine, Kürt sorununu çözmenin anahtarı daha geniş bir demokratik sistemi ele almakta yatmaktadır. Bu, demokrasiyi güçlendirmeyi, adaleti sağlamayı ve toplumsal eşitliği teşvik etmeyi amaçlayan reformları, Kürt sorununun ele alınmasında anlamlı bir ilerleme için gerekli hale getiriyor. Tersine, demokratik ilkelere bağlılık eksikliği, Kürt sorununu çözme girişimlerini boşa çıkarmaktadır.

Türk hükümetinin ve muhaliflerinin barış vizyonu

2015’te tıkanan barış sürecini yeniden başlatmasına rağmen, Bahçeli’nin son açıklamaları yapıcı bir tondan ziyade tehditkar bir tondaydı. “Sabrımızı test etmeyin” gibi ifadeler, özellikle şiddetin tırmandırıldı bir geçmişe sahip bir ülkede bu tür söylemlerin tarihsel sonuçları göz önüne alındığında, son derece gergin bir siyasi ortamda muhalefetin potansiyel sonuçları hakkında endişeleri artırıyor.

PKK lideri Abdullah Öcalan, barış sürecinde kritik bir rol oynamaktadır. İktidar koalisyonu ve Kürt partisi, Öcalan’ı, sık sık iddia edildiği gibi PKK’yı tasfiye etmek için değil, Halkların Demokratik Partisi (DEM) ile müzakere etmek için potansiyel bir arabulucu olarak görüyor. Ayrıca Öcalan’ın etkisi Türkiye sınırlarının ötesine geçerek Suriye’nin kuzeyine, Irak’a ve hatta İran’a kadar uzanıyor.

Orta Doğu’daki değişen dinamikler, bu jeopolitik manzaradaki rolünü tanımlamaya çalışan Ankara için hem fırsatlar hem de zorluklar sunuyor. Türk hükümeti, Esad’ın potansiyel olarak düşmesi ve Hamas ile Hizbullah’ın yenilgilerinin ardından İran’ın etkisinin azalması da dahil olmak üzere Suriye’deki gelişmeleri, bölgesel nüfuzunu yeniden şekillendirmek için bir fırsat olarak görebilir. Hükümet, konumunu güçlendirmek için barış sürecini kullanabilir.

Buna karşılık, Cumhuriyet Halk Partisi’nin (CHP) Kürt sorunu üzerindeki etkisi sınırlı görünüyor, çünkü Erdoğan hükümeti, sadık MHP’liler tarafından destekleniyor ve Öcalan, PKK ve genel olarak Kürt meselesiyle ilgili kararlara büyük ölçüde hakim oluyor. Bu siyasi gerçeklik, CHP’nin mobilizasyondaki etkinliğini azaltıyor ve Kürt hakları konusunda birleşik bir muhalefet cephesi potansiyelini baltalıyor.

Türk muhalefeti, Türkiye’deki Kürt halkının Kürtçe dil haklarının tanınması ve yerel yönetimin güçlendirilmesi gibi uzun süredir devam eden bazı taleplerine desteğini sürekli olarak ifade etti. Bununla birlikte, bu destek büyük ölçüde seçim dönemlerinde yapılan açıklamaların ve beyanların sınırları içinde kaldı ve birçok kritik konu ele alınmadı. Dahası, mevcut siyasi iklim, Kürtlerin devletin “kurucu unsuru” olarak kabul edilmesi gibi daha derin konularda tartışmalardan yoksundur.

Kürt sorununun çözümü olumlu bir gelişme olarak görülse de, Türkiye’deki genel siyasi koşullar gerçek bir demokratikleşmenin kapıda olduğunu göstermemektedir. Hakim algı, barış sürecinin gerçek bir siyasi reformu gerçekleştirmek için bir araç olarak değil, iktidar partisinin kontrolü elinde tutması için bir araç olarak kullanılabileceği yönünde.

Türk elitleri, Kürt siyasi hareketinin hükümetle olan ilişkisinin, Kürt hareketinin on yıllardır aradığı demokratik değerleri ilerletmek yerine başkanlık sistemini güçlendirebileceğine dair korkularını gizlemiyorlar. Kürt siyasetçilerin müzakereler sırasında korumaları gereken hassas dengeye işaret ediyorlar, özellikle de geçmiş Kürt deneyimlerinin mevcut stratejiler ve özlemler üzerinde uzun bir gölge oluşturduğu göz önüne alındığında. Bununla birlikte, siyasi sürece akıllıca ve kapsayıcı bir şekilde yaklaşılırsa ilerleme hala mümkündür.

