SOL DÜŞÜNCE VE TARİH
Sivilin sivili bir siyasi hareket denemesi İVME Hareketi
AYBİKE MERGEN – MÜNİRE ÖZBEY – ANIL KEMAL AKTAŞ – GÖRKEM ÖZDEMİR – YUSUF CAN
Birikim dergisinden alinmistir
Modern Türkiye’nin siyasi sahnesi, dinamik ve sü- rekli evrilen bir yapıya sahiptir. Bu yapı içerisinde İVME Hareketi, kendi özgün yaklaşımıyla dikkat çeken bir oluşum olarak öne çıkar. Bu makale, İV- ME Hareketi’nin oluşum sürecindeki siyasi irade, değerlerine uygun olarak zamanla evrilen idare me- kanizmaları, grup-içi dengeler ve tartışma zemini ve son olarak da siyaset manzarasına etkisi üzerinden yeni nesil ve radikal demokrat bir siyasi dönüşümü temsil etme potansiyelini incelemektedir.
İVME Hareketi, Türkiye’de neoliberalizmin yarattığı sosyal ve ekonomik sorunlara karşı bir tepki olarak ortaya çıkmıştır. İVME’nin kuruluşu ve evrimi, sadece politik bir duruşun ifadesi değil, aynı zamanda daha geniş bir toplumsal katılımın ve demokratik yenilenmenin aracı olarak da işlev görmüştür. Hareketin demokratik sosyalist kim- liği, üyelerinin uzun tartışmaları sonucu varılan ortak bir karardır ve sadece teorik bir çerçeve sun- makla kalmaz. İVME Hareketi aynı zamanda gün- lük politik pratikler ve organizasyonel yapısı ile de bu ideolojiyi somut bir şekilde uygulamaya koyar. İVME’nin benimsediği sosyokrasi modeli, karar al- ma süreçlerinde şeffaflığı ve katılımcılığı ön plana
1 İVME Hareketi için emeğini, zamanını ve desteğini hiç esir- gemeyen herkese, bu makalenin ilk sunuşunun gerçekleş- tirildiği, Bilgi Üniversitesi Avrupa Birliği Enstitüsü Gençlik Araştırmaları Konferansı ve Dr. Metin Koca’ya teşekkürü bir borç biliriz.
çıkararak, ‘emek demokrasisi’ değerlerinin hareket içinde yaşatılmasını sağlar.
İVME Hareketi’nin Türkiye’nin toplumsal ve si- yasi dönüşümündeki yerini derinlemesine ele alır- ken hareketin kuruluş sürecinden itibaren, ideolo- jik temelleri, yönetim yapısı ve toplum üzerindeki etkileri detaylı bir şekilde aktarılması hedeflenmiş- tir. Ayrıca, İVME’nin demokratik sosyalizmi nasıl yorumladığı ve sosyokrasiyi uygulama biçimleri, Türkiye’nin geniş çaplı toplumsal ve siyasi deği- şimleri içinde karşılaştırılmalı olarak değerlendi- rilmiştir. İVME Hareketi’nin deneyimleri, demok- ratik yenilenme ve toplumsal katılımın modern siyasette nasıl uygulanabileceğine dair kıymetli bir örnek olarak sunulmaktadır.
İVME HAREKETİ’NE NEDEN İHTİYAÇ VARDI?
İVME Hareketi, Türkiye’de neoliberal paradigma- nın yol açtığı ciddi çöküşlerin, ekolojik, kültürel ve ekonomi politik alanlarda yoğun olarak hissedildiği bir dönemde kuruldu. Ekonomik ve sosyal yapılarla birlikte siyasetin temellerini sarsan bu durum, ideo- lojik bir boşluk ve temsil talepleri yaratmıştır. Özel- likle AKP rejiminin yirmi yıllık yönetimi süresince, neoliberal politikaların yarattığı ahbap çavuş kapi- talizmi, demokrasi ve refah vaatlerini gölgede bırak- mış, hukuku sermaye gruplarının çıkarları için bir
araç haline getirmiş, bireyleri ve emeği sermayenin karşısına dikmiş, gelir ve servet eşitsizliğinin artma- sına sebep olmuştur (İVME Hareketi, 2022).
2013’teki Gezi Parkı protestolarının ardından gelen seçimler ve referandumlar sürecinde siyasal temsildeki dışlanmalar ve demokratik alanlara ya- pılan müdahaleler, demokratik mücadeleyi sandık ile kısıtlama çabasını net bir şekilde ortaya koy- muş ve Türkiye’de demokratikleşmenin beklenen seviyelere ulaşamadığını göstermiştir (Altınörs & Akçay, 2022). Bu durum, Şili (Franklin, 2013) ve Yunanistan (Karyotis & Rüdig, 2018) gibi global hareketlere paralel olarak, Occupy Wall Street ve Arap Baharı gibi kitlelerin değişim arzusunu yan- sıtan gelişmelerle eşzamanlı olarak Türkiye’nin de kendi siyasi şartları içinde benzer bir yola girme- sine zemin hazırlamıştır. Bu küresel akımlardan esinlenen İVME Hareketi’nin kurucuları, Gezi olaylarıyla tanıştıkları gençlik odaklı siyasetin ötesine geçen bir toplumsal aktivizmi, Türkiye siyasetine somut bir biçimde taşıma amacını güt- müşlerdir. Nitekim, Haziran 2022’de parlamento- larının sosyal yapısına dair beş Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) ülkesinde yapılan araştırmada (Elsässer & Schäfer, 2022) Türkiye %16 ile diğer dört AGİT ülkesine (Polonya, Bir- leşik Krallık, Fransa ve İspanya) göre kadın tem- silinde en düşük orana sahiptir. Türkiye nüfusu 33,5 gibi bir yaş ortalamasına sahip ve genç nüfus dağılımı yüksek olmasına karşılık parlamentoda 46-60 yaşta yoğunlaşan temsil (Elsässer & Schäfer, 2022), gençliğe dair sorunların da dile gelmesinde bir engel teşkil etmiştir (20-44 yaş aralığının top- lam nüfusa oranı %38; TÜİK, 2022).
Temsil sorunu yalnızca yaş ve cinsiyetin nüfusa orantısızlığı ile sınırlı değildir. Türkiye genelinde lise ve altı okullardan mezun olan nüfus oranı %69 iken, yüksek öğrenim görmüş milletvekillerin ora- nı Türkiye parlamentosunda %90’ın üzerindedir (TÜİK, 2021). Benzer şekilde sosyal sınıfların gelir dağılımına göre temsil oranları ile nüfus karşılaştı- rıldığında temsilin eksik kaldığı yine TÜİK verileri ile doğrulanabilmektedir. TÜİK Gelir ve Yaşam Ko- şulları 2021 araştırmasında maddi yoksulluk oranı %27,2 ve sürekli yoksulluk oranı %13,8 iken, par- lamentodaki üst hizmet sınıfının temsili %90 olarak
görülmektedir (Schafer & Elsasser, 2022). Temsilin cinsiyet, yaş, gelir dağılımı ve sosyal sınıf anlamında nüfus ile çelişmesi, siyasal katılımın Türkiye’de be- lirli gruplarla sınırlandığını göstermektedir.
