Giuseppe Garibaldi Gururlu Bir Enternasyonalistti/Jacopo Custodi-Cevri

Giuseppe Garibaldi Gururlu Bir Enternasyonalistti

JACOPO CUSTODI

1882’de bugün, Giuseppe Garibaldi birleşik bir İtalya için bir ömür boyu mücadele ettikten sonra öldü. Vatanseverliğini gururlu bir enternasyonalizmle birleştirdi – ve yirminci yüzyıl boyunca işçi sınıfı mücadelelerine ilham veren bir özgürlük susuzluğu.

 

2 Aralık İtalya Cumhuriyeti’nin kuruluş yıldönümüdür. Benito Mussolini’nin Faşist rejiminin devrilmesinden bir yıl sonra, 1946’da o gün, Kurucu Meclis oylamasıyla birlikte kurumsal bir referandum yapıldı. Paola Cortellesi’nin son filmi C’è ancora domani’nin de hatırlattığı gibi, kadınlar ilk kez bir ulusal seçimde oy kullandı. İtalyanların çoğu cumhuriyetten yana oy kullanarak Kral Umberto II’nin o dönemde diktatör António de Oliveira Salazar tarafından yönetilen Portekiz’e sürgün edilmesine yol açtı. Ulusal birleşmeden bu yana ilk kez İtalya bir cumhuriyet oldu.

Ancak 2 Haziran aynı zamanda İtalyan tarihinde bir başka yıldönümüdür: Giuseppe Garibaldi’nin 1882’de öldüğü gündür. Bu cumhuriyetin hayalini kurmuştu ama nafile, ilerleyen yaşlarında İtalya’nın monarşi altında birleşmesine razı olmak zorunda kalmıştı.

Neredeyse 150 yıl sonra, “Garibaldi” ismi hala milyonlarca kişiye tanıdık geliyor. Adı İtalya’nın her yerinde karşımıza çıkıyor: ülke genelinde yüzlerce heykelin yanı sıra ona adanmış en az bir caddeye sahip olmayan şehir yok. Ancak bu sadece İtalya’da değil: Montevideo’dan Taganrog’a, New York’tan Havana’ya kadar dünyanın dört bir yanındaki sayısız şehirde ona adanmış meydanlar, caddeler, heykeller, istasyonlar ve plaketler bulunabilir. Küba, el héroe de dos mundos Garibaldi’ye bir hatıra parası bile ithaf etmiştir.

Ama Giuseppe Garibaldi gerçekte kimdi? Burada işler daha da zorlaşıyor. Bugün çok az kişi Garibaldi’nin İtalya’nın birleşmesinde kilit bir figür olduğu şeklindeki yavan tanımın ötesinde pek bir şey biliyor. ABD’li sosyolog ve kolektif hafıza uzmanı Jeffrey K. Olick’in yakın zamanda yarı şaka söylediği gibi, birini ya da bir şeyi unutmanın en iyi yolu onu bir anıta dönüştürmektir.

O halde Garibaldi’nin hayatı hakkında bazı gerçeklerle onu “şeytanlaştırmaya” çalışalım. Denizci olarak yetiştirilen Garibaldi, gençliğinin uzun yıllarını denizde çalışarak geçirdi ama aynı zamanda İstanbul’da dil öğretmenliği, Brezilya’da spagetti tüccarlığı, Güney Atlantik’te korsanlık (ticaret gemilerine saldırıp gemilerdeki siyah köleleri serbest bırakarak), Uruguay’da matematik öğretmenliği ve New York’ta fabrika işçiliği yaptı. Garibaldi yedi farklı resmi orduda savaşmıştır: Rio Grande Cumhuriyeti, Uruguay, Lombard Geçici Hükümeti, Roma Cumhuriyeti, Sardinya Krallığı, İtalya Krallığı ve Fransa. Rus polisinin yanı sıra Fransızlar, Arjantin ordusu, Uruguay polisi, Sardinya Krallığı (ki bu krallık da onu ölüm cezasına çarptırmıştır) ve ulusal birleşmeden sonra İtalyan polisi tarafından tutuklanmış ve bazı durumlarda işkence görmüştür. Ayrıca beş farklı eyalette parlamento üyeliği yapmıştır.

Burada, tek bir makalede özetlenemeyecek kadar muazzam ve pitoresk bir biyografinin tüm karmaşıklığına girmeyeceğiz. Ancak bu gerçekler bize hemen çok önemli bir noktayı gösteriyor: Garibaldi’yi yalnızca İtalyan vatansever rolüyle sınırlarsak hata yapmış oluruz.