Barış sürecinin devam eden evrimine ve HDP heyeti ile siyasi figürler arasındaki mekik toplantılarına rağmen Bahçeli, Türkiye’de Kürt sorununa ilişkin “yeni bir çözüm ya da açılım süreci” olmadığını kategorik olarak ifade etti. PKK ve faaliyetleriyle ilgili herhangi bir diyalog veya müzakerenin etnik veya siyasi bir mesele olarak değil, ulusal güvenlik merceğinden görülmesi gerektiğini vurguladı. Ona göre Kürt sorunu toplumsal ya da siyasal bir mesele olmaktan ziyade bir “terör meselesi”dir.

“Suriye’deki etnik ve mezhepsel gerilimlere” vurgu yapan Bahçeli, devam eden çatışmaların ve Halk Savunma Birlikleri’nin (YPG) varlığının Türkiye’nin ulusal güvenliğine önemli tehditler oluşturduğu konusunda uyardı. Türkiye üzerindeki etkilerinin azaltılmasını sağlamak için ortadan kaldırılmaları çağrısında bulunuyor.

Buna karşın CHP lideri Özgür Özel, Kürt sorununun Meclis’te ele alınması için tüm siyasi partilerle diyalog çağrısında bulunarak farklı bir tutum benimsiyor. Özel’in açıklamaları, partinin şeffaf ve kapsayıcı bir sürece olan bağlılığını yansıtıyor ve Öcalan’ın son açıklamalarıyla uyumlu olarak, ulusal meselelerin çözümünde parlamento katılımının önemini vurguluyor.

Bölgedeki gerilimler ve Kürt meselesinin karmaşıklığı, özellikle Bahçeli’nin sert tutumu ve önceki barış girişimlerinin tarihi başarısızlıkları ışığında, Türkiye’nin iç ve dış politikasının şekillenmesinde çok önemli bir rol oynamaya devam edecektir. İç siyasi bölünme, Bahçeli’nin güvenlik odaklı söylemi ile Özel’in diyalog çağrısı arasındaki karşıtlıkta açıkça görülüyor ve Türkiye’nin karmaşık etnik ve siyasi sorunlarının nasıl ele alınacağına dair devam eden tartışmayı vurguluyor.

Barışı sağlamlaştırmak için demokrasiye acilen ihtiyaç var

Siyasi söylemin araştırılması, kilit figürlerin rolü ve demokratik reformlara duyulan acil ihtiyaç, Kürt sorununun Türk siyasetinin daha geniş bağlamı içinde nasıl ele alındığının yeniden değerlendirilmesi ihtiyacının giderek arttığının altını çiziyor. Analistler, mevcut siyasi iklimin, iktidardaki Adalet ve Kalkınma Partisi’nin (AKP) iktidarını pekiştirmeye çalıştığı önceki girişimlere benzediğini ve bunun Kürt siyasetçileri ve geniş halk tabanını destekleme ihtiyacı yarattığını savunuyorlar.

Uzmanlar, yeni barış sürecinin Türkiye’de gerçek bir demokratikleşmeye yol açması ihtimaline şüpheyle yaklaşıyor. Hükümetin amaçlarının, Kürt sorununun temel nedenlerini ele almaktan ziyade gücü sağlamlaştırmaya odaklanmış göründüğüne işaret ediyorlar.

Türkiye’nin çeşitli siyasi partileri arasındaki karmaşık ilişkilere ve Kürt sorununa ilişkin farklı görüşlerinin yasama süreçleri ve kamuoyu üzerindeki etkisine ek olarak, Kürt sorununun ele alınmasında ilerleme kaydedilmemesi daha geniş toplumsal gerilimleri şiddetlendirmekte ve Türkiye’nin çok etnikli toplumunda birliğin sağlanmasında zorluklar yaratmaktadır.

Nihayetinde “çözüm yolu”, Kürt sorununun sürdürülebilir bir şekilde çözülmesinin ön koşulu olarak daha geniş bir demokratik reform çerçevesi gerektiriyor. Gerçek bir demokratik ilerleme olmadan, Kürt sorununu etkili bir şekilde ele alma olasılığı zayıf olmaya devam ediyor. Başta Kürtler gibi marjinal gruplar olmak üzere tüm vatandaşların seslerinin duyulmasını ve saygı duyulmasını garanti altına almak için tüm halkların, siyasi partilerin, etnik ve dini grupların dahil edilmesi ve siyasi süreçlerde temsilinin sağlanması esastır.

About Mehmet Tas

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com