Dahası, ABD ve Latin Amerika’da yapılan araş- tırmalar, milletvekillerinin sosyal ve ekonomik ba- kımdan benimsedikleri değerler ve sosyal köken- lerinin, savundukları politikalar ve karar verme süreçlerinde etkilerinin oldukça sınırlı olduğunu göstermiştir (Barnes & Saxton, 2019; Carnes ve diğ., 2015). Benzer şekilde, Türkiye’nin siyasi sah- nesinde, solun değişim yaratma potansiyeli, siste- min hegemonik yapısı tarafından sürekli olarak baskılanmış ve marjinalleştirilmiştir. Bu süreçte, sol siyaset ya merkezileşme eğilimine boyun eğe- rek ana akım siyasetin gölgesinde erimiş ya da ideolojik iç çatışmalara saplanıp, hem ulusal hem de uluslararası ölçekte aciliyet arz eden meselelere çözüm bulma yeteneğini sekteye uğratmıştır. Bu bağlamda, 2018 senesinde temelleri atılan İVME Hareketi, siyasal temsil sorununa yanıt ve neoli- beral paradigmanın yarattığı çoklu krizlere karşı ideolojik bir arayış olarak ortaya çıkmıştır.
DEMOKRATİK SOSYALİZM Mİ SOSYAL DEMOKRASİ Mİ?
Demokrasi ve sosyalizm, kendi başına geniş aka- demik külliyat barındıran kavramlar olmakla be-
raber bu iki kelimenin yer değiştirmesi gibi görü-
nen demokratik sosyalizm ve sosyal demokrasi kavramları, İVME Hareketi’nin politik duruşunu belirlerken oldukça uzun tartışmalara yol açmış-
tır. Türkiye siyasetinde sosyal demokrat bir par-
ti olarak anılan CHP’nin içinden ayrışan kurucu gençlerin, bu tartışmalar sonunda sosyal demok-
rasi yerine demokratik sosyalizmi benimsemele-
rinin belli başlı nedenleri bulunmaktadır. Dünya genelinde neoliberalizm, farklı aşamalarda ve tür-
lerde krizlerle birlikte otoriterleşmeye yol açmıştır (Jessop, 2019). Bu durum, popülist rejimlerdeki huzursuzluğu artırmış ve mevcut sosyal demok-
rasi anlayışı ekonomik, hak temelli ve ekolojik krizlere cevap verememiştir. Dünyanın en başarılı demokrasilerinde bile Meidner Planı’nın uygula- namaması, bize sosyal demokrasinin gücünün ka- pitalist firmalar tarafından sınırlandırıldığını gös- 17
termektedir (McCarthy, 2018). Zengin ve güçlü- leri destekleyen ekonomik kalkınma modelinden, kârın toplum tarafından paylaşıldığı bir modele geçebilmek için sermayenin sahipliğinin değişme- si gerekmektedir (Viktorsson & Gowan, 2017). Bu nedenle, demokratik sosyalist çizgi yeniden önem kazanmıştır (Boz, 2022). Öyle ki, bugün Bernie Sanders’ın kampanya söyleminden (Gols- han, 2019), İngiltere’deki Momentum hareketinin bildirgesine (Momentum, 2021) benzer vurgular okunabilmektedir.
Demokratik sosyalizmin önemli tartışma konu- ları arasında gelir dağılımı, sermayenin sahipliği, istihdam ve ücret politikaları, sendikal haklar ve devletin rolü bulunmaktadır. Bu bağlamda, Marksist siyaset teorisyeni Karl Kautsky’nin “sos- yalizm, demokrasi olmadan düşünülemez” ifadesi (Kautsky, 1918) ve Rosa Luxemburg’un Lenin ve Bolşeviklere yönelik seçimler, sınırsız basın, top- lanma ve fikir özgürlüğü eleştirisi (Luxemburg, 1918) önemli kaynaklar olarak değerlendirilebi- lir. Demokratik sosyalizmi, sadece sosyal politi- kalar veya ekonomik programlar üzerine odak- lanan bir söylem olarak görmek yerine, devletin işçi sınıflarıyla ilişkisini anayasal düzeyde yeniden düzenleyen bir reform stratejisi olarak ele almak daha uygun olacaktır (Barrow, 2023). Bu bağlam- da, İVME Hareketi eşitlikçi ve toplumcu bir düze- ni aşırı merkezileşmiş bir bürokratik devlet yapısı üzerinden değil, yurttaşların karar verme süreç- lerine dâhil olduğu ve temel demokratik hakların ve süreçlerin hepsinin güvence altında olduğu bir yaklaşım üzerinden tesis etme çabasındadır (Boz, 2022).
Bu çabayla bağlantılı olarak İVME Hareketi, daha sonraki bölümlerde de atıfta bulunulacak bir Politika Vizyon Metni (2021) yayımlamış, de- mokratik sosyalist perspektifini “Eşitlerin Demok- rasisi” olarak tanımlamıştır. Nitekim demokratik sosyalizm, Politika Vizyon Metni’nde kapsamlı olarak ele alındığı şekliyle kârın ve artık değerin toplumsal ve eşit dağılımını, temel hak ve hizmet- lerin güçlü bir sosyal devlet tarafından sağlanma- sını, işçilerin özyönetimine özel bir vurgu yaparak işyeri demokrasisini, böylelikle merkeziyetten
alists of America, 2009) sosyalist bir ekonominin içinde demokratik hak ve özgürlüklerin yer aldığı bir yapıyı savunmaktadır. (Sargent, 1981).
İVME HAREKETİ’NİN KURULUŞU
İVME Hareketi, AKP iktidarının ilk yıllarında CHP Gençlik Kolları’nda yer alan bir grup gencin, kendi partilerinin, siyasi çevrelerinin içine düştüğü ye- nilgiler silsilesine itirazlarıyla başlayan bir sürecin sonucunda kurulmuştur.