Vatansever ve Enternasyonalist

Garibaldi’nin ilk devrimci girişimleri aslında Latin Amerika’daydı. Savoy monarşisine karşı başarısız bir ayaklanma girişimi nedeniyle Piyemonte’de ölüm cezasına çarptırıldıktan sonra oraya kaçmıştı. Ancak siyasetle ilk karşılaşması daha da eskidir: Entelektüel “yıldırım” yirmi altı yaşında, çalıştığı gemiye Garibaldi’yi derinden etkileyen Saint-Simon sürgünleri (Fransız özgürlükçü sosyalist Henri de Saint-Simon’un takipçileri) bindiğinde geldi. Anılarında anlattığı üzere, onlardan “kozmopolitleşen, insanlığı vatanı olarak benimseyen ve tiranlığa karşı savaşan her halka kılıç ve kan sunmaya giden adamın bir askerden daha fazlası olduğunu, bir kahraman olduğunu” öğrenmişti. Bu, onu Latin Amerika isyanlarına katılmaya iten temel idealdi.

Birini ya da bir şeyi unutmanın en iyi yolu onu bir anıta dönüştürmektir.

Garibaldi İtalya’ya ancak 1848 yılında, o yıl İtalya yarımadasında patlak veren halk ayaklanmalarına katılmak üzere dönecekti. Uruguay’da Garibaldi ile birlikte savaşmış olan ve İtalya’da da özgürlük için devrimci mücadeleyi sürdürmek üzere onu takip etmeye karar veren eski bir siyah köle olan Andres Aguyar da onunla birlikte gitti. Her ikisinin de katıldığı Farroupilha Devrimi sırasında Garibaldi’nin Brezilyalı ortağı ve silah arkadaşı olan ve “Anita” olarak bilinen Ana Maria de Jesus Ribeiro da kısa bir süre önce ayrılmıştı.

Hem Aguyar hem de Anita, Roma’da üç renkli bayrağı ilk kez göndere çeken ve birkaç aylık varlığında hem demokratik hem de sosyal açıdan radikal özellikleriyle öne çıkan 1849 Roma Cumhuriyeti’nin çalkantılı olaylarında ölecekti (Valerio Evangelisti bu olay üzerine güzel bir tarihi roman yazmıştır). Garibaldi ve Aguyar Cumhuriyeti askeri olarak savundular, ancak Garibaldi, Papa’yı yeniden iktidara getirmek için acele eden Fransız ordusundan atılan bir el bombasıyla öldürüldü. (Siyah derili bir adam olan Aguyar, İtalya’nın Roma’daki Janiculum Tepesi’ne heykelini dikmediği tek büyük Risorgimento vatanseveridir, ancak bu yıl nihayet dikilecek gibi görünmektedir). Roma Cumhuriyeti’nin yıkılmasının ardından yaşanan dramatik kaçış sırasında Anita da öldü. Hasta olmasına rağmen sonuna kadar devrimcilerle birlikte kalmak istemiş, ta ki Ravenna yakınlarındaki bir lagünde avlanırken bilincini ve ardından da hayatını kaybedene kadar. Sadece yirmi sekiz yaşındaydı.

Devrimi Sevmeyen Bir Devrimci

Garibaldi’nin figürünün uluslararası boyutu, demokratik, işçi ve sosyalist hareketlerin tarihiyle kesişen çok sayıda olayla da doğrulanmaktadır. Garibaldi 1860 yılında, Sicilya’da Bourbonlara karşı başlatılan halk ayaklanmasını desteklemek üzere bin gönüllüyle birlikte yola çıktığı ünlü Binler Seferi’ni düzenledi. O sırada, anarşizmin babası ve daha sonra Garibaldi’nin arkadaşı olan Mikhail Bakunin Sibirya’da sürgündeydi. Anılarında şöyle anlatır:

Garibaldi’nin Sicilya ve Napoli’deki unutulmaz seferi sırasında Doğu Sibirya’nın başkenti İrkutsk’taydım. Tüm İrkutsk halkının, Çar’ın sadık müttefiki İki Sicilya Kralı’na karşı tutkuyla kurtarıcının tarafını tuttuğunu söyleyebilirim! . . . Rus kırsal dünyasının derin bir kargaşa içinde olduğu 1860-63 yıllarında, Büyük ve Küçük Rusya’nın köylüleri Garibaldov’un gelişini bekliyorlardı ve kendilerine onun kim olduğu sorulduğunda, “O büyük bir lider, yoksul insanların dostu ve bizi kurtarmaya gelecek” cevabını veriyorlardı.

