HALK İÇİN EKONOMİNİN YENİ PARADİGMASI; Modern Para Teorisi-M.Taş

Tek adam rejiminin 2021 yılı bütçesini parlamentoya sunmasından hemen sonra alternatif bütçeyi Halkların Demokrasi Partisi (HDP) adına Garo Paylan açıkladı. Kuşku yok ki diğer muhalif partiler de politikalarına uygun alternatifler sunacaklar. Paylan sunumunda yapılması gereken harcamaları kalem kalem sıraladı ve yoksul halk kitlelerinin yaşamını iyileştirerek ekonomik krizden çıkmayı hedeflediklerini belirtti.

Muhalefet partilerinin alternatif bütçelerinin yanı sıra otoriter rejim sonrası ekonomik stratejilerini açıklamalarının zamanı çoktan geldi de geçiyor bile. Bu partiler güçlendirilmiş parlamenter sisteme dönüldüğünde ekonomiyi krizden çıkaracak projelerini halkın önüne koyma kararlılığını göstermelidirler. Demokrasi bunu gerektiriyor. Ülkenin ekonomisini yangın yerine çeviren iktidar sürekli oy kaybederken muhalefetin ekonomi uzmanları sessiz kalmamalı, farklı vizyonlarını zaman geçirmeden halkla paylaşmalıdırlar.

Partiler, zenginlerle yoksullar arasındaki uçurumu, iklim krizini ve COVID-19 pandemisini çözecek politik stratejilerini zaman kaybetmeden tartışmaya açmalıdır. Hemen belirtmeliyim ki bu kolay bir iş değil. Çünkü bilinen paradigmalar kırılmadan, ekonomik sistemin işleyiş biçimi kökten değiştirilmeden ve en başta neoliberal ideoloji çöpe atılmadan bu ağır sorunlara kalıcı bir çözüm üretilemez.

Evet, en başta neoliberalizm hedef alınmalıdır. Türkiye’de ve diğer ülkelerde kırk yıldır uygulanan bu düşünce sistemi ekonominin çeşitli sektörlerinde ağır yıkımlara yol açmıştır. Halkın her gün karşılaştığı yaşamsal sorunları tetikleyen liberal piyasa, işçi haklarını kökünden aşındırmış, iş güvenliği yok edilmiştir. Devletin ekonomideki rolü yok denecek düzeye indirilmiş, vergi kaçakçılığı ve vergiden kaçınma teşvik edilmiştir. Devasa boyutta yeni küresel tekeller oluşmuştur. Halk için ekonominin verimli ve etkin olmadığı algısı geniş kitlelere aşılanmaya çalışılmıştır.

İlerici ekonomistlerin ileri sürdükleri alternatifler bütün bu sorunları analiz etmekte yetersiz olup çözüm reçeteleri de uzun zaman etkisiz kalmışlardır. 1960-70’li yıllarda enflasyona neden olan yenilenmiş Keynesçi ve popülist ekonomik politikalarda ısrar edilmesi bunun örneğidir.

Fakat son zamanlarda işsizliğe, çevre sorunlarına, enflasyona, bütçe açığına ve borçlanmalara çözüm üretebildiği kanıtlanan Modern Para Teorisi (MPT) ilerici politik çevrelerde saygınlığını arttırdı. “Helikopter para” veya “Nakit para” uygulamalarını teşvik eden Modern Para Teorisi’nin  Neoliberalizm karşısında üstünlük sağladığını görebiliyoruz artık. Bu teori Türkiye’de henüz çok az sayıda ekonomist arasında yeni yeni tartışılmaya başlandı. Ancak partilerin ekonomi politikalarını belirleyecek bir aşamaya henüz ulaşmış değil.

Muhalefet partilerinin halk için ekonominin bu farklı paradigmasına nasıl bakacaklarını şimdilik bir kenara bırakırsak kendi aramızda yapacağımız tartışmalarla kapitalizm içi reform hareketlerinin ne yönde ilerlediğini anlayabiliriz. O halde, kısa bir tanımlamayla başlayalım.