İVME’nin öncülü olan 20 Nisan Hareketi, yuka- rıda bahsedilen gençlerin CHP’nin 2017 Türkiye anayasa değişikliği referandumu sonrası tutumuna gösterdiği tepkiyle doğmuştur. 20 Nisan Hareketi kurucuları (Aktaş, 2017), referandum sonuçlarına ilişkin geliştirdikleri tutumu CHP Genel Merke- zi’ne iletmiş (Yeni Soluk, 2017), bildiriler yayımla- mış (Halkın Habercisi, 2017) ve toplantılar düzen- lemiştir (Yirmi Nisan, 2017a). Gezi Parkı olayları sonrasında ortaya çıkan itiraz kültürünü kendi kimliklerinin ayrılmaz bir parçası olarak gören bu gençler, 2017 Referandumu ile dayatılan rejim değişikliği ve halk oylamasının sonuçlarına ikti- dar ve muhalefetin yaklaşımını kabul etmemiştir (Ibrahim, 2017). Buna karşılık, Kemal Kılıçdaroğ- lu’nun başlattığı Adalet Yürüyüşü sebebiyle kendi faaliyetlerini sürdürmemeyi seçmişlerdir. 20 Ni- san Hareketi’nin gerçekleştirdiği toplantıda çıkan sonuç metniyle, bir “baskı grubu olarak” siyasete müdahil olmayı ve Anadolu şehirlerinde başka toplantılar düzenlemeyi hedeflemiş oldukları gö- rülmektedir (Yirmi Nisan, 2017b).
20 Nisan Hareketi her ne kadar CHP içerisinde birbirini tanıyan, aynı jenerasyondan gelen isim- lerin öncülüğünde kurulmuş olsa da, toplantılar- da ve online etkinliklerde ilk kez bir araya gelen üyeler, Momentum (İşçi Partisi-İngiltere) ve DSA (Demokratik Parti-ABD) gibi, partilerle birlikte ça- lışan ancak tabandan daha demokratik ve sol bir siyaseti örebilen hareketlere benzer bir yapı kur- mayı amaçladılar (İVME Hareketi, 2018). 20 Ni- san Hareketi’nin kendisini feshetmesi sonrası bu hareketin toplantılarında tanışmış kişiler 2018 yılı içerisinde yeni bir hareket için harekete geçtiler ve Temmuz 2018’de başlayan süreç çeşitli yuvarlak masa toplantıları ve seminerler ile devam etti.
18 toplumsal sahiplikle farklılaşan (Democratic Soci-
Başlangıçta CHP içerisinde müstakil bir grup olma hedefi ile dışarıya açılmayan İVME Hareke- ti, özellikle pandemi döneminde dijitalleşmenin sosyal iletişimin ana yöntemi haline gelmesiyle YouTube yayınları ve Twitter aracılığıyla parti dı- şına ulaşma hedefine yönelmiştir. İVME Hareketi, kendisini demokratik sosyalist olarak tanımlama kararını da aynı dönemde almıştır. YouTube kanalı ve Twitter hesabı aracılığıyla kamusal alanda po- litik tavır geliştirmeye başlayan İVME Hareketi, özellikle WhatsApp grubunu kullanarak öncelikle CHP çevrelerinden olmak üzere farklı insanları di- jital bir ağda buluşturmaya başladı. 2020 yazı bo- yunca Gezi Parkı sırasında ortaya çıkan toplumsal hareketler örnek alınarak çeşitli dijital forumlar düzenlendi. Özellikle bu süreçte İVME Hareketi içerisine CHP’li olmayan birçok yeni akademisyen ve üniversite öğrencisi katıldı. İVME Hareketi’nin dönüşümü ve ideolojik temellerini oluşturma sü- reci harekete farklı sol partilerin üyelerinin veya siyasete daha önce hiç aktif olarak katılmamış yeni aktivistlerin dahil olmasıyla hızlanmıştır. Bu dönü- şümün bir neticesi olarak İVME Hareketi, 29 Ekim 2020 tarihinde yayınladığı manifestosunda ilk kez CHP içi bir hareket olmadığını ilan etmiştir. Bu manifesto İVME Hareketi’nin farklı fikirlerin tem- sil edildiği yeni yönetim yapısının ilk politik metni olması ve yayınlanmadan önce İVME Hareketi’nin yaklaşık 90 üyesinin incelemesine sunulması açı- sından önemlidir (İVME Hareketi, 2020). İVME Hareketi bu ilk manifestosundan bugüne giderek daha kurumsal, demokratik ve kamusallığı göze- ten bir yönetim pratiği oluşturmayı hedeflemiştir.
İVME Hareketi kısa zaman içerisinde popüler- leşmiş ve ulusal basında yer almaya başlamıştır. Bu popülerleşme süreci, özellikle pandemi döne- minde dijital araçların (Clubhouse, Twitter Spaces, YouTube) daha geniş kapsamlı kullanımıyla, hem siyasi partilerle hem de sivil toplum kuruluşlarıyla ilişkiler kurulmasını ve geliştirilmesini sağlamış- tır. Bu etkinlikler sayesinde tanınırlığı artan İVME Hareketi, yeni üyelerin katılımıyla genişlemeye başlamıştır. Çoğunluğu otuzlu yaşlarda olan kuru- cuların aksine, bu genişleme sürecinde İVME Ha- reketi’ne katılan üniversite çağındaki aktivistlerle birlikte İVME gençleşmiş, bu kuşak farklılığıyla beraber çeşitli sorunlar da belirmiştir. Toplumsal cinsiyet, kimlikler ve bunlara dayalı tarihsel mese- lelere yönelik yaklaşımlarda kuşaklar arasında be- liren farklılıklar, iletişimin sadece dijital ortamda devam ediyor olmasının da getirdiği sorunlarla bir- leşince tartışmalar yaratmıştır. Gerek bu tartışma- ların varlığı, gerek bu tartışmaların etrafında ger- çekleşeceği temel kurallar belirleme ihtiyacı İVME Hareketi’nin kendi içinde iletişim, karar alma ve anlaşmazlık yönetimi gibi süreçleri ele alarak etik kurallar başta olmak üzere iç yönetişim süreçleri- nin geliştirilmesine önayak olmuştur. Yönetişim, burada yapının kendi iç işleyişindeki idari süreçler, yönetimsel yaklaşım ve yaratılmaya çalışılan kural- lar ve kültürün bütününü tanımlamak için seçilmiş bir organizasyonel ve yönetimsel tanım terimidir.
İVME Hareketi günümüzde inisiyatif alan yapı-
sını koruyan, gönüllülüğe dayalı kısıtlı kaynaklar-
la üretim ve aktivitelerini gerçekleştiren, ürettiği politika ve raporları kamuoyu ve siyasi partiler- 19
le hem sosyal medyadan hem de siyasi parti ve STK’larla kurduğu ilişkiler üzerinden doğrudan paylaşan bir siyasi hareket olarak hayatına devam etmektedir Bu bağlamda, İVME Hareketi’nin bu- günkü yönetiminde kurucu kadrosundan kimse- nin bulunmaması ve hiçbir siyasi partiyle organik bağının olmaması önemlidir. Bu konumuyla İVME Hareketi ideolojik açıdan doğru bulduğunu savu- nabilme ve söyleyebilme özgürlüğüne sahiptir.