Aynı zamanda İskoçya’nın Glasgow kentinde işçiler, Garibaldi’nin kuvvetlerine mühimmat ve tıbbi malzeme satın almak ve göndermek için fazladan vardiya çalışmaya karar verdiler

Bir yıl sonra, 1861’de ABD Başkanı Abraham Lincoln, Garibaldi’ye Amerikan İç Savaşı’na katılmasını önerdi ve “özgürlük kahramanından isminin gücünü, dehasını ve kılıcını Kuzey’in davasına vermesini” açıkça istedi. Ancak Garibaldi bir süre düşündükten sonra, Kuzey’in savaşı köleliğin kaldırılmasına odaklama konusundaki tereddütleri nedeniyle bunu reddetti. Katılımı için ön koşul olarak köleliğin derhal ve tamamen kaldırılmasını talep etti.

Garibaldi’nin ilk devrimci girişimleri Latin Amerika’daydı.

Ama şimdi Garibaldi’nin daha sosyalist yönlerine, kutlamacı İtalyan tarih yazımı tarafından büyük ölçüde karartılmış olan yönlerine dönelim. Garibaldi açıkça Birinci Enternasyonal’in yanında yer aldı; ona İtalya’da kısa sürede işçi ve sosyalist hareketin en ünlü sloganlarından biri haline gelen “geleceğin güneşi” adını veren oydu. Garibaldi aynı zamanda Paris Komünü’nü de desteklemiş, hatta onu askeri lider olarak seçmiştir; Fransa-Prusya savaşında Fransa’da savaştıktan sonra Caprera’ya yeni dönen ve artık yaşlı ve hasta olan general bu rolü kabul edememiştir. Ancak Paris Komünü’nün barikatlarında, her zamanki kırmızı gömleklerini giymiş çok sayıda Garibaldi’li vardı. Askeri eğitim almış az sayıdaki “profesyonel” devrimci arasında yer aldıkları için savunma sırasında kendilerini gösterdiler.

Her şeye rağmen Garibaldi bir aşırılık yanlısı değildi. Hatta devrimci çalkantılara karşı büyük bir sevgi beslemeyen bir devrimci olduğunu bile söyleyebiliriz. Aslında, sosyalizme olan bağlılığına ve yeni doğmakta olan işçi hareketine verdiği ikna edici desteğe, Garibaldi’nin işçilerin davasına zarar verdiği gerekçesiyle defalarca eleştirdiği daha radikal uçlara karşı duyduğu güvensizlik eşlik ediyordu. Dahası, Risorgimento’nun siyasi konjonktüründe Garibaldi defalarca pragmatik bir duruş sergilemiştir. Garibaldi’nin 1860 Teano toplantısında monarşik yönetimi kabul etmesi, ikna olmuş bir cumhuriyetçi olarak İtalya’nın kurtarılmış güneyinde iktidarı Savoy hükümdarına devretmesi; ve 1866’da kralın emriyle Trento’ya doğru ilerleyişini ve dolayısıyla Avusturya işgaline karşı mücadeleyi durdurmayı kabul ettiği “itaat ediyorum” telgrafı ünlü örneklerdir.

Marx, Engels ve Garibaldi

Garibaldi’nin siyasi pragmatizmi, her zaman teorik derinlikle dolu olmayan canlı bir idealizmle birleşince, Karl Marx’ın zaman zaman Garibaldi’ye karşı aşağılayıcı yorumlar yapmasına, bazı özel mektuplarında onu saf ve “eşek” olarak görmesine neden oldu. Ancak Marx ve Friedrich Engels’in generale karşı oldukları sonucuna varmak yanlış olur. Bunun tek nedeni, her ikisinin de askeri taktik uzmanı olarak Garibaldi’nin olağanüstü askeri yeteneklerinden büyülenmiş olmaları değildir (her ikisi de 1860 Binler Seferi’ni günlük ilgi ve büyük bir saygıyla takip etmişlerdir). Ama hepsinden önemlisi, yazışmaları genellikle çok olumlu siyasi yargılar da içerdiğinden, özellikle de Garibaldi’nin Enternasyonal’e verdiği desteği alkışlayan ve bunu “sonsuz değerde” olarak tanımlayan Engels açısından. Garibaldi’nin takipçileriyle, 1871’de Marx’ın evine davet ettikleri Garibaldi’nin oğlu Ricciotti’den başlayarak, giderek artan temaslar ve bağlar kurdu.

Garibaldi proletaryayı ‘ait olmaktan onur duyduğum sınıf’ olarak tanımladı.