Başlangıç için MPT’yi şu şekilde tarif etmek mümkün. Hükümetler tüm arzu ettikleri projeleri gerçekleştirebilir ve arzu ettikleri harcamaları yapabilirler. Geniş halk yığınlarının yaşamını sarsan işsizliğe, yeşil enerjiye, daha iyi sağlık ve eğitime yüksek vergi koymadan ve borçlanmaya gitmeden istedikleri yatırımları yapabilirler. Kendi para birimini basan bir hükümet iflas edemeyeceğine göre ödeme konusunda endişelenmeye gerek yok.  Merkez bankalarından yeni para kullanarak ödeme yapabilirler. Bu görüşe göre tek sınır, para basıma oranıyla ile ekonomik kalkınma hız oranının aynı tutulmasıdır. Bu orantı bozulursa, yani pazara fazla para sürülmesine rağmen ekonomide canlanma olmazsa enflasyon kaçınılmaz olur. Paranın artış hızı ile ekonominin büyüme hızını aynı düzeyde tutmanın bir yolu da faizlerle vergileri düzenlemektir.  Ekonomi durgun olduğunda faizlerle vergiler düşürülerek yatırımlar cesaretlendirilebilir. Tersi durumlarda ikisi yükseltilerek dengeli kalkınmanın önü açılır.

Modern Para Teorisi paranın ve pazarın etkisini ikinci plana çekiyor. Mali sermayeyi ekonominin motoru olmaktan çıkarıyor, reel sektöre öncelik veriyor.  Borçlanmayı, paradan para kazanmayı, borsaların, özel bankalarla merkez bankalarının etkisini iyice sınırlandırıyor.

İnsanların işsiz kalmalarına gerek yok. Çünkü merkez bankası tarafından finanse edilen daha yüksek kamu harcamalarıyla yeni iş alanları açılabilir. Ekonomiye yapılan yeni yatırımlar ürün ve hizmet olarak karşılığını bulur. Halkın elindeki para sünger gibi çekilir, fiyatlar yükselmez. Tam istihdam MPT’nin ana hedefidir ve merkez bankası maliye bakanlığına itaat etmek zorundadır.

MPT’nin temel argümanı ekonomiyi tam kapasiteyle çalıştırıp parayı verimli ve ihtiyaç duyulan alanlara koymanın yeterli olmasıdır. Tersi olursa, enflasyon koşullarında çok az mala karşın çok fazla para olacak, dolayısıyla fiyatlar yükselmeye başlayacaktır.

Bir başka yoruma göre MPT, para basma egemenliğine, dövize ve rezerve sahip ülkelerin (gelişmiş kapitalist ülkelerin) bütçe açığı, cari açık gibi durumlar sebebiyle kendilerini sınırlandırmamaları gerektiğini savunur. Kısacası, yıllarca duyduğumuz sosyal devlet harcamaları arttı, iç borçlar yükseldi bu yüzden sağlığa ve eğitime verilen parayı keselim demenin yersiz olduğunu söylüyor.

Bizim gibi dövize bağımlı ülkelerin MPT’nin perspektifleriyle ekonomik projeler hazırlaması mümkün mü? Bu sorunun cevabını gelecek yazıya bırakalım.

MPT’sinin bu kısa tanıtımından sonra yeniden başa dönerek HDP’nin açıkladığı alternatif bütçedeki harcamaların nasıl finanse edilmesi gerektiğine bakalım. Diyelim ki, Garo Paylan muhalefetin maliye bakanı oldu ve verdiği sözü tutarak 200 bin öğretmene iş sağladı. Basit bir hesaplamayla yıllık 10 milyar TL finansmana ihtiyaç duyacak. Sizce, bakan Garo aşağıdaki dört seçenekten hangisini tercih etmeli?

– Borçlanmak

– Vergileri arttırmak

– Para basmak

– Silahlanmaya ve güvenliğe ayrılan parayı azaltmak

About Mehmet Tas

Check Also

Köşelerden Bir Demet (305)-Cavlı Çulfaz

Savaş sürdükçe kendi ömrünü uzatıyor. Savaş uzadıkça, savaştan geçinen sektörler daha da yaygınlaşıp bir ahtapot …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

PHP Code Snippets Powered By : XYZScripts.com