İVME HARELETİ’NİN DEĞERLERİ VE YÖNETİŞİM MODELİ
İVME Hareketi’nin temel prensipleri ve mevcut yönetişim süreçlerinin işleyişinin anlatılacağı bu bölümde hareketin yönetişim geçmişinden baş- lamak faydalı olacaktır. İVME Hareketi’nin kuru- luşundan beri toplumda her alanda yaygın olarak görülen dikey ve hiyerarşik biçimlenme şekillerini yetersiz ve hatalı bulduğu ve farklı bir yapılanma arayışı içinde olduğu söylenebilir. İVME Hareke- ti’nin kendi ideolojik pozisyonuna uygun yatay ör- gütlenme ve yönetişim denemeleri kuruluşundan bugüne devam etmektedir.
2018 ve 2019 yıllarındaki görece kapalı ve içe dönük süreçte, 3-5 kişiden oluşan yönetici kad- rosu, yukarıda bahsedilen büyüme süreciyle ile 2020 yılında yaklaşık 10 kişilik bir yönetici eki- be dönüşmüştür. 2020 yılından sonra da yönetici ekip kısıtlı kaynakları verimli kullanarak etkin ve işlevsel bir yapı oluşturmak için değişiklikler yap- maya devam etmiştir. Yönetim ekibinde yaşanan bu değişiklikler mevcut yönetimin seçtiği üyelerin veya İVME Hareketi içerisinde “emek demokrasi- si” olarak adlandırılan yöntem ile daha önce veri- len sorumluluğu ideolojik tutarlılık içinde yerine getirebilen isimlerin yönetime davet edilmesiyle gerçekleşmiştir.
İVME Hareketi’nin kuruluşundan beri dikkat çeken bir özelliği de stratejik kararların (örne- ğin, yönetici kadronun genişletilmesi, bildiri gibi çıktılarda ve dış ilişkilerde İVME Hareketi adına ortaya konacak söylemin ve alınacak tutumun belirlenmesi) azami ölçüde uzlaşma yöntemiyle belirlenmesidir. Bu bağlamda, İVME Hareketi’nin yönetici kadrosu içinde hiçbir zaman dikey bir
olarak 2021 yılında İVME Hareketi’nin Politika Vizyon Metni’nin oluşturulma süreci, hareketin katılımcı ve demokratik yapısını öne çıkaran bir örnek teşkil eder. Metnin yazım süreci, hareke- tin tüm üyelerini kapsayan WhatsApp grubunda başlatılan açık bir tartışma ile tetiklenmiştir. Bu platform, her üyenin fikirlerini özgürce ifade ede- bilmesi ve metne katkıda bulunabilmesi için ideal bir alan olmuştur. Yönetici ekip dışındaki üyeler de taslak hazırlama aşamasında aktif roller üstlen- miş, metnin gelişimine önemli katkılarda bulun- muştur. Sürecin her aşamasında, çalışma dosya- sı tüm üyelerin erişimine açık tutulmuş ve katkı sunmayan üyeler, düzenli olarak görüş bildirmeye teşvik edilmiştir. Metnin nihai hali, katılımcıların onayının ardından yine WhatsApp grubunda tüm üyelere sunulmuş ve ek yorumlar için çağrıda bu- lunulmuştur. İVME Hareketi’nin aktif üyelerinin üçte ikisinden fazlası, metnin yazımına doğrudan katkıda bulunarak veya görüşlerini sunarak bu sü- rece dahil olmuştur.
Sonuç olarak, İVME Hareketi temel değerlerini daima ön planda tutarak sürekli kendini yenileyen ve geliştiren bir yapıya sahip olma çabası içerisinde- dir. Bu dinamik yapısını yönetişim modellerinin ev- riminde de görmek mümkündür. Eşitlikçi ve çoğul- cu değerlerine uygun bir yönetişim modeli arayışın- da olan İVME Hareketi kurulduğu günden itibaren hiyerarşik ve emir-komuta zincirine dayanan bir yönetişimi reddetmiş, iç arayışları ve geri bildirim mekanizmalarından süzülen tasarruflar ışığında da 2021 yılı itibariyle aşamalı olarak sosyokrasi (Rau & Koch-Gonzalez, 2018) modeline geçmiştir.
İVME HAREKETİ’NİN BUGÜNÜ
İVME Hareketi üyeleri arasında yaptığımız anket ve araştırmalar göstermektedir ki, İVME Hareke- ti daha iyi ve adil bir gelecek umuduyla bir araya gelen gönüllülerden oluşan ve hak temelli, eşit- likçi, özgürlükçü, çoğulcu ve demokratik değer- lere sahip, siyasi partilerden bağımsız, ilerici sol bir harekettir. İVME Hareketi üyeleri demokra- tik sosyalist, kamucu, enternasyonalist, ekolojist ve feminist bir dünya görüşünü paylaşmaktadır. Hareketin değerleri ve yapılanması, güncellenen Temel Prensipler (İVME Hareketi, 2022) ve Yö-
20 hiyerarşi veya görev dağılımı olmamıştır. Örnek
netişim (İVME Hareketi, 2022) dökümanlarıyla düzenlenmiştir.
İVME Hareketi, kendi temel değer sistemiyle uyumlu bireyler ve kuruluşları (sivil toplum örgüt- leri, öğrenci grupları, sendikalar, toplumsal hare- ketler, siyasi partiler, yerel yönetimler, sivil dayanış- ma grupları) bir araya getirerek kamusal tartışmalar için bir platform oluşturmayı hedefler. Ortak amaç- lar doğrultusunda, paydaşlarla işbirliği içinde gün- cel konular, uzun vadeli sorunlar ve gelişim alanları ile ilgili projeler ve çıktılar geliştirmeye, etkinlikler düzenlemeye yönelik çalışmalar yürütür.
Bunun yanında, İVME Hareketi toplumun fark- lı kesimlerine ulaşarak ortak fikir ve değerlerini tanıtmak ve yaygınlaştırmak amacıyla çalışmalar yürütmekte, etki alanını genişletmeyi ve üye sayı- sını arttırmayı hedeflemektedir. Ayrıca, siyasi ak- törler ve partiler üzerindeki toplumsal ve düşünsel etkisini arttırarak, ulusal ve yerel siyasetin İVME Hareketi’nin hak temelli, eşitlikçi, özgürlükçü, çoğulcu ve demokratik değerlerine yönelmesini sağlamayı amaçlamaktadır.