Garibaldi’nin adı, yeni doğmakta olan İtalyan sosyalist hareketi içinde Marksistler ve anarşistler arasındaki polemiklerde de (ki bu polemikler de büyük ölçüde Garibaldi’nin çevresinden çıkmıştır) sık sık tekrarlanmıştır. Bu ilk polemiklerde general sık sık iki akım tarafından da “kullanılmış” ve sahiplenilmiştir. Bu nedenle Bakunin Garibaldi’yi överek onu kendi tarafıyla özdeşleştirdi – coşkuyla “Garibaldi, kendi adını taşıyan ama aslında ondan çok daha ileri giden gençlik tarafından giderek daha fazla sürükleniyor” diye yazdı. Ancak Engels, Garibaldi’nin İtalyan anarşistlerle dostane ilişkilerini sürdürürken, onların her türlü otorite ilkesini radikal bir şekilde reddetmelerini yanlış bulmasından duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Böylece Engels şu sonuca vardı:

Sadece 1860 yılında, tüm anarşistlerin hayatları boyunca yapmaya çalışabileceklerinden daha fazlasını yapmış olan eski özgürlük savaşçısı, silahlı kuvvetlerini sürekli olarak disipline etmek zorunda kaldığı için disiplini daha da takdir eder; ve bunu resmi askeri çevreler gibi askeri disiplin ve sürekli idam mangası tehdidiyle değil, düşmanın önünde durarak yapmıştır.

Engels, Kapital’in III. cildinin önsözünde Garibaldi’yi “eşi benzeri olmayan klasik mükemmellikte” bir karakter olarak tanımlayacak kadar ileri gitmiştir.

Garibaldi’den sonra Garibaldi

Birleşme sonrası İtalya, Garibaldi’yi ülkeyi birleştiren büyük kahramanlardan biri olarak kutlarken, aynı zamanda onun devrimci suçlamalarını etkisiz hale getirmek için her yolu denedi. Onu marjinalleştirmeye çalışarak, sahip olabileceği diğer yıkıcı istekleri frenlemeye çalıştı. Garibaldi, askeri başarılarından hiçbir zaman bir şey kazanmak istemediği için çiftçilik yapmak üzere emekli olduğu Caprera adasında defalarca gayri resmi olarak tecrit edilmekle kalmadı, aynı zamanda İtalyan ordusu tarafından da tutuklandı. Hatta 1862’deki ünlü “Aspromonte Günü “nde, ordu onu vuracak kadar ileri giderek yaralı halde bıraktı.

Böylece Garibaldi’nin steril, depolitize ve kurumsallaşmış bir imajı, ölümünden sonra çeşitli İtalyan hükümetleri tarafından desteklendi. Bu durum, Cavour Kontu, Giuseppe Mazzini ve Garibaldi gibi son derece farklı siyasi figürleri ve hatta bazen birleşme döneminin yeminli düşmanlarını eşitleyen ve çarpıtan ulusal bir panteon yarattı.

Bunun yerine, solda, İtalya’nın dört bir yanına dağılmış halk ve işçi örgütlerinde, devrimci Garibaldi’nin proletaryaya (“ait olmaktan onur duyduğum sınıf” olarak tanımladığı) bağlı imajı uzun süre varlığını sürdürdü. Yurtsever, enternasyonalist ve sosyalist Garibaldi’nin anısına, 1936-39 yıllarında İspanya’da savaşan anti-faşist İtalyanlar “Battalón Garibaldi” adını seçtiler, 1943-45 İtalyan Direnişi sırasında komünist partizanlar kendilerine “Garibaldi Tugayları” dediler ve Josip Broz Tito’nun Yugoslav kurtuluş ordusundaki İtalyanlar “Garibaldi Tümeni” unvanını aldılar.

Yine 1948’de, cumhuriyetin ilk parlamento seçimlerinde sosyalistler ve komünistler, sembolü Garibaldi’nin bir yıldız üzerindeki yüzü olan ve İtalyan bayrağının renklerini taşıyan bir seçim cephesinde birleştiler.

Bugün, Garibaldi’nin ölümünden 142 yıl sonra, devrimci Garibaldi’nin imajını canlı tutmak sadece İtalya’da değil, Sol için de önemlidir. Bu, onu hiçbir siyasi değeri olmayan bir heykele indirgeyen kurumsal bir anlatıdan korumak anlamına gelmektedir. Ama aynı zamanda, onu paralı asker ya da fatih olarak gösteren 150 yıllık kralcı propagandanın tozunu attırarak itibarsızlaştırmaya yönelik bazı yeni girişimlere karşı da onu savunmak anlamına geliyor. Bunu sadece ona değil, geçtiğimiz yüzyılda Garibaldi’den ilham alarak özgürlük ve sosyalizm için hayatlarını feda eden herkese borçluyuz.

About Mustafa Aydın

Check Also

Ekim Devrimi ve günümüzün iki sorunu

Sevgili arkadaşım, Bu sorunları Ekim Devrimi’nin 100. yılında çok tartıştık. O polemiklere yeniden dönmek istemiyorum. …

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com