İVME Hareketi değerlerine uygun olarak, 2022 yılında yönetişim modelini sosyokrasi olarak be- lirlemiştir. Sosyokrasi, demokratik ve katılımcı bir yönetim modelidir, üyelerin eşit ve adil katılımını teşvik eder, dayanışma ve ortaklık anlayışını ön plana çıkarır (Rau & Koch-Gonzalez, 2018). Bu model, organizasyonların kararlarını, üyelerin rı- za gösterdiği ve hiyerarşik olmayan bir yapı içinde almasını sağlar. Sosyokrasi modelinin temel pren- sipleri şunlardır:
Çemberler: Organizasyonun farklı işlevlerini yerine getiren bağımsız ve özerk gruplardır. Her çember, kendi alanıyla ilgili kararlar alır ve orga- nizasyonun genel stratejisi ve hedefleriyle uyumlu hareket eder. İVME Hareketi’nin içerisinde idari çember, danışma çemberi, fonksiyonel çember- ler ve araştırma çemberleri bulunmaktadır. İdari çember, hareketin operasyonel kararlarını hızlı ve verimli şekilde almak, günlük aktivitelerini yerine getirmek ve dış ilişkilerini yürütmekle görevlidir. Ayrıca, bir denge ve denetleme mekanizması ola- rak 3 ayda bir rutin büyük İVME toplantısı düzen- lemekle sorumludur. Danışma çemberi, örgütsel ve/veya mesleki tecrübe, bilgi ve kaynaklara erişim
açısından önemli katkılar sağlayabilecek üyeler- den oluşur. İVME Hareketi’nin idari kararlarına müdahale edemez; ancak İVME Hareketi’nin temel değerlerine veya çıkarlarına aykırı bir durum tespit ettiğinde, idari çembere görüş bildirmekle yüküm- lüdür. Fonksiyonel çemberler (iletişim çemberi, editoryal çember, vb.), İVME Hareketi’nin temel örgütsel işlevlerini yerine getirir ve stratejik olarak odaklanılan alanlarda uzun soluklu çalışmalar ya- pan araştırma çemberleriyle (emek ve işçi hakları çemberi, toplumsal cinsiyet eşitliği çemberi, vb.) işbirliği içerisinde çalışır. İVME Hareketi’ne dahil olan tüm çemberler kendi çember sözleşmesini oluşturarak iç yönetişim modelini belirler, temsil- cilerini seçer ve kendi faaliyet alanlarında özerktir.
Rıza: Sosyokraside kararlar rıza ilkesine daya- narak alınır. Bu, kararların ancak hiçbir üyenin geçerli bir itirazının olmaması durumunda kabul edildiği anlamına gelir. Rıza, oybirliği ve oy çoklu- ğuyla alınan kararlardan farklıdır, çünkü üyelerin karara tam olarak katılmasalar bile, uygulanması- na engel teşkil edecek bir itirazlarının olmaması esastır. İVME Hareketi’nin çok seslilik ve farklı düşünceler için bir platform olma iddiasına uygun olarak, rıza prensibi örgüt içi karar verme meka- nizmalarını kutuplaşma yerine ortak zemin bul- ma arayışına evrimleştirmektedir. Benzer şekilde, stratejik kararların tüm İVME Hareketi üyelerinin rızası ile kabul edilmesi, yönetimin hiyerarşik bir yapıya dönüşmesinin önüne geçerek her üyenin görüş ve itirazlarının aynı seviyede temsiliyetini sağlamaktadır. Son olarak, rıza üretme kültürünün siyasal alanda yaygınlaşması Türkiye gibi kutup- laşmış bir bağlamda toplumun farklı kesimlerine aynı anda dokunan ve genel kabul gören çözüm- lerin üretilebilmesi için kritik önem taşımaktadır.
Geri bildirim döngüleri: Sosyokrasi, sürekli geli-
şime ve öğrenmeye dayanan bir modeldir. Kararlar
ve uygulamalar, sürekli olarak değerlendirilir ve gerekli değişiklikler yapılır. Bu, organizasyonun
hızlı bir şekilde uyum sağlamasına ve esnek kal- masına olanak tanır. İVME Hareketi, geri bildirim mekanizmaları olarak 3 ayda bir düzenlenen İV-
ME Genel Toplantısı sonrası verilen geri bildirim-
ler ve konu bazlı ad-hoc geri bildirimlerini kullan- maktadır. İVME Genel Toplantısı’nda çemberlerin 21
sunumları sonrası, İVME üyeleri ilgili çemberlere yazılı veya sözlü geri bildirimlerini iletirler. Tüm çemberler geri bildirimleri toplayarak, kendi içeri- sinde inceler ve geri bildirim sahiplerine bir ay içe- risinde geri dönüş yapar. Yönetişim dokümanında belirtildiği üzere, İVME Hareketi üyelerinden geri bildirim verirken karşılıklı saygı kurallarına uyma- ları, olası kişisel ilişkiler ve geçmiş anlaşmazlıkları bir kenara bırakmaları beklenir. Geri bildirim ver- menin amacı süreç ve çıktıların iyileştirilmesidir, bu sebeple de yapılan geri bildirimler yapıcı ve öneri içerikli olmalıdır. Geri bildirim sahiplerinin bahsedilen eksikliklerin giderilmesi için sorumlu- luk almaya gönüllü olmaları beklenir.
Sosyokrasinin anti-hiyerarşik yapısı, demokra- tik sosyalizmin özünde olan eşitlik ve dayanışma ilkeleriyle uyumludur. Sosyokraside kararların rızayla alınması, iktidarın tek bir merkezde top- lanmaması, İVME’nin örgüt içi demokrasiyi hayata geçirme hedefiyle tutarlıdır. Böyle yatay ve katı- lımcı bir model, üyeler arasında hiyerarşi ve tahak- küm ilişkisini engeller. İVME bu sayede, Türkiye solunda sıklıkla görülen oligarşik ve bürokratik örgütlenme tuzağından kaçınmayı başarmıştır.
İVME HAREKETİ’NİN ETKİLERİ
Kuruluşundan bu yana, İVME Hareketi siyasi are- nada, sivil toplumda ve sosyal medyada artan bir etki yaratmıştır. 2018 yılından itibaren, öncelikle ulusal ve uluslararası yayın organlarında kendile- rinden bahsettirmeyi başarmıştır. İVME Hareke- ti’nin kurucuları ve daha sonra katılan üyeleri, çe- şitli ulusal yayın organlarında İVME Hareketi’nin hikâyesini, amaçlarını ve ideolojik pozisyonlarını ortaya koyan yayınlarda yer almışlardır. Bu ya- yınlar zamanla artmış, İVME Hareketi farklı plat- formlarda da sesini duyurmaya başlamıştır. Ancak bu genç kolektif sadece başka platformların açtığı alanla sınırlı kalmamıştır. İVME Hareketi büyü- dükçe ve kamusal alandaki görünürlüğünü artır- dıkça, kendi fikirlerini topluma aktardığı çeşitli yayınlar, belgeseller, bildiriler, raporlar ve çeviri- lerle de ortaya koymuştur.
İVME Hareketi, kamusal alanda görünürlüğünü artırmak için dört ana platformu kullanmaktadır: 22 websitesi, Twitter, YouTube ve Instagram. Bu dört
platform arasında, Twitter ve websitesi en etkili olan ve takipçiler tarafından en sık kullanılanlardır. Bu platformlar, güncel siyasi konularda kurumsal fikirler beyan etmek ve ulusal ve uluslararası so- runlara dair kapsamlı politikaları kamuoyu ve siya- si aktörlerle paylaşmak amacıyla kullanılmaktadır.
İVME Hareketi’nin internet sayfası, hareketin önde gelen yayın organıdır ve içeriğinde Türki- ye ve dünya genelinde ekonomi politikalarından sağlık konularına, uluslararası siyasetten güvenlik politikalarına kadar birçok konuda fikir yazıları barındırmaktadır. Bu platformda İVME Hareke- ti’nin lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencisi üyelerinin yanı sıra sivil toplum örgütleri ve siyasi figürler tarafından yazılan fikir yazıları da yayım- lanabilmektedir.
Sayfa yalnızca bir fikir yazısı platformu değildir, aynı zamanda çeşitli siyasi figürlerle, sendikalarla, basın organlarıyla ve sivil toplumun çeşitli alanla- rında çalışan aktörlerle yapılan röportajlar da da- hil olmak üzere daha kapsamlı bir içeriğe sahiptir. Röportajlar, Erkan Baş, Selahattin Demirtaş, Gökçe Gökçen gibi çeşitli siyasi figürlerle sınırlı kalmayıp, Başaran Aksu gibi sendika liderleri ve Starbucks çalışanları gibi işçi hareketlerini de içermektedir. Türkiye’deki üniversite örgütlenmeleri ve kulüple- rinden, sivil toplum aktörlerine, taban hareketlerin- den sendikalara kadar birçok farklı kesimle yapılan kapsamlı görüşmeler de bu sayfada yer almaktadır.
İVME Hareketi, global ölçekte yayın yapan plat- formlarla olan yakın ilişkilerinden hem ideolojik bakımdan hem de bilgi kaynağı olarak beslen- mektedir. Bu ilişkilerin en dikkat çekici örneği, İVME Hareketi’nin sayfasında yayımlanan çeviri- lerdir. Özellikle Jacobin ve Project-Syndicate gibi uluslararası alanda sol, demokratik sosyalist veya sosyal demokrat yayınlar yapan platformlardan seçilen önemli yazıların çevirileri, sıklıkla İVME Hareketi’nin sayfasında yer almaktadır. Bu sayede İVME Hareketi, Türkiye’ye özgü olmayan ekono- mik, çevresel ve politik sorunların varlığını ortaya koyarak, yerli kamuoyuna uluslararası tartışmalar- dan haberdar olma fırsatı sunmaktadır.
Yalnızca yazılar, röportajlar ve çeviriler değil, ay- nı zamanda İVME Hareketi’nin siyasi kriz anlarında yayımladığı bildiriler ve yakıcı toplumsal sorunlara
İVME Hareketi’nin bir toplantısı.
yönelik kapsamlı çözüm önerileri sunan raporlar da, hareketin en değerli çalışmaları arasında yer al- maktadır. Bu çalışmalar, İVME Hareketi’nin güçlü siyasi duruşunu vurgularken, çözüm odaklı yakla- şımıyla da topluma fayda sağlamaktadır. İVME Ha- reketi, kurulduğu andan itibaren ve özellikle 2023 seçimleri süresince bir dizi kısa ancak etkili bildiri yayınlamıştır. Bu bildirilerin yazım süreçleri de İV- ME Hareketi’nin değerlerine ve ideolojik pozisyo- nuna uygun olacak şekilde demokratik bir işleyişe sahiptir. Bildiriler isteyen bütün üyelerin katılımı ve görüş bildirmesi ile oluşturulmuş ve paylaşıl- mıştır. Bazı bildirilerde, 2023 Cumhurbaşkanlığı seçimleri sürecinde Altılı Masa’nın aday belirleme sürecine dair düşünceler dile getirilirken, bazıla- rında ise 2018 Başkanlık referandumu hakkında görüşler kamuoyu ile paylaşılmıştır. Bu bildirilerin ortak amacı, İVME Hareketi’nin ideolojik ve siyasi pozisyonu doğrultusunda kamuoyunu yönlendir- menin yanı sıra hareketin görüşlerini açıkça tarihe not etmek olmuştur. Zamanla bu bildirilerin et- kisi artmış, sivil toplum ve siyasi partilerden hem olumlu hem de olumsuz geri bildirimler alınmıştır.
İVME Hareketi’nin en kapsamlı çalışmalarından bir tanesi de Politika Vizyon Metni olmuştur. Ya- kıcı toplumsal sorunlara odaklanarak kapsamlı bir
politika vizyonu ortaya koyan metin, neoliberal ve otoriter siyasetin tutsağı olan Türkiye’nin bu sıkın- tılı durumdan nasıl kurtulabileceğine dair farklı öneriler sunmaktadır. Temel paradigma değişik- liklerini öneren İVME Hareketi, düzen içi yamalar yerine daha sistematik ve geniş kapsamlı çözüm önerileri sunmayı tercih etmektedir. Bu metinde ele alınan bazı konular, daha sonra ayrıntılı bir şe- kilde incelenerek politika raporları haline getiril- miştir. Bu raporlar arasında Yeşil Adil Dönüşüm, Çocuk Yoksulluğu, Barınma Krizi ve Türkiye’de Çalışma Saatleri ve İşsizlik İlişkisi gibi temalar yer almaktadır. Raporlarda belirli sorunların ayrıntılı bir şekilde ele alınmasıyla başlanmış, akabinde de bahsedilen sorunları çözmek için uygulanabilecek politika önerileri ortaya konmuştur. Bu çalışmalar, sorunlara ilişkin anlayışı ve politika önerileri ile si- yasi partilerden sivil topluma kadar geniş bir kitle tarafından takdirle karşılanmıştır.
İVME Hareketi 2022 yılında “Türkiye’de Akade-
mik Özgürlük ve Beyin Göçü” belgeselini Youtube kanalında yayınlamıştır. Belgeselin amacı, Türki- ye’deki yüksek öğrenim almış genç nüfusun, bas-
kı ve değersizleştirme sürecinin etkisiyle ülkeden
hızla ayrılmasına dikkat çekmektir. Proje, beyin göçünün nedenleri ve sonuçlarını, farklı grupların 23
24
ülkeyi terk etme sebeplerini araştırırken, geri dö- nüş imkânlarını da tartışmaya açmıştır.
En nihayetinde İVME Hareketi’nin tamamen gönüllülük esasına dayalı bir toplumsal hareket olduğu unutulmamalıdır. Bu bağlamda ortaya ko- nan işler, üretilen fikirler ve yaratılmaya çalışılan kamuoyu da bu gönüllü emeğinin bir çıktısıdır. Türkiye gibi gönüllülük esasına dayalı siyasetin tam anlamıyla yerleşmediği bir toplumda bu ça- ba takdire değerdir. Tabandan kendi insiyatifi ile ortaya çıkan bu kolektifin beş sene içerisinde ağını dünya çapında farklı ülkelerden üyeleri de bünyesine katarak genişletmesiyle kamuoyundaki etkisi artmıştır. Yeni katılan üyelerden hem sosyal sermaye bağlamında hem de kamusal figür olarak faydalanılmıştır. İVME Hareketi zaman içerisinde ürettiği işlerin kalitesini artırmış ve bu da kamuo- yundaki pozitif geribildirime yansımıştır.
İVME Hareketi’nin emeklerini değerli kılan bir başka etmen de bağımsız kalma inancı ve karar- lılığıdır. Hem internet sayfasından hem de sosyal medya platformlarından partizan bir tutum yerine ideolojik tutarlılık ve çoğulcu bir Türkiye kaygısı güdülmüştür. Elbette bu süreçlerde çeşitli sancı- lar yaşanmıştır. Kolektif olarak üretilen tüm ra- porlar ve bildirilerde üyeler arası fikir ayrılıkları görüldüğü de olmuştur. Ancak bu fikir ayrılıkları, nihai hedefin her bir üyeyi eşit derecede tatmin edemeyeceği kabulü ile rıza prensibi çerçevesinde sürdürülmüş, yapıcı tartışmalar eşliğinde çözüme ulaştırılmıştır. Bireysel emeğin ürünü olan fikir yazıları ve çeviriler ise İVME editöryal çemberinin süzgecinden geçirildikten sonra kamuoyu ile pay- laşılmıştır. Bu yazılarda kolektif konsensüs hiçbir zaman aranmamıştır. Hatta yeri geldiğinde İVME Hareketi’nin benimsediği ideolojik pozisyonu da eleştiren yazılar internet sayfasında kendine yer bulmuştur. Bütün bu emekler ışığında İVME Ha- reketi’nin gönüllülük esasına dayalı çabaları za- man içerisinde yavaş yavaş meyvelerini vermeye başlamış ve kamuoyunda tanınırlık kazanılmıştır.
SONUÇ
Bu makalede, İVME Hareketi’nin Türkiye’nin siya- si ve toplumsal manzarasında nasıl bir dönüşüm
yarattığını ve yaratmaya devam ettiğini kapsam- lı bir şekilde inceledik. Hareketin kökenlerinden başlayarak, onun ideolojik temellerini, yönetişim yapısını ve siyasi arenada yarattığı etkileri ele al- dık. İVME Hareketi’nin, neoliberalizmin eleştiri- sinden yola çıkarak, daha demokratik, eşitlikçi ve katılımcı bir toplumsal yapıyı hedefleyen bir yol haritası çizdiğini gördük.
Bu hareket, Türkiye’nin genç nüfusunu, aka- demisyenleri ve sivil toplum kuruluşlarını etkile- yerek, siyasi diyalog ve tartışma kültüründe yeni bir sayfa açmıştır. Hareketin yönetişim modeli, sosyokrasiye geçiş ile demokratik katılım ve eşit temsiliyet ilkelerine olan bağlılığını sözde bırak- mamış, güçlendirmiştir. İVME’nin kamuoyu oluş- turma ve siyasi etki alanını genişletme çabaları, dijital platformlarda aktif bir varlık göstermesi ve kamuoyu ile etkileşime açık tutumuyla dikkat çekmektedir.
Ancak hareketin geleceği, sadece bugüne kadar gösterdiği başarılara değil, aynı zamanda karşıla- şabileceği zorluklara ve bu zorlukların üstesinden gelme kapasitesine de bağlıdır. İVME Hareketi’nin, sol görüşteki farklı siyasi ve toplumsal gruplar arasındaki kutuplaşmayı aşma, daha geniş bir top- lumsal tabana hitap etme ve sürekli değişen siyasi manzarada etkin bir rol oynama gibi zorluklarla yüzleşmesi beklenmektedir.
Sonuç olarak, İVME Hareketi, Türkiye’nin siyasi ve toplumsal yapısında önemli bir değişim unsuru olarak kalmaya devam edecektir. Bu hareketin, ge- lecekte de demokrasi, eşitlik ve sosyal adalet ilke- lerini savunarak toplumsal dönüşümü şekillendir- meye devam etmesi ümit edilmektedir. İVME’nin yaptığı çalışmalar, sadece Türkiye için değil, ben- zer toplumsal ve politik zorluklarla karşı karşıya olan diğer ülkeler için de ilham kaynağı olabilir. Bu nedenden dolayı İVME Hareketi’nin Türkiye toplumundaki aktörlerce de desteklenmesi de bir o kadar kıymetli olacaktır. Ancak bu destek İVME Hareketi ile sınırlı kalmamalıdır. Zira Türkiye’de politik spektrumun çeşitli noktalarından genç in- sanların inşa etmeye çalıştığı birçok politik girişim mevcuttur. Demokratik bir toplum yaratmak için tüm bu girişimler elzem, hatta zaruridir.
KAYNAKÇA
Acemoğlu, D. (2020), “Social democracy beats democratic soci- alism”, Project Syndicate, https://www.project-syndicate.org/ commentary/social-democracy-beats-democratic-socialism- by-daron-acemoglu-2020-02?fbclid=IwAR0Vkq91jQdqZNX BrQ3oWsXLTn47L7t4C70jcvPiC6SH1VUGjWACVWvEVGg
Aktaş, A.K. [@anilkemal] (19 Nisan 2017), “CHP Genel Merke- zi önünde toplanmalıyız. Bunun başka yolu yok. Hepimizi psi- kolojik olarak yokluğa itiyor bu yaptıkları. Başka açıklaması yok”, Twitter, https://twitter.com/anilkemal/status/85471391 7863604225
Altınörs, G. ve Akçay, Ü. (2022), “Authoritarian neoliberalism, cri- sis, and consolidation: The political economy of regime change in Turkey”, Globalizations, 19(7), 1029-1053. https://doi.org/ 10.1080/14747731.2021.2025290
Barnes, T.D. ve Saxton, G.W. (2019), “Working-class legisla- tors and perceptions of representation in Latin America”, Po- litical Research Quarterly, 72(4), 910-928. https://doi.org/10. 1177/1065912919829583
Barrow, C.W. (2023), “Nicos Poulantzas Was a Vital Theorist of Democratic Socialism”, Jacobin, https://jacobin.com/2023/01/ nicos-poulantzas-revolutionary-reformism-democratic-socia- lism-state-theory
Boz, Ç. (4 Temmuz 2022), “Ekonomide de demokratik anlayış şart”, Politikyol, https://www.politikyol.com/ekonomide-de- demokratik-anlayis-sart/
Carnes, M.; Devine, P.G.; Baier Manwell, L.; Byars-Winston, A.; Fine, E.; Ford, C.E.; Forscher, P.; Isaac, C.; Kaatz, A.; Magua, W.; Palta, M. ve Sheridan, J. (2015), “The effect of an interven- tion to break the gender bias habit for faculty at one instituti- on: A cluster randomized, controlled trial”, Academic Medicine: Journal of the Association of American Medical Colleges, 90(2), 221-230, https://doi.org/10.1097/ACM.0000000000000552
Democratic Socialists of America. (2009), What is Democratic Soci- alism?, https://www.dsausa.org/about-us/what-is-democratic- socialism/
Elsässer, L. ve Schäfer, A. (2022), “(N)one of us? The case for descriptive representation of the contemporary working class”, West European Politics, 45(6), 1361-1384, https://doi.org/10. 1080/01402382.2022.2031443
Franklin, J. (2013), “Chile’s student protest leaders hope to dis- mantle the system from the inside”, The Guardian, https:// www.theguardian.com/world/2013/oct/25/chile-student-pro- test-election-camila-vallejo
Golshan, T. (12 Haziran 2019), “Transcript: Bernie Sanders defi- nes his vision for democratic socialism in the United States”, Vox, https://www.vox.com/2019/6/12/18663217/bernie-san- ders-democratic-socialism-speech-transcript
Halkın Habercisi (2017), “CHP yönetimini zora sokan bildiri!”, https://www.halkinhabercisi.com/chp-yonetimini-zora-so- kan-bildiri
Ibrahim, A. (2017), “Young Turks demand ‘radical’ oppositi- on reform after referendum defeat”, Middle East Eye, https:// www.middleeasteye.net/news/young-turks-demand-radical- opposition-reform-after-referendum-defeat
İVME Hareketi (2018), “Biz Kimiz?”, https://www.ivmehareketi. com/2018/06/01/biz-kimiz/
İVME Hareketi (2020), “Manifesto”, https://www.ivmehareketi.
com/biz-kimiz/ivme-manifesto/
İVME Hareketi (2021), “Politika Vizyon Metni”, https://www. ivmehareketi.com/2021/11/26/ivme-hareketipolitika-vizyon- metni/
İVME Hareketi (23 Ocak 2022), “Restorasyondan Ötesi: Gelece- ğin Türkiye’si İçin Yeni Bir Ekonomi ve Kalkınma Modeli, “Ye- ni Kamuculuk”, https://www.ivmehareketi.com/2022/01/23/ restorasyondan-otesi-gelecegin-turkiyesi-icin-yeni-bir-ekono- mi-ve-kalkinma-modeli-yeni-kamuculuk/
Jessop, B. (2019), “Authoritarian neoliberalism: Periodization and critique”, South Atlantic Quarterly, 118(2), 343-361, https:// doi.org/10.1215/00382876-7381182
Karyotis, G. ve Rüdig, W. (2018), “The Three Waves of Anti-Aus- terity Protest in Greece, 2010-2015”, Political Studies Review, 16(2), 158-169.
Kautsky, K. (1918), “Dictatorship of the Proletariat”, marxist.org, https://www.marxists.org/archive/kautsky/1918/dictprole/
Korkmaz, S.S. (2021), “Turkey’s youth: Hope for re-democratiza- tion amid polarization”, OpenDemocracy, https://www.open- democracy.net/en/can-europe-make-it/turkeys-youth-hope- for-re-democratization-amid-polarization/
Koşar, A. (2020), “Sosyal demokrasi kaldı mı, kaldıysa nerede kal- dı?”, Evrensel, https://www.evrensel.net/haber/421581/sosyal- demokrasi-kaldi-mi-kaldiysa-nerede-kaldi
Luxemburg, R. (1918), “The Russian Tragedy”, Spartacus, 11. https://www.marxists.org/archive/luxemburg/1918/09/11.htm
McCarthy, M.A. (2018), “Democratic socialism isn’t social de- mocracy”, Jacobin, https://jacobin.com/2018/08/democratic- socialism-social-democracy-nordic-countries
Momentum (2021), “Socialist Organising in a New Era”, htt- ps://peoplesmomentum.com/updates/socialist-organising-in- a-new-era/
Rau, T.J. ve Koch-Gonzalez, J. (2018), “Many Voices One Song: Shared Power With Sociocracy”, Institute for Peaceable Com- munities.
Sargent, L.T. (1981), Contemporary Political Ideologies: A Compa- rative Analysis, Dorsey Press.
TÜİK (2022), “Veri Portalı”, https://data.tuik.gov.tr/Kategori/Get Kategori?p=Nufus-ve-Demografi-109
Viktorsson, M.T. ve Gowan, S. (2017), “Revisiting the Meidner Plan”, Jacobin, https://jacobin.com/2017/08/sweden-social-de- mocracy-meidner-plan-capital
Vrousalis, N. (2020), “Social democracy needs democratic soci- alism”, OpenDemocracy, https://www.opendemocracy.net/en/ can-europe-make-it/social-democracy-needs-democratic-soci- alism/
Yeni Soluk (2017), “CHP’li Gençlerin Genel Merkezde Dikkat Çe- ken Bildirisi”, https://yenisoluk.com/chpli-genclerin-genel- merkezde-dikkat-ceken-bildirisi/
Yirmi Nisan [@yirmi_nisan] (5 Mayıs 2017a), “Yarın İstanbul. Memleketi konuşmak, geleceği yeniden kurmak için buluşu- yoruz. Bu davet hepimizin”, Twitter, https://twitter.com/yir- mi_nisan/status/860492751716143104?s=20
Yirmi Nisan [@yirmi_nisan] (5 Mayıs 2017b), “6 Mayıs günü İs- tanbul’da yaptığımız toplantıya dair metin yayımlandı. Bura-
dan ulaşabilirsiniz”, Twitter. https://twitter.com/yirmi_nisan/ 25 status/864816014290243585
